Σύνταξη στα 68 έτη «βλέπει» για την Ελλάδα μέσα στα επόμενα χρόνια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών Υποθέσεων (DG ECFIN) και της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής (EPC) «προεξοφλεί» την αύξηση της ηλικίας αποχώρησης από την αγορά εργασίας κατά ένα έτος μέχρι τα τέλη του 2030. Εκτίμηση η οποία βασίζεται κυρίως στα στοιχεία της δημογραφικής «βόμβας» που απειλεί τη χώρα μας, καθώς υπολογίζεται πως θα χαθεί το ¼ του πληθυσμού της, τις επόμενες δεκαετίες.
Μάλιστα, τα δεδομένα που υπάρχουν περιγράφουν την Ελλάδα ως μία χώρα που ξεκινά ήδη από ιδιαίτερα γηρασμένη δημογραφική βάση. Τις επόμενες δεκαετίες θα έχει όλο και λιγότερους ανθρώπους σε ηλικία εργασίας, ενώ το βάρος της γήρανσης θα αυξάνεται.
Εκτίμηση «φωτιά» για τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης
Η μεγαλύτερη «πίεση» αναμένεται γύρω στο 2050, όταν θα συμπίπτουν η έντονη μείωση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας και η αύξηση της αναλογίας ηλικιωμένων προς απασχολουμένους.
Τα στοιχεία αναδεικνύουν τη διπλή πρόκληση για την ελληνική οικονομία και το ασφαλιστικό σύστημα με λιγότερα άτομα εργάσιμης ηλικίας από τη μια πλευρά και περισσότερους συνταξιούχους με μεγαλύτερη διάρκεια συνταξιοδότησης από την άλλη.
Ο αριθμός των απασχολουμένων ηλικίας 20-64 ετών προβλέπεται να μειωθεί από 4,2 εκατομμύρια το 2025 σε 3,8 εκατομμύρια το 2040 και 3,4 εκατομμύρια το 2050, καταλήγοντας στα 2,9 εκατομμύρια το 2080.
Μία από τις πιο σημαντικές παραμέτρους της έκθεσης για την Ελλάδα αφορά την εξέλιξη των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης.
Με βάση τον υφιστάμενο μηχανισμό σύνδεσης των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής, η Επιτροπή προβλέπει ότι το κανονικό όριο συνταξιοδότησης θα αυξηθεί από τα 67 έτη σήμερα, στα:
- 68 έτη το 2030, με πρόωρη συνταξιοδότηση στα 63.
- 70 έτη το 2055, με πρόωρη συνταξιοδότηση στα 65.
- 72 έτη το 2080, με πρόωρη συνταξιοδότηση στα 67.
Το όριο των 72 ετών θα είναι το δεύτερο υψηλότερο στην ΕΕ, μετά τα 74 έτη της Δανίας. Ακολουθεί η Ιταλία με 71,6 έτη.
Τι προβλέπεται σήμερα για τα όρια ηλικίας
Πρέπει ωστόσο να διευκρινιστεί πως όλα τα παραπάνω δεν συνιστούν ούτε οδηγίες, ούτε αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί για την εφαρμογή συγκεκριμένων ορίων.
Επί της ουσίας πρόκειται για προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και τις δημογραφικές παραδοχές της Eurostat.
Εντούτοις στην Ελλάδα, με τις μνημονιακές μεταρρυθμίσεις του 2012 και του 2014 αυξήθηκαν τα όρια ηλικίας από τα 65 στα 67 έτη για την κανονική και από τα 60 στα 62 για την πρόωρη συνταξιοδότηση.
Επίσης, από το 2021 προβλέπεται η αναπροσαρμογή των ορίων ηλικίας βάσει των μεταβολών του προσδόκιμου ζωής στα 65 έτη, η οποία επανεξετάζεται κάθε τρία χρόνια. Η εν λόγω πρόβλεψη, ωστόσο, δεν έχει ενεργοποιηθεί μέχρι σήμερα.
Το 2021 η αναπροσαρμογή ακυρώθηκε, καθώς η πανδημία προκάλεσε μείωση του προσδόκιμου ζωής.
Το 2024 ο μηχανισμός δεν ενεργοποιήθηκε, καθώς η αύξηση του προσδόκιμου ζωής στα 65 έτη σε σχέση με το 2010 ήταν μικρότερη από ένα έτος.
Έτσι, τα όρια παρέμειναν στα 67 έτη για την κανονική και στα 62 για την πρόωρη συνταξιοδότηση.
«Η Ελλάδα θα χάσει πάνω από το ¼ του πληθυσμού της»
Σε κάθε περίπτωση σύμφωνα με τις νέες μακροπρόθεσμες παραδοχές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που δημοσιεύθηκαν στον πρώτο τόμο του Ageing Report 2027, η Ελλάδα θα χάσει περίπου 2,7 εκατ. κατοίκους έως το 2080, δηλαδή περισσότερο από το ένα τέταρτο του σημερινού πληθυσμού της.
Βάσει αυτού του σεναρίου ο πληθυσμός της χώρας μειώνεται από 10,4 εκατ. το 2025 σε 9,2 εκατ. το 2050 και σε μόλις 7,6 εκατ. το 2080.
Η συνολική υποχώρηση φτάνει το 26%, μία από τις μεγαλύτερες στην ΕΕ.
Η γονιμότητα αυξάνεται ελάχιστα, από 1,20 παιδιά ανά γυναίκα το 2025 σε 1,45 το 2080.
Παραμένει έτσι σημαντικά χαμηλότερη από το επίπεδο αναπλήρωσης των γενεών, που βρίσκεται περίπου στα 2,1 παιδιά ανά γυναίκα.
Την ίδια στιγμή, το προσδόκιμο ζωής στη γέννηση φτάνει τα 86,4 έτη για τους άνδρες και τα 90,1 για τις γυναίκες. Η καθαρή μετανάστευση υποχωρεί από 41.700 άτομα το 2025 σε 13.000 το 2030 και στη συνέχεια ανακάμπτει σταδιακά, φτάνοντας τα 30.800 το 2080.
Η δημογραφική γήρανση γίνεται εντονότερη. Το ποσοστό των πολιτών ηλικίας άνω των 65 ετών αυξάνεται από 23,9% σε 34,6% του πληθυσμού.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η μεταβολή στους άνω των 80 ετών, των οποίων το ποσοστό υπερδιπλασιάζεται, από 7,2% σε 14,9%.
Η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη όταν εξετάζεται η σχέση των οικονομικά μη ενεργών με τους απασχολουμένους.
Ο συνολικός οικονομικός δείκτης εξάρτησης, που περιλαμβάνει τον μη ενεργό πληθυσμό όλων των ηλικιών σε σχέση με τους απασχολουμένους 20-64 ετών, αυξάνεται από 130,7 άτομα ανά 100 απασχολουμένους το 2025 σε 153,6 το 2050. Στη συνέχεια υποχωρεί ελαφρά και διαμορφώνεται σε 145 το 2080.
Αντίστοιχα, ο οικονομικός δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων, που συγκρίνει τον μη ενεργό πληθυσμό άνω των 65 ετών με τους απασχολουμένους ηλικίας 20-64 ετών, κορυφώνεται στο 85,5% το 2050 και διαμορφώνεται στο 79,1% το 2080.
Η δημογραφική συρρίκνωση μεταφέρεται απευθείας στην αγορά εργασίας. Το εργατικό δυναμικό ηλικίας 20-64 ετών μειώνεται από 4,65 εκατ. άτομα το 2025 σε 3,07 εκατ. το 2080. Πρόκειται για απώλεια περίπου 1,58 εκατ. ατόμων ή 34%.
Τα ποσοστά απασχόλησης βελτιώνονται, αλλά η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η απασχόληση στις ηλικίες 20-64 αυξάνεται από 70,5% το 2025 σε 75,2% το 2080, έναντι 80,2% στην ΕΕ.
Σήμερα η Ελλάδα έχει την τρίτη χαμηλότερη επίδοση στην Ένωση, μετά την Ιταλία και τη Ρουμανία.
Η εκτίμηση για τα ποσοστά ανεργίας
Η ανεργία υποχωρεί από 8,9% σε 6,5%, παραμένοντας ωστόσο υψηλότερη από τον προβλεπόμενο μέσο όρο της ΕΕ, που διαμορφώνεται σε 4,9% το 2080.
Η σημαντικότερη αλλαγή στις προβολές της αγοράς εργασίας προέρχεται από την αυξημένη συμμετοχή των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων.
Η συμμετοχή των ατόμων 55-64 ετών στο εργατικό δυναμικό αυξάνεται από 63,8% σε 77%, ενώ για την ηλικιακή ομάδα 65-69 ετών σχεδόν τριπλασιάζεται, από 17,9% σε 53,8%.
Ανησυχητικό είναι ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις τέσσερις χώρες της ΕΕ, μαζί με την Τσεχία, την Ισπανία και τη Ρουμανία, όπου προβλέπεται μείωση της συμμετοχής των γυναικών ηλικίας 25-54 ετών στο εργατικό δυναμικό.
Το ποσοστό υποχωρεί από 78,8% σε 77,7%. Πρόκειται για ποσοστό συμμετοχής και όχι για ποσοστό απασχόλησης, καθώς περιλαμβάνει και τις γυναίκες που αναζητούν εργασία.
Θετική είναι, πάντως, η αναθεώρηση της αφετηρίας. Το ποσοστό απασχόλησης του 2025 προκύπτει περίπου τρεις ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο από την εκτίμηση της προηγούμενης έκθεσης του 2024. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες ανοδικές αναθεωρήσεις στην ΕΕ, μαζί με την Τσεχία και την Κύπρο.
