Ένα drone εντοπίζει τον στόχο. Η εικόνα φθάνει στο κέντρο διοίκησης. Η πληροφορία μεταβιβάζεται στη μονάδα που μπορεί να τον πλήξει. Στο σύγχρονο πεδίο μάχης, η απόσταση ανάμεσα στον εντοπισμό και την αντίδραση μετριέται σε δευτερόλεπτα. Για την Ουκρανία, ένας από τους κρίσιμους συνδέσμους αυτής της αλυσίδας βρίσκεται στο Διάστημα.
Είναι η Starlink, το δορυφορικό δίκτυο της SpaceX του Έλον Μασκ, που έχει εξελιχθεί σε βασική υποδομή του ουκρανικού πολέμου. Συνδέει στρατιώτες, διοικητήρια και μη επανδρωμένα συστήματα, επιτρέποντας τη μεταφορά πληροφοριών εκεί όπου οι επίγειες επικοινωνίες έχουν καταστραφεί ή δεν επαρκούν.
Γι’ αυτό και οι αιφνιδιαστικοί περιορισμοί που κατήγγειλε το Κίεβο προκάλεσαν συναγερμό. Το ζήτημα δεν είναι απλώς πόσο γρήγορα μεταδίδονται τα δεδομένα. Είναι εάν ορισμένα μέσα μπορούν να συνεχίσουν να εκτελούν την αποστολή τους.
Εκεί όπου οι υποδομές έχουν καταστραφεί
Οι συμβατικές επικοινωνίες εξαρτώνται από επίγειες υποδομές: καλώδια, κεραίες και σταθμούς που μπορούν να καταστραφούν ή να τεθούν εκτός λειτουργίας.
Το Starlink προσφέρει μια διαφορετική διαδρομή. Μέσω τερματικών που επικοινωνούν με δορυφόρους χαμηλής τροχιάς, παρέχει πρόσβαση στο διαδίκτυο χωρίς να χρειάζεται λειτουργικό τοπικό δίκτυο κινητής τηλεφωνίας.
Όπως εξηγεί στο BBC ο Τομ Γουίτινγκτον, ειδικός στον ηλεκτρονικό πόλεμο και συνεργάτης του βρετανικού ινστιτούτου RUSI, επιτρέπει τη μεταφορά μεγάλων όγκων δεδομένων —βίντεο, μηνυμάτων και φωνητικών κλήσεων— όπως ένα smartphone, αλλά χωρίς την αντίστοιχη εξάρτηση από τις υποδομές κινητής τηλεφωνίας.
Για έναν στρατό που πολεμά υπό συνεχείς βομβαρδισμούς, αυτή η δυνατότητα σημαίνει ότι η καταστροφή μιας κεραίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως και απώλεια επικοινωνίας.
Από την εικόνα του drone στην απόφαση για πυρά
Ο Τζορτζ Μπάρος, αναλυτής του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW), χαρακτηρίζει στο BBC τη Starlink «ραχοκοκαλιά των στρατιωτικών επικοινωνιών στην Ουκρανία».
Η σημασία της εκτείνεται στις χερσαίες, ναυτικές και εναέριες επιχειρήσεις. Επιτρέπει σε drones, πυροβολικό και κέντρα διοίκησης να λειτουργούν ως συνδεδεμένο δίκτυο σε πραγματικό χρόνο, περιορίζοντας την καθυστέρηση ανάμεσα στον εντοπισμό ενός στόχου και την προσβολή του.
Η ταχύτητα αυτής της αλυσίδας είναι καθοριστική. Ένας στόχος μπορεί να μετακινηθεί, μια μονάδα να αλλάξει θέση, μια ευκαιρία αναχαίτισης να χαθεί. Η πληροφορία έχει στρατιωτική αξία όταν φθάνει εγκαίρως σε εκείνον που μπορεί να την αξιοποιήσει.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό για τα drones
Η δορυφορική σύνδεση επιτρέπει σε ορισμένα ουκρανικά drones να διατηρούν επικοινωνία με τους χειριστές τους σε μεγαλύτερες αποστάσεις και με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε παρεμβολές από ό,τι οι συμβατικές ραδιοζεύξεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Starlink είναι άτρωτη στον ηλεκτρονικό πόλεμο. Προσφέρει, όμως, μια κρίσιμη εναλλακτική σε ένα περιβάλλον όπου και οι δύο πλευρές επιχειρούν διαρκώς να διακόψουν τις επικοινωνίες του αντιπάλου.
Η σημασία των δορυφορικών επικοινωνιών εκτείνεται και στη θάλασσα. Ανάλυση του RUSI αναγνωρίζει τις αμφίδρομες δορυφορικές συνδέσεις μεγάλης χωρητικότητας, όπως το Starlink και το Kymeta, ως βασικό τεχνολογικό παράγοντα για τη δράση των ουκρανικών μη επανδρωμένων σκαφών στη Μαύρη Θάλασσα.
Δεν χρησιμοποιούν, πάντως, όλα τα ουκρανικά drones το ίδιο σύστημα επικοινωνίας. Επομένως, ένας περιορισμός στη Starlink δεν ισοδυναμεί με καθήλωση ολόκληρου του στόλου τους.
Τι σημαίνει το όριο των 160 χιλιομέτρων
Σύμφωνα με τον Ουκρανό προεδρικό σύμβουλο Σερχίι Μπεσκρέστνοφ, οι περιορισμοί επιβλήθηκαν χωρίς προηγούμενη ενημέρωση και επηρέασαν στρατιωτικές αποστολές.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το αναφερόμενο όριο των περίπου 160 χιλιομέτρων την ώρα αφορά την ταχύτητα κίνησης των συνδεδεμένων μέσων — όχι την ταχύτητα μεταφοράς δεδομένων.
Για ένα drone που χρειάζεται συνεχή σύνδεση, η απώλεια επικοινωνίας όταν ξεπερνά αυτό το όριο μπορεί να δυσκολέψει τον χειρισμό ή να καταστήσει την αποστολή ανέφικτη.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό για τα drones αναχαίτισης. Όπως επισημαίνει ο Μπάρος στο BBC, οι αεριωθούμενες εκδόσεις των ρωσικών Shahed μπορούν να κινούνται με ταχύτητες άνω των 318 χιλιομέτρων την ώρα. Ένα αναχαιτιστικό που εξαρτάται από σύνδεση η οποία διακόπτεται πάνω από τα 160 χιλιόμετρα αντιμετωπίζει προφανές επιχειρησιακό μειονέκτημα.
Ο περιορισμός αφορά, συνεπώς, και την προστασία πόλεων και αμάχων από εναέριες επιθέσεις.
Starlink και Starshield: Η κρίσιμη διάκριση
Η συζήτηση περιπλέκεται επειδή συχνά χρησιμοποιείται το όνομα Starlink για διαφορετικές υπηρεσίες και στρατιωτικές εφαρμογές.
Η SpaceX παρουσιάζει τη Starlink ως δίκτυο για καταναλωτική και εμπορική χρήση. Το Starshield από την άλλη αξιοποιεί την τεχνολογία της Starlink για κυβερνητικές ανάγκες και αποστολές εθνικής ασφάλειας.
Ο Μασκ υποστήριξε ότι τα συστήματα Starshield ανήκουν και ελέγχονται από την αμερικανική κυβέρνηση και ότι οι περιορισμοί χρήσης αποφασίζονται από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και, τελικά, τον πρόεδρο.
Η τοποθέτησή του δεν αποδεικνύει ποιος αποφάσισε τους συγκεκριμένους περιορισμούς που κατήγγειλε η Ουκρανία. Ούτε έχουν επιβεβαιωθεί οι υποψίες ότι αποτέλεσαν πολιτική εντολή της Ουάσιγκτον.
Τι θα σήμαινε η απώλεια του συστήματος
Για το Κίεβο, η δυσκολία είναι ότι δεν υπάρχει έτοιμη αντικατάσταση αντίστοιχης κλίμακας, η οποία να μπορεί να ενσωματωθεί αμέσως στις επιχειρήσεις.
Η αλλαγή παρόχου απαιτεί συμβατό εξοπλισμό, επαρκή κάλυψη και προσαρμογή των συστημάτων που ήδη χρησιμοποιούνται. Δεν αρκεί η αγορά μιας άλλης σύνδεσης.
H Starlink έδωσε στην Ουκρανία τη δυνατότητα να διατηρεί ένα συνδεδεμένο πεδίο μάχης υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Ταυτόχρονα, δημιούργησε μια στρατηγική εξάρτηση: κρίσιμες λειτουργίες της άμυνάς της στηρίζονται σε υποδομή της οποίας τους όρους πρόσβασης δεν ελέγχει η ίδια.
Και σε έναν πόλεμο όπου λίγα δευτερόλεπτα μπορούν να κρίνουν μια αναχαίτιση, αυτή η εξάρτηση έχει άμεσο ανθρώπινο κόστος.
