Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται στη Νέα Υόρκη με μια μεγάλη εξοπλιστική εκκρεμότητα και ένα διπλωματικό ερωτηματικό: θα εξασφαλίσει κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Ντόναλντ Τραμπ ή η επαφή τους θα περιοριστεί στην αποψινή δεξίωση του Αμερικανού προέδρου προς τους ηγέτες που συμμετέχουν στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ;
Ο Τομ Μπάρακ είχε δημιουργήσει προσδοκίες για τετ-α-τετ των δύο προέδρων. Ωστόσο, στο πρόγραμμα που παρουσίασε ο Λευκός Οίκος δεν περιλαμβανόταν διμερές ραντεβού με τον Τούρκο πρόεδρο. Η απόσταση ανάμεσα στην προαναγγελία και την επίσημη επιβεβαίωση δίνει στην επίσκεψη χαρακτήρα διπλωματικής αναμονής.
Για την Άγκυρα, όμως, η ουσία ξεπερνά την εξασφάλιση μιας συνάντησης. Το ζητούμενο είναι αν η προσωπική σχέση που προβάλλουν οι δύο ηγέτες μπορεί επιτέλους να ξεμπλοκάρει τα F-35.
Από την προαναγγελία στο κενό του προγράμματος
Στις 17 Σεπτεμβρίου, οι δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία παρουσιάστηκαν ως προαναγγελία συνάντησης στη Νέα Υόρκη. Η τουρκική πλευρά είχε επομένως λόγο να προσβλέπει σε μια νέα ευκαιρία απευθείας διαπραγμάτευσης με τον Τραμπ.
Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένη ώρα ή μορφή διμερούς επαφής. Όπως σημειώνει η Deutsche Welle, παραμένει ασαφές ακόμη και εάν μια ενδεχόμενη συνάντηση θα είναι ολοκληρωμένη συνομιλία ή ολιγόλεπτη συζήτηση στο περιθώριο των εκδηλώσεων.
Η αποψινή δεξίωση διατηρεί ανοιχτή τη δυνατότητα προσωπικής επαφής. Δεν προεξοφλεί, όμως, ούτε οργανωμένες διαπραγματεύσεις ούτε ανακοινώσεις. Παράλληλα, η απουσία ενός ραντεβού από το δημοσιοποιημένο πρόγραμμα δεν αρκεί για να τεκμηριώσει απόρριψη του Ερντογάν από τον Τραμπ.
Το πολιτικό ενδιαφέρον βρίσκεται στο αποτέλεσμα: αν η Άγκυρα θα φύγει με συγκεκριμένη δέσμευση ή με ακόμη μία διαβεβαίωση καλών σχέσεων.
Τα F-35 περνούν μέσα από τους S-400
Η εκκρεμότητα έχει βαθιές ρίζες. Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019 μετά την προμήθεια των ρωσικών S-400. Η Ουάσιγκτον επικαλέστηκε τον κίνδυνο αποκάλυψης ευαίσθητων χαρακτηριστικών του αμερικανικού μαχητικού μέσω του ρωσικού συστήματος. Ακολούθησαν οι κυρώσεις του πλαισίου CAATSA σε βάρος της τουρκικής αρχής αμυντικών προμηθειών.
Όπως εξηγεί η Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου, οι περιορισμοί στην παράδοση F-35 και η διαδικασία άρσης των κυρώσεων αποτελούν διακριτές νομικές εκκρεμότητες. Για την άρση της απαγόρευσης μεταφοράς των αεροσκαφών, η ισχύουσα διάταξη προβλέπει, μεταξύ άλλων, πιστοποίηση ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον το σύστημα S-400 και αξιόπιστες διαβεβαιώσεις ότι δεν θα το αποκτήσει ξανά.
Επομένως, η πολιτική βούληση του Τραμπ χρειάζεται να μετατραπεί σε συμφωνία που θα μπορεί και να εφαρμοστεί. Εκεί ακριβώς δοκιμάζεται η τουρκική προσδοκία ότι η πρόσβαση στον Αμερικανό πρόεδρο θα υπερβεί τα υπόλοιπα εμπόδια.
Οι υποσχέσεις του Ιουλίου περιμένουν συνέχεια
Κατά την επίσκεψή του στην Άγκυρα τον Ιούλιο, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι θα αρθούν οι κυρώσεις και ότι θα εξεταστεί η πώληση F-35. Η τουρκική προεδρία είχε καταγράψει δημόσια αυτή τη δέσμευση για τις κυρώσεις.
Δύο και πλέον μήνες αργότερα, η Άγκυρα εξακολουθεί να αναζητεί την πρακτική συνέχεια. Η Νέα Υόρκη προσφέρεται για να τεθεί ξανά το ζήτημα, με το βασικό ερώτημα να παραμένει αν μπορεί να συμφωνηθεί συγκεκριμένος τρόπος διευθέτησης των S-400 και χρονοδιάγραμμα για τα επόμενα βήματα.
Η εκκρεμότητα κάνει κάθε νέα συνάντηση πολιτικά σημαντική, αλλά αυξάνει και το βάρος των προσδοκιών. Όσο επαναλαμβάνονται οι θετικές δηλώσεις χωρίς τελική συμφωνία, τόσο δυσκολότερο γίνεται να παρουσιαστεί η ίδια υπόσχεση ως νέα πρόοδος.
Ο Μπάρακ χαμηλώνει τον πήχη για τα μαχητικά
Ενδιαφέρον παρουσιάζει, σε αυτό το περιβάλλον, η τελευταία τοποθέτηση Μπάρακ στο CNN Türk. Ο Αμερικανός πρέσβης υποστήριξε ότι τα F-35 δεν αποτελούν το σημαντικότερο όπλο που χρειάζεται η Τουρκία, προβάλλοντας την ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας της. Για τους S-400 αναφέρθηκε σε πιθανές λύσεις μέσω πώλησης ή μεταφοράς του συστήματος.
Η τοποθέτηση μπορεί να διαβαστεί ως προσπάθεια περιορισμού των προσδοκιών: η αμερικανοτουρκική συνεργασία έχει ευρύτερο πεδίο, αλλά το πιο προβεβλημένο τουρκικό αίτημα παραμένει ανοιχτό. Δεν αποτελεί, πάντως, ανακοίνωση συμφωνίας ούτε επιβεβαίωση ότι κάποια από τις εξεταζόμενες λύσεις έχει γίνει αποδεκτή.
Ο «πολύτιμος φίλος» και τα εμπόδια που παραμένουν
Ο Ερντογάν, από την πλευρά του, επέλεξε στις δηλώσεις που δημοσιοποιήθηκαν σήμερα να επενδύσει ξανά στην προσωπική σχέση. Μιλώντας στη Νέα Υόρκη, χαρακτήρισε τον Τραμπ «πολύτιμο φίλο» και συνέδεσε τον μεταξύ τους διάλογο με την πρόοδο των διμερών σχέσεων.
Παράλληλα, ζήτησε να ξεπεραστούν τα εμπόδια στην αμυντική συνεργασία, τα οποία, όπως υποστήριξε, δεν θα έπρεπε να υφίστανται μεταξύ συμμάχων. Έθεσε επίσης την προοπτική ενίσχυσης της συνεργασίας στην ενέργεια, στην πολιτική αεροπορία και στην υψηλή τεχνολογία.
Η διατύπωση αποτυπώνει και τη δυσκολία της τουρκικής θέσης: ο Ερντογάν επιμένει ότι η σχέση με τον Τραμπ αποδίδει, ενώ ζητεί να αρθούν περιορισμοί που εξακολουθούν να εμποδίζουν έναν κεντρικό στόχο της Άγκυρας.
Πηγή: Ναυτεμπορική
