Η κατάπαυση του πυρός ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συζήτηση, η ευρωπαϊκή παρουσία στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και η χρηματοδότηση της Ουκρανίας για το 2027 κυριάρχησαν στις δηλώσεις των ηγετών κατά την άφιξή τους το πρωί της Παρασκευής στην Άτυπη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Δουβλίνο. Το κύριο θέμα της Συνόδου είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη, ωστόσο και τα θέματα που αφορούν την Ουκρανία αναμένεται να συζητηθούν κατά το γεύμα.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, επέμεινε ότι η σειρά των βημάτων πρέπει να παραμείνει αυτή που έχει συμφωνηθεί. «Το πιο σημαντικό είναι να τηρήσουμε τη συμφωνία μας, πρώτα κατάπαυση του πυρός, μετά ειρηνευτική συμφωνία και μετά οποιεσδήποτε άλλες συζητήσεις», είπε. Αναφερόμενη στη συζήτηση για την αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρώπη, η Κάλας ζήτησε να μη μπει η ΕΕ στη συζήτηση αυτή. «Εάν αρχίσουμε να συζητάμε αυτό που ζητά η Ρωσία για την αρχιτεκτονική ασφαλείας, μπαίνουμε στην παγίδα που στήνει η Ρωσία». Σημείωσε ότι, εφόσον η Μόσχα παρουσιάζει τα μέγιστα αιτήματά της, «πρέπει κι εμείς να παραμείνουμε στα μέγιστα αιτήματα και να ξεκινήσουμε τη διαπραγμάτευση από εκεί». Όπως είπε, έχει προετοιμάσει ευρωπαϊκά μέγιστα αιτήματα μαζί με τους υπουργούς Εξωτερικών, «ώστε να υπάρξει πραγματική διαπραγμάτευση».
Για το ποιος εκπροσωπεί την Ευρώπη, η κ. Κάλας υπενθύμισε την απόφαση των ηγετών του Ιουνίου 2024. «Αν οι ηγέτες θέλουν να αλλάξουν αυτή τη συμφωνία, φυσικά μπορούν, γιατί είναι απόφαση των ηγετών, αλλά νομίζω ότι πρέπει να εστιάσουμε την ενέργειά μας στην ουσία», ενώ πρόσθεσε ότι τα κράτη μέλη συμφώνησαν να είναι η ίδια αυτή που εκπροσωπεί την Ευρώπη στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας. «Γνωρίζω ότι οι Ρώσοι δεν με θέλουν, αλλά μήπως έχουμε εμείς λόγο για το ποιος εκπροσωπεί τη Ρωσία; Όχι, δεν έχουμε», τόνισε. Αναφερόμενη στην πρωτοβουλία των ΗΠΑ, επισήμανε ότι «έχουμε θεσμούς, οπότε δεν μπορούμε να στείλουμε απλώς κάποιον χωρίς θεσμικό ρόλο, όπως κάνουν οι Αμερικανοί». Εντόπισε ως θετική εξέλιξη ότι ο Τζάρεντ Κούσνερ παραδέχθηκε πως για οποιαδήποτε συμφωνία «χρειάζονται και οι Ευρωπαίοι», κάτι που, όπως είπε, υποστήριζε εδώ και ενάμιση χρόνο.
Ο Πρωθυπουργός της Εσθονίας, Κρίστεν Μιχάλ, χαρακτήρισε «νοητική παγίδα» τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας πριν από την ειρήνη. «Αυτό κάνει συνήθως ο Πούτιν. Μας κάνει να συζητάμε μεταξύ μας για τα δικά μας θέματα, όχι για το θέμα που μετράει: την ειρήνη», είπε. «Η κόκκινη γραμμή μας είναι σαφής: ειρήνη με τους όρους της Ουκρανίας, και μετά μπορούν να συζητηθούν τα πάντα, όχι πριν και όχι ταυτόχρονα». Για την εκπροσώπηση, ανέφερε ότι υπάρχουν πρόσωπα με θεσμική λογοδοσία: «Ο Αντόνιο Κόστα ως πρόεδρος, η Επιτροπή, ο Ύπατος Εκπρόσωπος. Άρα έχουμε τα πρόσωπα για να το κάνουν». Σημείωσε ότι η Ευρώπη δεν είναι διαμεσολαβητής: «Θα εγκαταλείπαμε τις κυρώσεις. Το σχέδιό μας είναι να βοηθάμε την Ουκρανία και να πιέζουμε». Για τη χρηματοδότηση, είπε ότι η Ουκρανία χρειάζεται στήριξη, καθώς «ο επόμενος χειμώνας θα είναι ξανά κόλαση», αφού η Ρωσία βομβαρδίζει τις υποδομές θέρμανσης, ύδρευσης και ηλεκτρισμού. Συμφώνησε με το μήνυμα του Φρίντριχ Μερτς ότι η βοήθεια προς την Ουκρανία αποτελεί μέρος της βασικής ασφάλειας της Ευρώπης. «Αν κάποιος θέλει ΠΔΠ ή νέο προϋπολογισμό, ας είναι μέρος αυτού», ανέφερε.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαιρέτισε την ανταλλαγή αιχμαλώτων και δήλωσε: «Νομίζω ότι είναι αυτονόητο πως η Ευρώπη συμπεριλαμβάνεται στις συνομιλίες ειρήνης, για να διασφαλίσει τα συμφέροντά μας αλλά και να στηρίξει την Ουκρανία». Ανακοίνωσε ότι η Κομισιόν θα καταθέσει πρόταση για τη χρηματοδότηση των αναγκών της Ουκρανίας το 2027, καθώς και το 22ο πακέτο κυρώσεων «πριν από το επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο».
Ο Ιρλανδός Πρωθυπουργός και οικοδεσπότης της Άτυπης Συνόδου Μίχολ Μάρτιν, είπε ότι η Ευρώπη είναι πλέον παρούσα στις συνομιλίες και ότι οι συζητήσεις θα εστιάσουν στο περιεχόμενο και στον τύπο ειρήνης που θέλει η Ευρώπη, καθώς και στο ποιος θα την εκπροσωπεί. Εκτίμησε ότι το ζήτημα πρέπει να κλείσει σύντομα, και «να αποφασιστεί οριστικά μέσα στη επόμενη εβδομάδα ή δύο», δεδομένου ότι έως την έκτακτη Σύνοδο σε δύο εβδομάδες υπάρχει δουλειά να γίνει. Σημείωσε ότι στο παρελθόν η ομάδα E3 (Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, και Γερμανία) – με την προσθήκη της Ιταλίας – συμμετείχε στις συνομιλίες και ότι «με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα υπάρχει μια διάσταση E3», προσθέτοντας ότι δεν μπορεί να είναι μόνο ευρωπαϊκή ένωση, αφού η «συμμαχία των προθύμων» περιλαμβάνει πολύ περισσότερους, με σημαντικό ρόλο για το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία. Η ουσία μιας συμφωνίας ειρήνης, είπε, είναι εξίσου σημαντική με το ποιος εκπροσωπεί την Ευρώπη, και περιλαμβάνει εγγυήσεις ασφαλείας, ανοικοδόμηση και στήριξη της Ουκρανίας στο πλαίσιο μιας μελλοντικής ΕΕ.
Για τη χρηματοδότηση, ο κ. Μάρτιν υποστήριξε ότι «η Ουκρανία θα χρειαστεί σαφήνεια για το 2027» και ότι «όσο πιο σύντομα γίνει αυτό, τόσο το καλύτερο, γιατί στέλνει ισχυρό μήνυμα ότι η Ευρώπη είναι εδώ μακροπρόθεσμα». Τα δεσμευμένα, παγωμένα ρωσικά κεφάλαια θεωρεί ότι είναι μοχλός για την Ευρώπη, αλλά «θα χρειαστούν πιο ρεαλιστικοί τρόποι για το 2027, και δεν μπορούμε να χάσουμε τόσο χρόνο». Εξέφρασε επιπλέον επιφυλάξεις για τη σύνδεση της στήριξης με τις διαπραγματεύσεις για το ερχόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) και τη διαπραγμάτευση, χαρακτηρίζοντας την περίπτωση της Ουκρανίας είναι «εξαιρετική». Η Ιρλανδία, πρόσθεσε, είναι διατεθειμένη να συμμετάσχει σε παρακολούθηση κατάπαυσης του πυρός, όχι όμως σε δύναμη εφαρμογής ή αποτροπής.
Η Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, τόνισε ότι ως προς την Ουκρανία, «η δέσμευσή μας πρέπει να συνοδεύεται από προβλέψιμη και βιώσιμη χρηματοδότηση», σημειώνοντας ότι «δεν πρόκειται για φιλανθρωπία προς την Ουκρανία. Πρόκειται για την ενίσχυση και τη διασφάλιση της ασφάλειας της Ευρώπης, και θέλω η αφήγηση να είναι αυτή». Για το ζήτημα της εκπροσώπησης της ΕΕ η κ. Μέτσολα δήλωσε ότι θα ήθελε να δει ότι από τις σημερινές συζητήσεις προκύπτει ότι εστιάζουμε στο πώς και όχι στο ποιος, προσθέτοντας ότι «το θέμα είναι το πώς θα πετύχουμε την ειρήνη», ενώ και από τη μεριά της συνέδεσε τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας με τις διαπραγματεύσεις για το ΠΔΠ.
Ο Πρωθυπουργός της Λετονίας, Άντρις Κουλμπέργκς, ζήτησε πιο αποφασιστική στάση. «Είμαστε μεγαλύτεροι σε μέγεθος, σε στρατιωτική ισχύ και σε όλα τα οικονομικά στοιχεία», είπε. Σημείωσε ότι η Ρωσία «δεν είναι ικανή ούτε να καταλάβει» τη μικρότερη σε πληθυσμό Ουκρανία, και ότι «είναι ο επιτιθέμενος που χάνει στην πρώτη γραμμή. Πρέπει να ανεβάσουμε τις προσδοκίες μας».
Για την εκπροσώπηση της Ένωσης σημείωσε ότι «πρέπει να είναι σαφής η αρχή για το ποιος λαμβάνει την εντολή και μιλά. Αν υπάρχουν σοβαρές διαπραγματεύσεις, πρέπει να είμαστε στο τραπέζι». Προσπάθησε να υποβαθμίσει τη βαρύτητα των διαπραγματεύσεων, σημειώνοντας ότι δεν τις θεωρεί πραγματικά σοβαρές. «Δεν υπάρχει κανείς που να θέλει ειρήνη». Επικαλούμενος το παράδειγμα των χωρών της ανατολικής πρώτης γραμμής, είπε ότι οι τρεις Βαλτικές, η Πολωνία και η Φινλανδία στηρίζουν την Ουκρανία με το 0,31% του ΑΕΠ τους και επενδύουν στην άμυνα το 6,4%, και ότι «αν και οι άλλες χώρες ακολουθούσαν το ίδιο, δεν θα είχαμε πρόβλημα να συζητάμε τη στήριξη της Ουκρανίας». Για τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια υποστήριξε ότι «καμία χώρα δεν πρέπει να μείνει μόνη της με ένα ζήτημα», εννοώντας το βελγικό: «Πρέπει να υπάρχει ισχυρή αλληλεγγύη. Γιατί πρέπει κάθε Ευρωπαίος να βγάζει χρήματα από την τσέπη του, αν υπάρχουν διαθέσιμα χρήματα;».
