Τις τελευταίες ημέρες, η Λευκορωσία πραγματοποίησε τετραήμερες στρατιωτικές ασκήσεις κοντά στα σύνορα με την Πολωνία και τη Λιθουανία, με μηχανοκίνητες και τεθωρακισμένες μονάδες να εκπαιδεύονται, μεταξύ άλλων, στην προστασία συνόρων και στην αντιμετώπιση drones. Μέρος των ασκήσεων διεξήχθη κοντά στο πέρασμα του Σουβάλκι, τη στενή λωρίδα περίπου 100 χιλιομέτρων που αποτελεί τη μοναδική χερσαία σύνδεση των τριών κρατών της Βαλτικής με την υπόλοιπη Συμμαχία. Το Μινσκ χαρακτήρισε τις ασκήσεις αμυντικές.
Την ίδια στιγμή, ο Εμανουέλ Μακρόν συγκάλεσε στο Μέγαρο των Ηλυσίων πολιτικούς αρχηγούς και κορυφαία στελέχη για απόρρητη ενημέρωση από τις γαλλικές υπηρεσίες πληροφοριών. Μετά τη συνάντηση, ο Γάλλος πρόεδρος δήλωσε ότι η ρωσική «υβριδική απειλή» εναντίον της Ευρώπης και της Γαλλίας έχει ενταθεί και ζήτησε την εκπόνηση σχεδίου για την καλύτερη προστασία κρίσιμων υποδομών και ευαίσθητων εγκαταστάσεων της αμυντικής βιομηχανίας από επιθέσεις με drones και κυβερνοεπιθέσεις.
Η προειδοποίηση Τουσκ για «τυχαία» πλήγματα
Ακόμη πιο συγκεκριμένη ήταν η προειδοποίηση του Πολωνού πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ. Μιλώντας στο κοινοβούλιο, ο Τουσκ ανέφερε ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις υπηρεσιών πληροφοριών, υπάρχει κίνδυνος η Ρωσία να επιχειρήσει υβριδικά πλήγματα με drones ή πυραύλους σε χώρες του ΝΑΤΟ που υποστηρίζουν την Ουκρανία, εμφανίζοντάς τα στη συνέχεια ως «ατυχήματα».
Κατά τον Πολωνό πρωθυπουργό, μια τέτοια τακτική θα μπορούσε να αποσκοπεί στη δοκιμή της αποφασιστικότητας των συμμάχων και στη δημιουργία αμφιβολιών για το εάν θα ενεργοποιούνταν οι προβλέψεις συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ.
Οι ανησυχίες αυτές ενισχύθηκαν και από περιστατικά στον εναέριο χώρο της Βαλτικής. Στις 14 Σεπτεμβρίου, ιταλικό μαχητικό που συμμετείχε σε αποστολή του ΝΑΤΟ κατέρριψε drone πάνω από τη Λιθουανία, το οποίο είχε εισέλθει από τη Λευκορωσία. Οι λιθουανικές αρχές εκτιμούν ότι επρόκειτο για ρωσικής κατασκευής μη επανδρωμένο αεροσκάφος, ενώ η ακριβής πορεία και αποστολή του εξακολουθούν να διερευνώνται.
Γιατί το Σουβάλκι θεωρείται τόσο κρίσιμο
Το πέρασμα της πολωνικής πόλης, Σουβάλκι, βρίσκεται ανάμεσα στη Λευκορωσία και τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ. Στη μία πλευρά του βρίσκονται η Πολωνία και η υπόλοιπη ηπειρωτική ζώνη του ΝΑΤΟ και στην άλλη η Λιθουανία, από την οποία υπάρχει πρόσβαση προς τη Λετονία και την Εσθονία. Ακριβώς αυτή η γεωγραφία έχει καταστήσει την περιοχή ένα από τα σημεία που εξετάζονται συστηματικά στα αμυντικά σενάρια της Συμμαχίας.
Το ενδεχόμενο που προκαλεί ιδιαίτερο προβληματισμό δεν είναι αναγκαστικά μια μεγάλη ρωσική εισβολή, αλλά μια περιορισμένη στρατιωτική κίνηση ή άλλη επιχείρηση αμφίσημου χαρακτήρα, η οποία θα δημιουργούσε το πολιτικό ερώτημα πόσο γρήγορα και με ποιον τρόπο θα αντιδρούσαν και τα 32 μέλη του ΝΑΤΟ.
Η ίδια η Συμμαχία έχει επανειλημμένως δηλώσει ότι επίθεση εναντίον μέλους της εμπίπτει στις δεσμεύσεις συλλογικής άμυνας, ενώ πραγματοποιεί συστηματικά ασκήσεις στην ανατολική της πτέρυγα. Η ύπαρξη τέτοιων σεναρίων, ωστόσο, δεν συνιστά από μόνη της ένδειξη ότι έχει ληφθεί ρωσική απόφαση για επίθεση.
Από το σαμποτάζ στις κυβερνοεπιθέσεις
Η ανησυχία στην Ευρώπη αφορά κυρίως εκείνο που περιγράφεται ως «γκρίζα ζώνη» μεταξύ ειρήνης και ανοιχτού πολέμου: κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, εμπρησμούς, επιχειρήσεις με drones και χτυπήματα σε κρίσιμες υποδομές που είναι δυσκολότερο να αποδοθούν άμεσα σε ένα κράτος και δεν οδηγούν αυτομάτως σε στρατιωτική απάντηση.
Η στρατηγική δυσκολία για το ΝΑΤΟ είναι ότι τέτοιου τύπου επιχειρήσεις μπορούν να παραμείνουν κάτω από το όριο μιας συμβατικής ένοπλης επίθεσης, αφήνοντας χώρο για άρνηση εμπλοκής και διαφορετικές εκτιμήσεις μεταξύ των συμμάχων.
Νοσοκομεία, νερό, τρόφιμα και ενεργειακά δίκτυα
Η ευρωπαϊκή προετοιμασία, πάντως, δεν περιορίζεται πλέον στα οπλικά συστήματα. Το ΝΑΤΟ δημοσιοποίησε για πρώτη φορά τις επικαιροποιημένες βασικές απαιτήσεις ανθεκτικότητας για το 2026, ζητώντας από τις χώρες-μέλη να σχεδιάζουν πώς θα συνεχίσουν να λειτουργούν κυβερνήσεις, ενεργειακά συστήματα, τηλεπικοινωνίες, μεταφορές, νοσοκομεία και εφοδιαστικές αλυσίδες ακόμη και σε συνθήκες κρίσης ή ένοπλης σύγκρουσης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επάρκεια τροφίμων και νερού, στην αντιμετώπιση μαζικών απωλειών, στην ύπαρξη αποθεμάτων φαρμάκων και αίματος, στην αποκατάσταση ενεργειακών υποδομών και στη διατήρηση ασφαλών επικοινωνιών.
Στις σχετικές συζητήσεις συμμετείχαν και Ουκρανοί αξιωματούχοι, μεταφέροντας την εμπειρία τεσσάρων και πλέον ετών κατά τα οποία η χώρα προσπαθεί να κρατήσει σε λειτουργία βασικές υπηρεσίες υπό συνεχή ρωσικά πλήγματα.
Η Γερμανία προετοιμάζει τα νοσοκομεία
Στη Γερμανία η συζήτηση έχει φτάσει ήδη στα νοσοκομεία και στην ικανότητά τους να αντιμετωπίσουν μεγάλους αριθμούς τραυματιών σε περίπτωση στρατιωτικής κρίσης.
Στρατιωτικές και υγειονομικές αρχές εξετάζουν υποδομές και σχέδια έκτακτης ανάγκης, ενώ επανεξετάζεται ακόμη και η αξιοποίηση εγκαταστάσεων που είχαν δημιουργηθεί την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.
Η Βρετανία ζητά μεγαλύτερη κοινωνική ανθεκτικότητα
Στη Βρετανία η κυβέρνηση ενισχύει την καμπάνια πολιτικής προστασίας και καλεί τα νοικοκυριά να διαθέτουν βασικές προμήθειες, όπως τρόφιμα μακράς διάρκειας και νερό, ώστε να μπορούν να αντεπεξέλθουν σε σοβαρή διακοπή βασικών υπηρεσιών.
Η οδηγία δεν αφορά αποκλειστικά έναν ενδεχόμενο πόλεμο αλλά ένα ευρύτερο φάσμα κινδύνων, από κυβερνοεπιθέσεις και εχθρικές ενέργειες μέχρι ακραία καιρικά φαινόμενα και προβλήματα σε κρίσιμες υποδομές.
Παράλληλα, ο αρχηγός των βρετανικών Ενόπλων Δυνάμεων, σερ Ρίτσαρντ Νάιτον, χαρακτήρισε τη σημερινή περίοδο την πιο επικίνδυνη που έχει αντιμετωπίσει στα 35 χρόνια της στρατιωτικής του καριέρας.
Ακόμη και η Ελβετία αλλάζει τον σχεδιασμό της
Χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση της ουδέτερης Ελβετίας. Η νέα εθνική στρατηγική ασφαλείας που ενέκρινε η κυβέρνηση στις 18 Σεπτεμβρίου δίνει προτεραιότητα στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας, στην προστασία απέναντι σε υβριδικές απειλές και στην ικανότητα άμυνας.
Η Βέρνη εκτιμά ότι μια άμεση συμβατική επίθεση στην Ελβετία παραμένει απίθανη στο προβλεπτό μέλλον, σημειώνει όμως ότι η χώρα θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς, μεταξύ άλλων με drones ή βαλλιστικούς πυραύλους.
Ο αμερικανικός παράγοντας
Πίσω από την αυξημένη ευρωπαϊκή κινητικότητα βρίσκεται και το ερώτημα του ρόλου των Ηνωμένων Πολιτειών σε μια ενδεχόμενη κρίση.
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε στις 17 Σεπτεμβρίου ότι έχει σημειωθεί πρόοδος στις συζητήσεις για τη δημιουργία μόνιμης βάσης του αμερικανικού στρατού στην Πολωνία, χωρίς πάντως να έχει ληφθεί ακόμη τελική απόφαση. Μέχρι σήμερα, οι αμερικανικές δυνάμεις στη χώρα σταθμεύουν κατά κύριο λόγο εκ περιτροπής.
Παράλληλα, ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ είχε μεταβεί στα τέλη Αυγούστου στη Μόσχα, όπου, σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα που επικαλούνται πρόσωπα με γνώση των συνομιλιών, προειδοποίησε τη ρωσική πλευρά να μην επιχειρήσει επίθεση σε έδαφος χώρας του ΝΑΤΟ.
Το μάθημα της Ουκρανίας
Το βασικό συμπέρασμα που επιχειρεί να ενσωματώσει η Ευρώπη από τον πόλεμο στην Ουκρανία είναι ότι ένας σύγχρονος πόλεμος δεν κρίνεται μόνο από τον αριθμό των αρμάτων, των αεροσκαφών ή των πυραύλων. Απαιτούνται ηλεκτρικά δίκτυα που συνεχίζουν να λειτουργούν μετά από πλήγματα, νοσοκομεία που μπορούν να απορροφήσουν μαζικές απώλειες, εναλλακτικά δίκτυα επικοινωνίας, μεταφορές που παραμένουν ενεργές και κρατικός μηχανισμός ικανός να λειτουργεί επί μακρόν υπό πίεση.
Αυτή ακριβώς είναι η λογική πίσω από τις νέες απαιτήσεις του ΝΑΤΟ: η πολιτική και κοινωνική ανθεκτικότητα αντιμετωπίζεται πλέον ως μέρος της αποτροπής. Η Συμμαχία υποστηρίζει ότι όσο δυσκολότερο είναι για έναν αντίπαλο να προκαλέσει παράλυση στις κοινωνίες και στις κρατικές λειτουργίες, τόσο μειώνεται το κίνητρο για μια τέτοια επίθεση.
Η σημερινή κινητικότητα δεν σημαίνει ότι μια σύγκρουση Ρωσίας – ΝΑΤΟ θεωρείται αναπόφευκτη. Δείχνει, όμως, ότι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και η Συμμαχία αντιμετωπίζουν πλέον ως σοβαρότερο ενδεχόμενο μια κλιμάκωση πέρα από τα ουκρανικά σύνορα, ιδιαίτερα μέσω περιορισμένων, υβριδικών ή δύσκολα αποδιδόμενων ενεργειών.
Και σε αυτή την εξίσωση, το πέρασμα του Σουβάλκι παραμένει ένα από τα πιο ευαίσθητα γεωγραφικά σημεία της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
