Κατερίνα Χατζηστυλλή*
Η αποτελεσματικότητα της διεθνούς κλιματικής πολιτικής εξαρτάται από την εφαρμογή τεκμηριωμένων μέτρων και τη θεσμική αξιοπιστία. Η COP31, η οποία θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου 2026, καλείται να προωθήσει την υλοποίηση των κλιματικών δεσμεύσεων. Η ισότιμη συμμετοχή των συμβαλλόμενων μερών και ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις αυτής της διαδικασίας.
Οι καταγγελίες των ευρωβουλευτών Γιώργου Γεωργίου και Κώστα Μαυρίδη στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στις 21 Οκτωβρίου, απαιτούν προσεκτική εξέταση και θεσμική ανταπόκριση. Οι δύο ευρωβουλευτές κατήγγειλαν προσπάθεια της Τουρκίας να παρεμποδίσει τη συμμετοχή του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα του ΚΥΠΕ, ο εκπρόσωπος της Ιρλανδικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ διευκρίνισε ότι είχαν αποσταλεί προσκλήσεις σε όλα τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου.
Η διευκρίνιση αυτή χρειάζεται να συνοδεύεται από έμπρακτη διασφάλιση της απρόσκοπτης και ισότιμης εκπροσώπησης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η ουσιαστική συμμετοχή προϋποθέτει πρόσβαση στις εργασίες και πλήρη άσκηση των προβλεπόμενων δικαιωμάτων, με τήρηση των θεσμικών διαδικασιών εκπροσώπησης. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και η Γραμματεία της Σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή οφείλουν να εξασφαλίσουν εγκαίρως ότι οι όροι αυτοί θα τηρηθούν σε όλη τη διάρκεια της διάσκεψης.
Τα ψηφίσματα 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας καθορίζουν το πλαίσιο μη αναγνώρισης της αποσχιστικής οντότητας στα κατεχόμενα. Ειδικότερα, το ψήφισμα 541 καλεί τα κράτη να σέβονται την κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας και να μην αναγνωρίζουν οποιοδήποτε άλλο κυπριακό κράτος. Κατά συνέπεια, οι διαδικασίες μιας διάσκεψης υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών οφείλουν να συνάδουν με αυτό το πλαίσιο και να αποτρέπουν την πολιτική αναβάθμιση της αποσχιστικής οντότητας.
Η προάσπιση της διεθνούς υπόστασης της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι συμβατή με την ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνεργασίας μεταξύ των κοινοτήτων και των λαών. Η συμμετοχή Τουρκοκύπριων επιστημόνων, περιβαλλοντικών οργανώσεων και πολιτών σε κοινές πρωτοβουλίες μπορεί να ενισχύσει την ανταλλαγή γνώσης και την εμπιστοσύνη. Οι πρωτοβουλίες αυτές πρέπει να αναπτύσσονται με σαφείς θεσμικούς όρους, σεβασμό στα δικαιώματα όλων των Κυπρίων και κοινό προσανατολισμό στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Η αναγκαιότητα της συνεργασίας τεκμηριώνεται από την ίδια τη φύση των κλιματικών κινδύνων. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) αναγνωρίζει τη Μεσόγειο ως περιοχή αυξημένης έκθεσης και ευαλωτότητας σε αλληλεξαρτώμενους κινδύνους. Οι υψηλές θερμοκρασίες, η λειψυδρία, οι πυρκαγιές και η υποβάθμιση των χερσαίων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων επηρεάζουν τη δημόσια υγεία, την παραγωγή τροφίμων και τις υποδομές. Η επιστημονική αξιολόγηση οφείλει να συνεκτιμά την αλληλεπίδραση της κλιματικής αλλαγής με τη χρήση γης, τη ρύπανση και τις υφιστάμενες κοινωνικές ευπάθειες.
Για την Κύπρο, τα δεδομένα αυτά καθιστούν αναγκαία μια συνεκτική πολιτική προσαρμογής, με επιστημονικά προσδιορισμένες προτεραιότητες και σταθερή χρηματοδότηση. Η εξοικονόμηση νερού, η προστασία των υδροφορέων και η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων πρέπει να συνδέονται με μέτρα περιορισμού της θερμικής επιβάρυνσης των πόλεων και προστασίας της δημόσιας υγείας. Η τεχνική υποστήριξη και η επαρκής χρηματοδότηση των τοπικών αρχών επιτρέπουν τη μετατροπή των εθνικών στρατηγικών σε εφαρμόσιμες παρεμβάσεις.
Κριτήριο αξιολόγησης της COP31 πρέπει να αποτελέσει η επαληθεύσιμη πρόοδος στην εφαρμογή των δεσμεύσεων. Οι στόχοι μείωσης των εκπομπών χρειάζονται σαφή χρονοδιαγράμματα, επαρκείς πόρους και δημοσιοποίηση αξιόπιστων στοιχείων. Το ενισχυμένο πλαίσιο διαφάνειας της Συμφωνίας του Παρισιού προβλέπει την υποβολή εκθέσεων και την τεχνική εξέταση των πληροφοριών για την πρόοδο των κρατών. Η συστηματική αξιοποίηση αυτών των διαδικασιών ενισχύει τη λογοδοσία και επιτρέπει τον εντοπισμό αποκλίσεων μεταξύ των εξαγγελθέντων στόχων και της εφαρμοζόμενης πολιτικής.
Η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα πρέπει, παράλληλα, να εντάσσεται σε ένα συνεκτικό πλαίσιο δίκαιης μετάβασης. Η ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών, η πρόσβαση σε ανανεώσιμη ενέργεια και οι αξιόπιστες δημόσιες συγκοινωνίες οφείλουν να είναι οικονομικά προσιτές στα νοικοκυριά με περιορισμένους πόρους. Η στήριξη των εργαζομένων στους κλάδους που μετασχηματίζονται και η αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας είναι αναγκαίες για τη δίκαιη κατανομή του κόστους και την κοινωνική αποδοχή των μέτρων.
Αντίστοιχα, η χρηματοδότηση της προσαρμογής χρειάζεται να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των ευάλωτων χωρών και κοινοτήτων. Η κατανομή των πόρων πρέπει να διέπεται από διαφανή κριτήρια, προσβάσιμες διαδικασίες και συστηματική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των έργων. Η ουσιαστική συμμετοχή της επιστημονικής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών μπορεί να ενισχύσει τον έλεγχο των αποφάσεων και την ανάδειξη αναγκών που εκπροσωπούνται ανεπαρκώς.
Για το Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών, η κλιματική και η κοινωνική δικαιοσύνη συνδέονται με τη δημοκρατική λογοδοσία, την ειρήνη και τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Στην Αττάλεια, οι αρχές αυτές πρέπει να αποτυπωθούν στην πλήρη συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας και σε συγκεκριμένες αποφάσεις για την προστασία του κλίματος. Η αξιοπιστία της διάσκεψης θα εξαρτηθεί από τη συνέπεια των θεσμικών της διαδικασιών και από την επίτευξη μετρήσιμων αποτελεσμάτων για το περιβάλλον και τις κοινωνίες.
*Αντιπρόεδρος Α΄, Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών
Δημοτική Σύμβουλος Στροβόλου
