Του Μάριου Ηλία *
Οι διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές των καυσίμων δεν είναι κάτι καινούργιο. Επηρεάζουν άμεσα το κόστος ζωής, το κόστος μεταφορών, την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και, τελικά, ολόκληρη την οικονομία.
Υπάρχει όμως μια λιγότερο συζητημένη πτυχή. Όταν αυξάνονται οι τιμές των καυσίμων, αυξάνονται αυτόματα και τα έσοδα του κράτους από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ), αφού ο φόρος υπολογίζεται επί της τελικής τιμής.
Με άλλα λόγια, όσο περισσότερο πληρώνει ο πολίτης στο πρατήριο, τόσο περισσότερα εισπράττει και το κράτος, χωρίς να έχει μεταβάλει κανέναν φορολογικό συντελεστή. Ασφαλώς, όταν οι τιμές των καυσίμων μειώνονται, μειώνονται αντίστοιχα και τα έσοδα του κράτους από τον ΦΠΑ. Αυτό είναι φυσιολογικό και αποτελεί μέρος του οικονομικού κύκλου.
Ακριβώς γι’ αυτό, η συζήτηση δεν πρέπει να αφορά αποσπασματικές παρεμβάσεις ή οριζόντιες μειώσεις φόρων κάθε φορά που αλλάζουν οι διεθνείς τιμές. Η Κύπρος χρειάζεται έναν μόνιμο, διαφανή και δημοσιονομικά υπεύθυνο μηχανισμό.
Η πρότασή μου είναι απλή.
Κατά την κατάρτιση κάθε κρατικού προϋπολογισμού να καθορίζεται ένα ρεαλιστικό επίπεδο εσόδων από τη φορολογία των καυσίμων, το οποίο θα λαμβάνει υπόψη τις συνήθεις διακυμάνσεις της αγοράς και θα διασφαλίζει τη δημοσιονομική σταθερότητα του κράτους.
Εάν, κατά τη διάρκεια του έτους, οι διεθνείς εξελίξεις οδηγήσουν σε σημαντικά υψηλότερες τιμές καυσίμων και, ως αποτέλεσμα, προκύψουν έκτακτα επιπλέον έσοδα από τον ΦΠΑ πέραν των προβλέψεων του προϋπολογισμού, τότε ένα μέρος αυτών των εσόδων δεν θα πρέπει να παραμένει μόνιμα στα κρατικά ταμεία.
Αντίθετα, θα πρέπει να επιστρέφει στην κοινωνία μέσω στοχευμένων μέτρων στήριξης, όπως προσωρινές ελαφρύνσεις στα καύσιμα, ενίσχυση των επαγγελματιών οδηγών, στήριξη των μεταφορών ή άλλες παρεμβάσεις που μειώνουν το κόστος για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Ταυτόχρονα, ένα μέρος των επιπλέον εσόδων θα πρέπει να παραμένει ως δημοσιονομικό “μαξιλάρι”, ώστε όταν οι τιμές αποκλιμακώνονται και τα έσοδα του κράτους μειώνονται, να μην δημιουργούνται πιέσεις στα δημόσια οικονομικά ούτε ανάγκη λήψης έκτακτων μέτρων.
Ένας τέτοιος μηχανισμός εξασφαλίζει ισορροπία. Το κράτος διατηρεί τη δημοσιονομική του αξιοπιστία, αλλά δεν μετατρέπει την ακρίβεια σε μόνιμη πηγή πρόσθετων εσόδων εις βάρος των πολιτών.
Η δημοσιονομική υπευθυνότητα δεν σημαίνει μόνο ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς. Σημαίνει και δίκαιη κατανομή των έκτακτων ωφελημάτων όταν αυτά προκύπτουν.
Σε περιόδους ακρίβειας, οι πολίτες δεν πρέπει να αισθάνονται ότι είναι οι μόνοι που επωμίζονται το βάρος. Όταν η συγκυρία δημιουργεί απρόσμενα φορολογικά έσοδα, ένα μέρος αυτών οφείλει να επιστρέφει εκεί όπου ανήκει: στην κοινωνία που τα κατέβαλε.
* Οικονομολόγος, Υπεύθυνος Χαρτοφυλακίου Μεταφορών ΔΗΣΥ
