- Από την Εκπαίδευση στην Πράξη και από την Πράξη στην Ανάπτυξη των Παραγωγικών Κλάδων της Κύπρου
Μιχάλης Σωκράτους*
Τα σεμινάρια κατάρτισης συχνά αντιμετωπίζονται ως μια τυπική υποχρέωση ή μια μεμονωμένη εκπαιδευτική δραστηριότητα. Όταν, όμως, σχεδιάζονται με βάση τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων, μπορούν να αποτελέσουν ισχυρό εργαλείο επαγγελματικής, επιχειρηματικής και κλαδικής ανάπτυξης.
Η αξία τους ξεπερνά τη μεταφορά γνώσεων. Αποτελούν χώρο συνάντησης, ανταλλαγής εμπειριών και ανάδειξης προβλημάτων. Καλλιεργούν κοινή τεχνική γλώσσα και αντίληψη για την ποιότητα, την ασφάλεια και την επαγγελματική ευθύνη. Η γνώση μεταφέρεται από τον άνθρωπο στην επιχείρηση, από την επιχείρηση στον κλάδο και από τον κλάδο στην οικονομία και στην κοινωνία.
Από την κατάρτιση στη συνεργασία
Μέσα από αυτή την επαφή μπορούν να αναπτυχθούν συνεργατικά σχήματα, τα γνωστά clusters, που συνδέουν επιχειρήσεις, εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα και επαγγελματικούς φορείς. Για τη μικρή κυπριακή οικονομία, οι συνέργειες και οι οικονομίες κλίμακας αποτελούν αδήριτη ανάγκη. Η κατάρτιση μπορεί να γίνει αφετηρία αυτής της συνεργασίας.
Και εδώ το ζήτημα παύει να είναι θεωρητικό. Η αποδυνάμωση της παραγωγικής βάσης, είτε από πολιτικές επιλογές είτε από αδράνεια, αποτελεί στρατηγικό λάθος, με κόστος στην απασχόληση και στην ανθεκτικότητα της χώρας.
Νέα εργαλεία, διαρκής μάθηση
Κάθε κλάδος αντιμετωπίζει τεχνολογικές, περιβαλλοντικές και οργανωτικές προκλήσεις. Η πράσινη μετάβαση, η κυκλική οικονομία και η αποδοτικότερη χρήση πόρων απαιτούν νέες γνώσεις. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις συχνά στερούνται προσωπικού και πόρων για να ακολουθήσουν. Η στοχευμένη κατάρτιση μπορεί να γεφυρώσει το κενό.
Παλαιότερα, ο τεχνίτης μάθαινε τον σωστό και ασφαλή χειρισμό μιας πλάνιας ή ενός τράπανου. Σήμερα, δίπλα στη μηχανή βρίσκονται το λογισμικό, ο ψηφιακός σχεδιασμός, οι τεχνολογίες CNC και η τεχνητή νοημοσύνη. Η πρόσβαση, όμως, δεν εξασφαλίζει σωστή χρήση. Χρειάζονται σαφή ερωτήματα, έλεγχος των απαντήσεων και αναγνώριση των πιθανών λαθών της. Η δική μας γνώση και εμπειρία παραμένουν καθοριστικές.
Γνώση και ευθύνη
Σε ζητήματα όπως η παθητική πυροπροστασία και η κατασκευή και τοποθέτηση δομικών στοιχείων, ένα λάθος μπορεί να θέσει ανθρώπους σε κίνδυνο. Παράλληλα, οι απαιτήσεις για δομικά προϊόντα, εκπομπές φορμαλδεΰδης και ιχνηλασιμότητα ξύλου φτάνουν στο εργαστήριο, στη βιοτεχνία και στο εργοστάσιο. Η κατάρτιση καλείται να μεταφράσει τη νομοθεσία και τα πρότυπα σε καθημερινή πράξη. Η σωστή καθοδήγηση αποτελεί ένα «ιερόν έργον».
Η ευθύνη έχει και θεσμική διάσταση. Εδώ εντάσσεται η πρόταση μας για Σύγχρονη Αυτόνομη Νομοθετική Ρύθμιση και Έλεγχο των Επαγγελμάτων του Κλάδου Ξύλου και Επίπλου της Κύπρου (ΣΑΝΡ). Η πρόταση πρέπει να κριθεί από τα κενά που καλύπτει, τη σχέση της με τις υφιστάμενες αρμοδιότητες και το όφελος σε σχέση με το κόστος της.
Η θεωρία χρειάζεται να δοκιμάζεται στις επιχειρήσεις και η εμπειρία να επιστρέφει στην εκπαίδευση. Έτσι δημιουργείται ένας συνεχής κύκλος μάθησης, εφαρμογής, αξιολόγησης και βελτίωσης.
Ο ρόλος της Αρχής Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού Κύπρου (ΑνΑΔ)
Η συμβολή της Αρχής Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού σε αυτή την προσπάθεια είναι καθοριστική.
Η ΑνΑΔ δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση προγραμμάτων κατάρτισης, αλλά διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο ως θεσμικός εταίρος των παραγωγικών κλάδων της Κύπρου, συνδέοντας την κατάρτιση με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων, τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας.
Μέσα από τα προγράμματα που στηρίζει, επιχειρήσεις και εργαζόμενοι αποκτούν πρόσβαση σε οργανωμένη, στοχευμένη και ποιοτική κατάρτιση, την οποία ιδιαίτερα οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις δύσκολα θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν αποκλειστικά με τις δικές τους δυνάμεις.
Η μεγαλύτερη αξία αυτών των προγραμμάτων αναδεικνύεται όταν η γνώση μεταφέρεται από την αίθουσα κατάρτισης στον πραγματικό χώρο εργασίας, εκεί όπου υπάρχουν οι συνθήκες παραγωγής, οι τεχνικές δυσκολίες, οι αποκλίσεις και οι κίνδυνοι. Το ενδοεπιχειρησιακό μέρος της κατάρτισης μπορεί τότε να οδηγήσει σε άμεσες διορθωτικές ενέργειες, καλύτερες διαδικασίες, ουσιαστικότερη τεκμηρίωση και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Ιδιαίτερα στα προγράμματα ζωτικής σημασίας, η ΑνΑΔ πρέπει να δίνει έμφαση, κατά τον σχεδιασμό και την αξιολόγησή τους, στις πραγματικές ανάγκες που καλούνται να καλύψουν, στη σημασία τους, στην προτεινόμενη μεθοδολογία και στα αναμενόμενα αποτελέσματα, με στόχο τη μεγιστοποίηση της ωφέλειας για τις επιχειρήσεις, τους παραγωγικούς κλάδους και την κοινωνία.
Η στενή συνεργασία της ΑνΑΔ με τα επαγγελματικά σώματα, τα κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης και τις ίδιες τις επιχειρήσεις ενισχύει τον ουσιαστικό ρόλο της κατάρτισης ως εργαλείου πρόληψης, τεχνολογικής προσαρμογής, παραγωγικής αναβάθμισης και μακροπρόθεσμης ανάπτυξης, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και της κυπριακής οικονομίας.
Όταν αυτό επιτυγχάνεται, η δημόσια επένδυση στην κατάρτιση δεν εξαντλείται με την ολοκλήρωση ενός σεμιναρίου. Επιστρέφει πολλαπλάσια στην οικονομία και στην κοινωνία ως γνώση, ασφάλεια, ποιότητα, παραγωγικότητα και ανάπτυξη.
Επένδυση στη γνώση, επένδυση στην ανθεκτικότητα
Η υποχώρηση της ένδυσης και της υποδηματοποιίας αποτελεί προειδοποίηση. Με τις επιχειρήσεις κινδυνεύουν να χαθούν τεχνογνωσία, δεξιότητες και η μεταφορά τους στις επόμενες γενιές.
Ο τουρισμός και οι υπηρεσίες προσέφεραν και θα συνεχίσουν να προσφέρουν τα μέγιστα στην κυπριακή οικονομία, στηρίζοντας και τους παραγωγικούς κλάδους. Η υπερβολική, όμως, εξάρτηση από τομείς ευάλωτους σε εξωτερικές κρίσεις και γεωπολιτικές εντάσεις δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Η στήριξη της μεταποίησης και του πρωτογενούς τομέα αποτελεί προϋπόθεση ανθεκτικότητας.
Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι διατύπωσαν τη σημασία της διαρκούς μάθησης. Άλλες χώρες την έκαναν οργανωμένη πρακτική. Εμείς πόσο συστηματικά την εφαρμόζουμε; Φαίνεται πως οι ξένοι έχουν καλές μεταφράσεις.
Το «Γηράσκω δ’ αἰεὶ πολλὰ διδασκόμενος» δεν αποτελεί απλώς μια σοφή ρήση που κληρονομήσαμε. Αξίζει να γίνει καθημερινή πρακτική για όλους μας και ένας από τους ουσιαστικότερους δρόμους προς το μέλλον.
Αυτός είναι ο πραγματικός πολλαπλασιαστής αξίας της κατάρτισης.
Η πλήρης παρέμβαση, με αναλυτικότερη ανάπτυξη των θεμάτων, είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα του TTR Centre, www.ttrcentre.com
*Πρόεδρος Ένωσης Επιπλοποιών Ξυλουργών Κύπρου (ΕΝ.Ε.ΞΥΛ.Κ.)
Διευθυντής και Εκπαιδευτής, TTR Centre
Εκπρόσωπος της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Επιστημονική Δράση COST CA25114 (2026–2030)
