Στη Νοτιοαφρικανή δικαστή, νομικό και ακτιβίστρια Ναβανεθέμ «Νάβι» Πιλάι απονέμεται το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης για το 2026, για τις προσπάθειές της να προωθήσει την ειρήνη και το διεθνές δίκαιο.
Η 85χρονη Πιλάι διετέλεσε Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα από το 2008 ως το 2014. Επίσης ήταν η πρώτη μη λευκή δικαστής του Ανώτατου Δικαστηρίου της Νότιας Αφρικής και έχει υπάρξει δικαστής του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) και πρόεδρος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για τη Ρουάντα.
Εξάλλου ήταν επικεφαλής της Ανεξάρτητης Διεθνούς Εξεταστικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, η οποία σε έκθεσή της τον Σεπτέμβριο του 2025 κατηγόρησε το Ισραήλ ότι διαπράττει γενοκτονία κατά των Παλαιστινίων στη Λωρίδα της Γάζας.
Η ανακοίνωση
«Το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης για το 2026 απονέμεται σε ένα πρόσωπο το οποίο, με εξαιρετικό θάρρος και ακεραιότητα, πρωτοστάτησε στην πορεία προς μια πιο ολοκληρωμένη παγκόσμια έννομη τάξη. Διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη διασφάλιση της δίωξης για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονία», αναφέρεται στην ανακοίνωση της Νορβηγικής Επιτροπής που αναγνωρίζει την πολυετή προσφορά της στην προώθηση της ειρήνης, την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ενίσχυση του διεθνούς δικαίου.
Η προσήλωση της Νάβι Πιλάι στις οικουμενικές νομικές αρχές και η ακλόνητη ηθική της πυξίδα αποτελούν σταθερά στοιχεία μιας μακράς σταδιοδρομίας. Γεννημένη σε οικογένεια ινδικής καταγωγής (Ταμίλ) κατά την περίοδο του απαρτχάιντ στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής, η Πιλάι έγινε δικηγόρος και πρωτοπόρος στον νομικό χώρο, ερχόμενη αντιμέτωπη με βαθιές μορφές δομικών διακρίσεων, φυλετικού διαχωρισμού και αποκλεισμού, αναφέρεται στην ανακοίνωση.
Ένα κοινό νήμα διατρέχει την πορεία της, από το πρώιμο έργο της υπεράσπισης του Νέλσον Μαντέλα και άλλων που εναντιώθηκαν στο απαρτχάιντ, έως τη θητεία της ως δικαστή σε ορισμένες από τις σημαντικότερες διεθνείς δικαστικές υποθέσεις της εποχής μας, σημειώνεται επίσης.
Το σκεπτικό της απόφασης
Εξηγώντας την απόφαση, ο Jørgen Watne Frydnes της Επιτροπής Νόμπελ δήλωσε ότι «το σύστημα του διεθνούς δικαίου δέχεται τεράστια πίεση και οι θεσμοί του βρίσκονται υπό επίθεση».
«Παρατηρούμε μια στροφή προς την πολιτική της ισχύος, εις βάρος των νομικών πλαισίων και του παγκόσμιου σεβασμού προς το δίκαιο και τη δικαιοσύνη. Κάθε φορά που η ισχύς υπερισχύει του δικαίου, υπονομεύονται η σταθερότητα, η εμπιστοσύνη και η ειρηνική συνύπαρξη», ανέφερε.
Όπως είπε, απονέμοντας το φετινό βραβείο Νόμπελ Ειρήνης, η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ επιθυμεί να υπενθυμίσει στον κόσμο ότι το κράτος δικαίου —σε εθνικό και διεθνές επίπεδο— αποτελεί τη βάση του συστήματος που έχουμε θεσπίσει για τη διασφάλιση της ειρήνης και την επίλυση των συγκρούσεων με ειρηνικά μέσα.
«Η ειρήνη απαιτεί δικαιοσύνη», τόνισε. «Η ιστορία έχει δείξει ότι ένας κόσμος που λειτουργεί χωρίς το κράτος δικαίου είναι άδικος, στερείται σύνεσης και είναι απάνθρωπος. Συνεπώς, οι δικαστές —εκείνοι που φυλάσσουν τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην τάξη και το χάος— αξίζουν στο έπακρο τους επαίνος μας. Ωστόσο, σήμερα, καθώς οι ίδιοι αυτοί δικαστές υφίστανται κυρώσεις και οι θεσμοί τους δέχονται επιθέσεις, χρειαζόμαστε ανθρώπους με θάρρος, όραμα και αποφασιστικότητα — ιδιότητες που η Νάβι Πιλάι επιδεικνύει στο δικαστικό της έργο», εξήγησε.
Η Νάβι Πιλάι είναι μία από τις μεγάλες υπερασπίστριες των αρχών του διεθνούς δικαίου στην εποχή μας, υπογράμμισε επίσης, προσθέτοντας ότι έχει καταστήσει υπόλογα κράτη και ηγέτες και έχει δώσει ελπίδα στα θύματα της βίας και των συγκρούσεων.
Από όλες τις θέσεις που έχει υπηρετήσει, έχει τονίσει την ευθύνη ατόμων και κρατών να συμμορφώνονται με το κράτος δικαίου. Έχει επίσης συμβάλει στον καθορισμό των σχετικών κανόνων και νομικών αρχών, όταν το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Ρουάντα έκρινε ότι ο βιασμός και η σεξουαλική βία μπορούν να συνιστούν έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, καθώς και γενοκτονία, ανέφερε.
«Η επιρροή της υπήρξε καθοριστικός παράγοντας. Στην ίδια υπόθεση, η Πιλάι διαδραμάτισε καίριο ρόλο σε μια ξεχωριστή νομική εξέλιξη-ορόσημο: για πρώτη φορά, ένας κατηγορούμενος αντιμετώπισε κατηγορίες για υποκίνηση σε γενοκτονία αποκλειστικά και μόνο με βάση τη διάδοση προπαγάνδας».
Επομένως, η βράβευσή της, υπογράμμμισε, αποτελεί ένα μήνυμα ότι το διεθνές δίκαιο και οι θεσμοί του αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο ενός πιο ειρηνικού κόσμου. «Έτσι ελπίζουμε ότι αυτό το βραβείο θα ενισχύσει επίσης τους θεσμούς και τα πρόσωπα».
