Σε ένα νέο στάδιο περνά το κυπριακό οικοσύστημα έρευνας και καινοτομίας, καθώς, μετά από τρεις δεκαετίες ανάπτυξης, το ζητούμενο πλέον είναι να ενισχυθεί περαιτέρω, να προσελκύσει περισσότερες επενδύσεις και ταλέντο και να μετατρέψει ακόμη περισσότερο την έρευνα σε επιχειρηματική και οικονομική αξία, σύμφωνα με τον Γενικό Διευθυντή του Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΙδΕΚ), Θεόδωρο Λουκαΐδη.
Μιλώντας στο ΚΥΠΕ με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων από την ίδρυση του ΙδΕΚ και την 20ή Ευρωπαϊκή Βραδιά του Ερευνητή, ο κ. Λουκαΐδης σημείωσε ότι η Κύπρος έχει πλέον διανύσει σημαντική απόσταση στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, με περισσότερες επιχειρήσεις, επενδύσεις και διεθνείς διασυνδέσεις.
«Δεν είναι πλέον κάτι το οποίο ίσως να συμβαίνει. Είναι κάτι το οποίο συμβαίνει στην Κύπρο», ανέφερε, περιγράφοντας τη μεταβολή που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στην αντίληψη και την κουλτούρα γύρω από την έρευνα και την καινοτομία.
Στο επίκεντρο της επόμενης περιόδου, όπως εξήγησε, βρίσκεται η περαιτέρω ανάπτυξη του οικοσυστήματος, η μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων, η προσέλκυση και αξιοποίηση ανθρώπινου ταλέντου, η ενίσχυση της διεθνούς εξωστρέφειας και η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, ώστε η Κύπρος να μην περιορίζεται στον ρόλο του χρήστη αλλά να συμμετέχει στη δημιουργία νέας γνώσης και προϊόντων.
«Σήμερα, 30 χρόνια μετά, έχουμε ένα οικοσύστημα το οποίο και με τη στήριξη του ΙδΕΚ διαχρονικά έχει καταφέρει να ανεβάσει επιδόσεις, να βρίσκεται ψηλά στις διεθνείς κατατάξεις τόσο στην Ευρώπη, αλλά και παγκόσμια και να μπορεί να ενισχύεται περισσότερο η ανταγωνιστικότητά του διεθνώς», είπε.
Πρόσθεσε ότι η Κύπρος κατατάσσεται στην 25η θέση παγκοσμίως στον Global Innovation Index, μεταξύ 139 οικονομιών, ενώ το οικοσύστημα των νεοφυών επιχειρήσεων βρίσκεται στην 34η θέση παγκοσμίως, σύμφωνα με το StartupBlink.
«Εμείς κοιτάζουμε στα επόμενα 30 χρόνια για να μπορέσουμε πλέον αυτό που έχουμε φτιάξει να το εξελίξουμε, να δημιουργήσουμε κλίμακα, να μπορέσει να μεγαλώσει αυτό το οικοσύστημα και μεγαλώνοντας να φέρει ακόμα περισσότερες επιτυχίες στην Κύπρο», ανέφερε.
Ενδεικτικό της αλλαγής, είπε, είναι ότι σε πρόσφατη πρόσκληση του ΙδΕΚ υποβλήθηκαν 284 προτάσεις, έναντι περίπου 60 στο ίδιο πρόγραμμα πριν από πέντε έως έξι χρόνια.
Περισσότερες δημόσιες επενδύσεις με μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων
Ο κ. Λουκαΐδης ανέδειξε την ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης της δημόσιας χρηματοδότησης για την έρευνα και την καινοτομία, ώστε αυτή να λειτουργεί ως μοχλός για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων.
Όπως είπε, το οικοσύστημα διευρύνεται πλέον πέρα από τους παραδοσιακούς φορείς, όπως τα πανεπιστήμια, τα κέντρα αριστείας και οι επιχειρήσεις, καθώς εισέρχονται επενδυτικά ταμεία που ενδιαφέρονται να επενδύσουν σε κυπριακές επιχειρήσεις, αλλά και υποστηρικτικές δομές καινοτομίας, όπως η Plug and Play.
Στόχος του ΙδΕΚ είναι η αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης «κατά τρόπον ο οποίος μοχλεύει ιδιωτικές επενδύσεις». Παραπέμποντας στα προγράμματα BOOST και DISRUPT, ανέφερε ότι στο DISRUPT για κάθε €1 δημόσιας χρηματοδότησης κινητοποιήθηκαν €1,2 ιδιωτικής επένδυσης, ενώ στο BOOST η ιδιωτική επένδυση ήταν διπλάσια.
«Αυτός είναι ο τρόπος που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα προγράμματα ως πολλαπλασιαστές ισχύος, να προσελκύσουμε ακόμα περισσότερες επενδύσεις», είπε, σημειώνοντας ότι οι επενδύσεις αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε παραγωγική δραστηριότητα και στη δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας.
Σημαντικός παράγοντας είναι και το ταλέντο, τόσο με την προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού από το εξωτερικό όσο και με την αξιοποίηση του ταλέντου που ήδη υπάρχει στην Κύπρο, αλλά δεν εργάζεται απαραίτητα στον τομέα των σπουδών του.
Αναφερόμενος στη βιοτεχνολογία, είπε ότι ενώ παλαιότερα μπορεί να μην υπήρχαν εταιρείες που να μπορούσαν να προσφέρουν εργασία σε άτομα με σχετικές σπουδές, σήμερα αναπτύσσεται ένα μικρό οικοσύστημα εταιρειών τεχνολογίας. Ορισμένες έχουν προσελκύσει ιδιωτικές επενδύσεις αρκετών εκατομμυρίων ευρώ, έχουν δημιουργήσει υποδομές και προσλάβει προσωπικό, ενώ υπάρχουν εταιρείες του τομέα που εργοδοτούν περίπου 150 άτομα. Άλλες εξάγουν προϊόντα υψηλής τεχνολογίας και έχουν δημιουργήσει γραφεία στο εξωτερικό.
Επιχειρηματικοί άγγελοι, venture capital και στρατηγικές επενδύσεις στην Κύπρο
Στα αρχικά στάδια μιας νεοφυούς επιχείρησης, εξήγησε, η χρηματοδότηση προέρχεται συνήθως από τον ίδιο τον ιδρυτή, την οικογένεια, φίλους ή γνωστούς που είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν το υψηλό ρίσκο.
Καθώς η εταιρεία μεγαλώνει, πρόσθεσε, σημαντικό ρόλο έχουν τα χρηματοδοτικά προγράμματα του ΙδΕΚ, τα οποία παρέχουν χρηματοδότηση χωρίς απόκτηση μετοχικού κεφαλαίου και χωρίς υποχρέωση επιστροφής των χρημάτων ως δάνειο. Παράλληλα, αυξάνεται η παρουσία επιχειρηματικών αγγέλων, δηλαδή επενδυτών που αναλαμβάνουν υψηλότερο ρίσκο και συχνά παραμένουν δίπλα στους ιδρυτές παρέχοντας τεχνογνωσία και συμβουλές.
Στη συνέχεια ενεργοποιούνται τα επενδυτικά ταμεία και τα venture capital. Ο κ. Λουκαΐδης σημείωσε ότι μέσω των προγραμμάτων του ΙδΕΚ έχουν κινητοποιηθεί τέτοιες επενδύσεις, αρκετές από τις οποίες προήλθαν από ταμεία που δραστηριοποιούνται στην Κύπρο. Το ΙδΕΚ επιχειρεί ταυτόχρονα να προβάλλει το κυπριακό οικοσύστημα στο εξωτερικό και να φέρει τις κυπριακές επιχειρήσεις πιο κοντά σε επενδυτικά ταμεία του εξωτερικού.
Αναφέρθηκε επίσης στη στρατηγική επένδυση της Medochemie στη νεοφυή επιχείρηση Theramir, η οποία έχει λάβει στήριξη από το ΙδΕΚ. Όπως είπε, τέτοιες συνεργασίες δεν αφορούν μόνο την επένδυση κεφαλαίων, αλλά μπορούν να δημιουργήσουν συνέργειες για την ανάπτυξη προϊόντων και την είσοδο σε διεθνείς αγορές.
Οι πολυεθνικές φέρνουν τεχνογνωσία
Ο κ. Λουκαΐδης χαρακτήρισε σημαντική την παρουσία πολυεθνικών και διεθνών τεχνολογικών εταιρειών ICT στην Κύπρο.
Όπως εξήγησε, οι πολυεθνικές διαθέτουν πρόσβαση σε διεθνείς αγορές, βαθιά γνώση των αγορών αυτών, δυνατότητα ανάπτυξης ανταγωνιστικών προϊόντων και κινητοποίησης μεγαλύτερων ποσών ιδιωτικών επενδύσεων για έργα έρευνας και ανάπτυξης.
Η παρουσία τους, όπως είπε, δημιουργεί δυνατότητες συνεργασίας με πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και κέντρα αριστείας, αλλά και με τοπικές επιχειρήσεις, οι οποίες μπορούν να αποκτήσουν τεχνογνωσία, να βελτιώσουν πρότυπα και μεθοδολογίες και να εισαγάγουν ακόμη και οργανωτική καινοτομία. Στόχος, πρόσθεσε, είναι να καταστούν ανταγωνιστικότερες και να μπορούν να παρέχουν υπηρεσίες όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και στο εξωτερικό.
Τεχνητή νοημοσύνη: Να γίνει η Κύπρος μέρος της αλυσίδας αξίας
Σε ό,τι αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, ο κ. Λουκαΐδης τη χαρακτήρισε «αρκετά ανατρεπτική» τεχνολογία, με τεράστιες δυνατότητες αλλά και σημαντικές προκλήσεις για μια μικρή χώρα που καλείται να ανταγωνιστεί οικονομίες και επιχειρήσεις με πολύ μεγαλύτερα κεφάλαια.
Σύμφωνα με τον κ. Λουκαΐδη, η Κύπρος μπορεί να διεκδικήσει ρόλο αξιοποιώντας τα τοπικά δεδομένα, τις υποδομές και το ανθρώπινο δυναμικό της. Συγκριτικά πλεονεκτήματα εντοπίζονται, μεταξύ άλλων, στη ναυτιλία, στις χρηματοοικονομικές και στις επαγγελματικές υπηρεσίες, τομείς στους οποίους υπάρχει διεθνής τεχνογνωσία και πρόσβαση σε δεδομένα.
Στόχος, όπως είπε, δεν είναι κατ’ ανάγκη η Κύπρος να αναπτύξει μόνη της τελικά προϊόντα, αλλά να ενταχθεί στη διεθνή αλυσίδα δημιουργίας αξίας, μετατρέποντας δεδομένα και τεχνογνωσία σε νέα γνώση και διανοητική ιδιοκτησία.
«Το μεγάλο στοίχημα είναι να μην καταλήξουμε απλά να υιοθετούμε και να χρησιμοποιούμε τεχνολογίες, οι οποίες παράγονται αλλού», είπε.
Καθοριστικής σημασίας θεωρεί τις υποδομές, αναφερόμενος στο Pharos-CY, που αποτελεί μέρος του AI Factory Pharos, και στην επένδυση σε υπερυπολογιστή σε συνεργασία με τη NVIDIA. Όπως τόνισε, οι ερευνητές και οι καινοτόμες επιχειρήσεις πρέπει να έχουν πρόσβαση στις υποδομές αυτές, ώστε να αξιοποιούν τα δεδομένα τους και να αναπτύσσουν μοντέλα με τοπικές ανάγκες και διεθνή προσανατολισμό.
Ανάγκη για δεξιότητες σε ψηφιακές τεχνολογίες και πράσινη μετάβαση
Για τις νεότερες ηλικίες, ο κ. Λουκαΐδης υπογράμμισε την ανάγκη καλλιέργειας από νωρίς ενδιαφέροντος για την επιστήμη και την τεχνολογία, αλλά και δεξιοτήτων όπως η δημιουργικότητα, η κριτική σκέψη, η επιχειρηματικότητα και η έρευνα.
Παράλληλα, σημείωσε ότι φοιτητές και απόφοιτοι χρειάζεται να γνωρίσουν καλύτερα τις ευκαιρίες που προσφέρει το κυπριακό οικοσύστημα. Αναφέρθηκε στα Research & Innovation Summer Internships και στο πρόγραμμα Accelerate Cyprus Talent (ACT), μέσω του οποίου οι φοιτητές τοποθετούνται σε επιχειρήσεις με στόχο τη δημιουργία διασυνδέσεων που μπορούν να οδηγήσουν σε μόνιμες εργοδοτήσεις.
Αναφέρθηκε επίσης στη βιομηχανία των βιντεοπαιχνιδιών, η οποία, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση που επικαλέστηκε, αποφέρει περίπου €3,2 δισ. στην Κύπρο, σημειώνοντας ότι στον κλάδο υπάρχουν ανάγκες όχι μόνο για τεχνικούς αλλά και για ανθρώπους με σπουδές στις τέχνες, το μάρκετινγκ και άλλες επιστήμες.
Παράλληλα είπε ότι ελλείψεις καταγράφονται στις ψηφιακές τεχνολογίες και στην πράσινη μετάβαση. Η πρόκληση, όπως είπε, είναι να διοχετευθεί το υφιστάμενο ταλέντο στους τομείς όπου υπάρχουν ανάγκες και να αναβαθμιστούν οι δεξιότητές του.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην παραγωγικότητα, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει δυνατότητες αύξησής της, εφόσον αξιοποιηθεί σωστά.
Δεν αρκούν τα φορολογικά κίνητρα για την επιστροφή ταλέντου
Σε σχέση με την πρωτοβουλία Minds in Cyprus, ο κ. Λουκαΐδης είπε ότι τα οικονομικά και φορολογικά κίνητρα είναι χρήσιμα, αλλά δεν αρκούν από μόνα τους για τη δημιουργία ισχυρού οικοσυστήματος.
Χρειάζεται, όπως είπε, ένα συνολικό περιβάλλον που να διευκολύνει την ίδρυση και εγκατάσταση επιχειρήσεων, την προσέλκυση νέου ταλέντου και τη δημιουργία ομάδων. Σημαντικά θεωρεί επίσης την πρόσβαση σε ιδιωτική χρηματοδότηση, δίκτυα συνεργασίας και διεθνείς συνεργασίες.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ποιότητα ζωής ως πλεονέκτημα της Κύπρου και τόνισε ότι στόχος πρέπει να είναι η χώρα να λειτουργεί ως «διασυνδεδεμένος κόμβος» στην περιοχή.
«Το ταλέντο πάει εκεί που υπάρχει ευκαιρία εξέλιξης, ανέλιξης και προϋποθέσεις επιτυχίας», είπε.
Success stories από την έρευνα στην αγορά
Ο κ. Λουκαΐδης ανέφερε ότι τα τελευταία χρόνια αυξάνονται οι ιστορίες επιτυχίας εταιρειών που ξεκίνησαν από την έρευνα και εξελίχθηκαν σε επιχειρήσεις με διεθνή παρουσία.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τη NIPD Genetics, η οποία ξεκίνησε στο Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής ως τεχνοβλαστός. Με τη στήριξη του ΙδΕΚ και ιδιωτικές επενδύσεις από την Κύπρο και το εξωτερικό ανέπτυξε διαγνωστικά και προγεννητικά τεστ, τα οποία διέθεσε στις διεθνείς αγορές. Η εταιρεία έφθασε σε αποτίμηση €65 εκατ., εξαγοράστηκε από πολυεθνικό οργανισμό από τη Σουηδία και συνεχίζει να δραστηριοποιείται στην Κύπρο, να εργοδοτεί περίπου 150 άτομα και να επενδύει στην έρευνα και ανάπτυξη.
Αναφέρθηκε επίσης στη Blue Analytics, που συνδυάζει τεχνητή νοημοσύνη και ιχθυοκαλλιέργεια, έχει λάβει στήριξη από το ΙδΕΚ και έχει αντλήσει περίπου €6 εκατ. από επενδυτικό ταμείο εξειδικευμένο στη γαλάζια ανάπτυξη. Η εταιρεία έχει ήδη προϊόν στην αγορά και αναπτύσσεται από την Κύπρο.
Η Silicon Dali, που ιδρύθηκε πριν από τέσσερα χρόνια με στήριξη €200.000 από το ΙδΕΚ, έχει ξεπεράσει το €1 εκατ. σε πωλήσεις, εργοδοτεί 18 άτομα, έχει ανοίξει γραφείο στην Ισπανία και έχει πελάτες μέχρι τη Νότια Αφρική.
Η Cleedee, στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, επιχειρεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα εξεύρεσης ταλέντου στον τομέα της εστίασης και των ξενοδοχείων. Έχει λάβει €500.000 από το ΙδΕΚ και περίπου €300.000 ιδιωτικές επενδύσεις και επεκτείνεται στην Ελλάδα και την Αυστρία. Ο κ. Λουκαΐδης αναφέρθηκε επίσης στην εταιρεία Klidi του χρηματοοικονομικού τομέα που πρόσφατα άντλησε €2,1 εκατ. ιδιωτικών επενδύσεων.
Στον χώρο της έρευνας, ανέφερε δύο πρόσφατες επιτυχίες ερευνητριών στον τομέα του καρκίνου, που επιλέχθηκαν μεταξύ 421 ερευνητών και ερευνητριών του ιδιαίτερα ανταγωνιστικού προγράμματος του European Research Council. Με εθνική στήριξη €100.000 η καθεμία, εξασφάλισαν €1,5 εκατ. η καθεμία, δηλαδή συνολικά €3 εκατ. για την Κύπρο. Η μία προσεγγίζει το αντικείμενο από τις επιστήμες ζωής και η άλλη από τη μηχανική, καταδεικνύοντας, όπως είπε, ότι η αντιμετώπιση ιατρικών προκλήσεων δεν αφορά μόνο γιατρούς.
Νέα προγράμματα του ΙδΕΚ
Ο κ. Λουκαΐδης ανέφερε ότι βρίσκεται σε σχεδιασμό η επόμενη προγραμματική περίοδος, με στόχο ένα διευρυμένο χαρτοφυλάκιο εργαλείων για όλα τα στάδια ανάπτυξης του οικοσυστήματος.
Στα νέα προγράμματα περιλαμβάνονται το PhD MINT, για την προσέλκυση και στήριξη νέων διδακτορικών ερευνητών, το Accelerate Cyprus Talent (ACT) για τη σύνδεση φοιτητών με επιχειρήσεις και το Games Go Global για τη διεθνή προώθηση της κυπριακής βιομηχανίας βιντεοπαιχνιδιών.
Παράλληλα, το ΙδΕΚ επιδιώκει να ενισχύσει την ερευνητική αριστεία μέσω του VISION ERC, ενώ συνεχίζονται τα προγράμματα μικτής χρηματοδότησης BOOST και DISRUPT.
20 χρόνια Ευρωπαϊκή Βραδιά Ερευνητή
Η φετινή Ευρωπαϊκή Βραδιά του Ερευνητή είναι η 20ή συνεχόμενη και έχει επετειακό χαρακτήρα, καθώς συμπίπτει με τα 30 χρόνια του ΙδΕΚ.
Η διοργάνωση, όπως είπε ο κ. Λουκαΐδης, ξεκινά από το πρωί την Παρασκευής (25/9/26) με επισκέψεις μαθητών και μαθητριών και περιλαμβάνει περισσότερα από 75 περίπτερα, όπου ερευνητές, επιστήμονες και καινοτόμοι παρουσιάζουν το έργο τους με απλό και διαδραστικό τρόπο.
Ο κ. Λουκαΐδης είπε ότι μέσα σε αυτά τα 20 χρόνια έχει αλλάξει σημαντικά η αντίληψη για την έρευνα και την καινοτομία στην Κύπρο.
«Δεν είναι πλέον κάτι το οποίο ίσως να συμβαίνει. Είναι κάτι που συμβαίνει στην Κύπρο», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι στόχος είναι να αποτελέσει επιλογή καριέρας για τη νέα γενιά.
Σημείωσε ακόμη ότι η δράση του ΙδΕΚ εκτείνεται σε όλη τη διάρκεια του έτους, με επισκέψεις ερευνητών σε σχολεία, μαθητικούς διαγωνισμούς και άλλες δράσεις.
Η διοργάνωση είναι δωρεάν στη Διεθνή Έκθεση, με τον κ. Λουκαΐδη να καλεί το κοινό και ιδιαίτερα τις οικογένειες να γνωρίσουν από κοντά τον χώρο της έρευνας, της καινοτομίας και της τεχνολογίας.
Πηγή: ΚΥΠΕ
