Καινοτομία σε Πραγματικό Χρόνο

Τα μεγάλα ερωτήματα της παγκόσμιας αειφορίας, ο επιταχυνόμενος ρυθμός της ζωής, η μη γραμμική φύση των πολύπλοκων συστημάτων, τα είδη διασύνδεσης και αλληλεξάρτησης και η πρόκληση της διαρκούς καινοτομίας απαιτούν μια πιο συστηματική, διεπιστημονική προσέγγιση. Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο ενοποιητικό εννοιολογικό πλαίσιο.

Η πρόκληση για τους επιστήμονες δεδομένων είναι να κατανοήσουν τα οικοσυστήματα και τις μεταβαλλόμενες δυναμικές, να εντοπίσουν τα προβλήματα και να παρουσιάσουν πιθανές λύσεις. Τα Μεγάλα Δεδομένα και οι Αλγόριθμοι πρέπει να συνδυάζονται με το κοινωνικό πλαίσιο, την κουλτούρα, το νόημα και τη σημασία.

Ο Antonio Damassio –ένας από τους κορυφαίους νευροψυχολόγους παγκοσμίως– στο βιβλίο του The Strange Order of Things, αναφέρει ότι η υποκειμενικότητα (subjectivity) και η ολοκληρωμένη εμπειρία (integrated experience) είναι τα βασικά συστατικά της συνειδητότητας (consciousness). Στην απουσία κάποιου βαθμού ολοκληρωμένης εμπειρίας, είναι αδύνατο να επιτευχθεί ο αναστοχασμός (reflection) και η διάκριση (discernment) που χρειάζονται για τη δημιουργικότητα. Μπορούμε να το κάνουμε αυτό με τα ρομπότ; Για να έχουμε συνειδητότητα και υποκειμενική εμπειρία, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη προσωπικής προοπτικής (personal perspective) του ίδιου του οργανισμού μας, όπου οι εικόνες (images) συνοδεύονται από συναισθήματα. Η ίδια η διεργασία της συνειδητότητας στηρίζεται στις εικόνες. Η εικόνα (mental image) αποτελεί το βασικό στοιχείο του ανθρώπινου νου. Η φαντασία και ο συνδυασμός παλιών και νέων σκέψεων και εικόνων με ολοκληρωμένο τρόπο (integration) αποτελούν το πεδίο ανάπτυξης της δημιουργικότητας.

Τα εννοιολογικά πλαίσια, οι στρατηγικές και τα εργαλεία του 20ου αιώνα δεν έχουν κατορθώσει να ενσωματώσουν και να αξιοποιήσουν το ουσιώδες χαρακτηριστικό των πολύπλοκων προσαρμοστικών συστημάτων: τη διάχυτη διασύνδεση και αλληλεξάρτηση της ενέργειας, των πόρων και των περιβαλλοντικών, οικολογικών, οικονομικών κοινωνικών και πολιτιστικών συστημάτων. Είναι ανάγκη να αναπτυχθεί μια μεγάλη ενιαία θεωρία της αειφορίας, ώστε να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τις τρομερές απειλές που βρίσκονται ενώπιόν μας. Χρειάζονται σύγχρονα στρατηγικά εργαλεία.

Οι επιστήμονες που ασχολούνται με θέματα δημιουργικότητας και καινοτομίας σημειώνουν ότι η αξία και ο ρόλος της Εννοιολογικής Μεταφοράς στη διαδικασία της καινοτομίας ακόμη δεν έχει αξιοποιηθεί όσο θα έπρεπε. Ως ένα δυναμικό, διεπιστημονικό εργαλείο, η Μεταφορά μπορεί να προωθήσει το δημιουργικό συγκερασμό του ψηφιακού με το φυσικό και το βιολογικό κόσμο.

Διαφορετικές Μεταφορές μπορούν να δημιουργήσουν διαφορετικές όψεις και διαφορετικές ταξινομήσεις ενός όγκου δεδομένων, να οικοδομήσουν συσχετισμούς και να μεταφέρουν το νόημα και τη σημασία σε διαφορετικά πλαίσια και καταστάσεις, να δημιουργήσουν νέες καινοτομίες σε διαφορετικούς τομείς και σε διαφορετικά επιστημονικά πεδία. Η Μεταφορική Αναλογία μπορεί να μετασχηματίσει μια ιδέα και να πολλαπλασιάσει την αξία της, λειτουργώντας ως μια δημιουργική πλατφόρμα για την ανάπτυξη και διάχυση πολύτιμων καινοτομιών.

Η σημασία που αποδίδει ο Αριστοτέλης στη Μεταφορά αποτελεί αντικείμενο μελέτης κορυφαίων ερευνητών. Στο βιβλίο τους Ο Μεταφορικός Λόγος, οι George Lakoff & Mark Johnson αναφέρουν ότι: «Διαφορετικές μεταφορές μπορούν να δομήσουν διαφορετικές πλευρές μιας μοναδικής έννοιας […] Η μεταφορά θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα σημασία, να δημιουργήσει ομοιότητες και μ’ αυτό τον τρόπο να καθορίσει μια νέα πραγματικότητα […] Η καινοτομία και ο νεοτερισμός δεν προκύπτουν ως εκ θαύματος, δεν έρχονται από το πουθενά. Χτίζονται με τα εργαλεία της καθημερινής μεταφορικής σκέψης […] Κάθε επιστημονική θεωρία δομείται από επιστήμονες – ανθρώπους που απαραίτητα χρησιμοποιούν τα εργαλεία του ανθρώπινου νου. Ένα από τα εργαλεία αυτά είναι η εννοιολογική μεταφορά».

Επιστήμονες διεθνούς εμβέλειας υπογραμμίζουν τον κεντρικό ρόλο της Μεταφοράς στην ανάπτυξη ριζοσπαστικών καινοτομιών:

α) «Ορισμένες από τις πιο δημιουργικές εξελίξεις προκύπτουν όταν μια ιδέα που δουλεύει καλά σε ένα τομέα μεταφυτεύεται σε άλλο τομέα» (Mihaly Csikszentmihalyi).

β) «Ένας τεράστιος αριθμός δημιουργικών ανακαλύψεων είναι αποτέλεσμα του αναλογικού τρόπου σκέψης» (Mark Runco).

Η δημιουργική ενόραση και οι επιστημονικές ανακαλύψεις συχνά είναι αποτέλεσμα της χρήσης αναλογιών. Οι ειδικοί χτίζουν μοντέλα που κάνουν χρήση της αναλογίας, της μεταφοράς και της οπτικής απεικόνισης (visual imagery). Η Μεταφορική Αναλογία ενθαρρύνει τη δημιουργική σκέψη. Με τη χρήση μεταφορών και αναλογιών, μπορούμε να σπάσουμε μοτίβα, παγιωμένες αντιλήψεις και υπάρχοντες κανόνες, ανοίγοντας εντελώς νέα κανάλια και τρόπους σκέψεις και προσφέροντας δυνατές, ριζοσπαστικές λύσεις. Η μεταφορική σκέψη είναι συνυφασμένη με τη δημιουργικότητα.

Μετά από πολύχρονη έρευνα έχω αναπτύξει ένα νέο Μοντέλο Καινοτομίας το οποίο ακολουθεί μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση (integrated approach) και πιο συγκεκριμένα:

1. Χρησιμοποιεί ειδικές δημιουργικές τεχνικές όπως είναι η εννοιολογική μεταφορά (conceptual metaphor).

2. Συνδυάζει ιδέες, στοιχεία, σύμβολα και ικανότητες από τους τέσσερεις βασικούς τύπους καινοτομίας: καινοτομία προϊόντος, καινοτομία διεργασιών, οργανωσιακή καινοτομία, καινοτομία μάρκετινγκ.

3. Φέρνει μαζί όλους τους παίκτες (stakeholders) της καινοτομίας – η δικτύωση ενισχύει την καινοτομικότητα.

4. Βοηθά τους Οργανισμούς να παράγουν περισσότερες και καλύτερες καινοτομίες.

5. Εφαρμόζεται σε όλους τους τομείς και σε όλες τις κλίμακες: Δημόσιες Υπηρεσίες, Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Επιχειρήσεις, Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς, Έξυπνες Πόλεις, Ακαδημαϊκά Ιδρύματα, Επιστημονική Έρευνα, Οικονομική Διπλωματία, Έξυπνη Άμυνα, Branding, Πολιτικό Μάρκετινγκ κ.ά.
Το νέο Υπόδειγμα Καινοτομίας:

α) Συνδυάζει την Τεχνητή Νοημοσύνη με την ανθρώπινη δημιουργικότητα για να παράγει καινοτομίες σε πραγματικό χρόνο. Αυτό μπορεί να κωδικοποιηθεί στην πιο κάτω ισότητα:
(IoT + Big Data Analytics) Human Creativity = Real Time Innovation

β) Θα παρουσιαστεί επίσημα μέχρι το τέλος του 2018. Τόσο το θεωρητικό πλαίσιο όσο και τα πεδία και οι τρόποι εφαρμογής του εξηγούνται αναλυτικά σε ένα πρακτικό Οδηγό που θα κυκλοφορήσει τις αρχές του 2019.
Συμπερασματικά: Το διεθνές καινοτομικό τοπίο είναι εξαιρετικά άγονο – το 95% των νέων καινοτομιών αποτυγχάνουν. Περισσότερες από τις μισές εταιρείες που εμφανίστηκαν στη λίστα Fortune 500 το 2.000 δεν υπάρχουν σήμερα. Η καθολική εφαρμογή του πρότυπου εργαλείου το οποίο παρουσίασα επιγραμματικά πιο πάνω, θα μειώσει σημαντικά τα ψηλά αυτά ποσοστά αποτυχίας. Αυτό θα επιφέρει τεράστιες εξοικονομήσεις στις εθνικές οικονομίες και τις επιχειρήσεις – ποσά τα οποία θα μπορούν να αξιοποιηθούν για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και τη χρηματοδότηση περισσότερων ερευνητικών προγραμμάτων.
Επειδή σήμερα συμμετέχω σε ένα διεθνές εργαστήρι που αφορά την ξενοδοχειακή βιομηχανία, για το συγκεκριμένο πρόγραμμα προτείνω το σλόγκαν «co–creating employability». Ένα παράδειγμα καινοτομίας σε πραγματικό χρόνο.

ΝΙΚΟΣ Γ. ΣΥΚΑΣ Σύμβουλος Στρατηγικής & Καινοτομίας

TAGS:
Print Friendly and PDF

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ