Τις πρώτες ώρες της Τετάρτης, ένα επείγον μήνυμα από τον κορυφαίο Ουκρανό διπλωμάτη στην Ουάσιγκτον έφθασε σε Αμερικανούς νομοθέτες. Η Ουκρανία αντιμετώπιζε ξαφνικά περιορισμούς στα δορυφορικά τερματικά Starlink στρατιωτικών προδιαγραφών.
Κανείς στο Κίεβο δεν γνώριζε γιατί. Η προειδοποίηση, όμως, ήταν σαφής: η αλλαγή θα έδινε πλεονέκτημα στη Ρωσία και θα δυσκόλευε την αναχαίτιση επιθέσεων κατά Ουκρανών αμάχων.
Μέχρι να ξεκινήσει η πρωινή κίνηση στην αμερικανική πρωτεύουσα, Ουκρανοί αξιωματούχοι υποψιάζονταν ήδη το χειρότερο: ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ζητήσει από τον Έλον Μασκ να περιορίσει την πρόσβαση της χώρας στα δορυφορικά συστήματα.
Οι υποψίες αυτές δεν έχουν επιβεβαιωθεί. Αποτυπώνουν, ωστόσο, το βάθος της δυσπιστίας που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στο Κίεβο και την Ουάσιγκτον, σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ της Wall Street Journal, το οποίο υπογράφουν οι Ρόμπι Γκρέιμερ, Λίντσεϊ Γουάιζ και Μάρκους Γουόκερ.
Η εφημερίδα περιγράφει πώς η αντιπαράθεση για τα ουκρανικά πλήγματα στα ρωσικά διυλιστήρια εξελίχθηκε σε νέα κρίση στις σχέσεις των δύο χωρών — με ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σε αναστάτωση και Ρεπουμπλικανούς να απειλούν πλέον με παρέμβαση του Κογκρέσου.
«Αν αρχίσουμε να αφήνουμε την Ουκρανία στο σκοτάδι, θα υπάρξουν συνέπειες»
Ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Μπράιαν Φιτζπάτρικ δήλωσε στη WSJ ότι το Κογκρέσο θα αντιδράσει εάν διαπιστωθεί πως η αμερικανική κυβέρνηση επέβαλε περιορισμούς ταχύτητας στη στρατιωτική πρόσβαση της Ουκρανίας στο Starlink.
«Αν αρχίσουμε να αφήνουμε την Ουκρανία στο σκοτάδι, θα υπάρξουν συνέπειες, να θυμάστε τα λόγια μου», προειδοποίησε.
Ερωτηθείς τι εννοεί, ανέφερε ότι οι νομοθέτες θα μπορούσαν να μπλοκάρουν τη χρηματοδότηση των αρμόδιων ομοσπονδιακών υπηρεσιών. «Οι υπηρεσίες δεν θα χρηματοδοτούνται εάν δεν κάνουν τη δουλειά τους», είπε.
Η SpaceX αρνήθηκε να σχολιάσει το περιστατικό. Ο Μασκ, πάντως, έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι τα συστήματα Starshield —η στρατιωτική πλατφόρμα της εταιρείας— ανήκουν και ελέγχονται από την αμερικανική κυβέρνηση. Οι περιορισμοί ταχύτητας ή χρήσης, πρόσθεσε, αποφασίζονται από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και, τελικά, από τον πρόεδρο. Στην ανάρτησή του δεν αναφέρθηκε στην Ουκρανία.
Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε στα συγκεκριμένα ερωτήματα για το Starlink. Περιορίστηκε να δηλώσει ότι ο Τραμπ και η ομάδα του παραμένουν προσηλωμένοι στην προσπάθεια τερματισμού του πολέμου και αισιοδοξούν ότι θα επιτευχθεί ειρηνευτική συμφωνία.
Σύμφωνα με υψηλόβαθμους Ευρωπαίους και Ουκρανούς αξιωματούχους που επικαλείται η WSJ, είχαν προηγηθεί αμερικανικές προειδοποιήσεις για ενδεχόμενη διακοπή της υποστήριξης με πληροφορίες ή των πωλήσεων στρατιωτικού υλικού προς το Κίεβο. Αμερικανοί αξιωματούχοι αρνούνται ότι διατυπώθηκαν τέτοιες απειλές.
Η συνάντηση που άλλαξε το κλίμα
Κατά τη Wall Street Journal, η αφετηρία της τελευταίας έντασης βρίσκεται σε συνάντηση των δύο προέδρων στη Νέα Υόρκη, τον Σεπτέμβριο.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε φθάσει στις ΗΠΑ για τη σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών με την αίσθηση ότι διέθετε ευνοϊκότερα δεδομένα: η Ουκρανία είχε ανακόψει ρωσικές προωθήσεις στο μέτωπο, ενώ είχαν προηγηθεί θετικές συναντήσεις με τον Τραμπ.
Στη συζήτησή τους, όμως, ο Αμερικανός πρόεδρος τον πίεσε για τις επιθέσεις κατά ρωσικών διυλιστηρίων.
Για το Κίεβο, τα πλήγματα αποτελούν βασικό εργαλείο αποδυνάμωσης της ρωσικής πολεμικής οικονομίας. Στόχος είναι να περιοριστούν τα έσοδα που χρηματοδοτούν τον πόλεμο. Σύμφωνα με αναλυτές που επικαλείται η εφημερίδα, η ουκρανική εκστρατεία με drones είχε θέσει εκτός λειτουργίας το 40% έως 50% του ρωσικού δικτύου διύλισης.
Ο Τραμπ, ωστόσο, έβλεπε κίνδυνο για τους Αμερικανούς καταναλωτές. Καθώς οι επιθέσεις συνεχίζονταν, ενοχλούνταν όλο και περισσότερο από το γεγονός ότι η Ουκρανία χρησιμοποιούσε αμερικανικούς πόρους για πλήγματα τα οποία, κατά την εκτίμησή του, μπορούσαν να επιβαρύνουν τις τιμές της ενέργειας.
Η WSJ σημειώνει ότι οι ενεργειακοί αναλυτές αποδίδουν κυρίως στη σύγκρουση στο Ιράν την άνοδο των τιμών, ιδίως του diesel.
Μετά τη συνάντηση στη Νέα Υόρκη, η Ουάσιγκτον ζήτησε περίπου έξι φορές από το Κίεβο να σταματήσει τις επιθέσεις. Η ουκρανική πλευρά απάντησε ότι θα δεχόταν αμοιβαία ενεργειακή εκεχειρία. Εφόσον, όμως, η Ρωσία δεν συμφωνούσε, δεν ανέστειλε τα πλήγματα.
Έξι ώρες στο Μαϊάμι και ένα τηλεφώνημα στον Πούτιν
Στις 9 Οκτωβρίου, υψηλόβαθμοι Ουκρανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συναντήθηκαν στο Μαϊάμι με τον Τζάρεντ Κούσνερ και τον Στιβ Γουίτκοφ, αναζητώντας τρόπο επανεκκίνησης των ειρηνευτικών συνομιλιών.
Εκεί, οι δύο συνεργάτες του Τραμπ τούς ενημέρωσαν ότι ο πρόεδρος εξέταζε συμφωνία αγοράς ρωσικού diesel. Η αποκάλυψη τους άφησε εμβρόντητους, σύμφωνα με το ρεπορτάζ.
Στην εξάωρη συνάντηση, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι πίεσαν τους συνομιλητές τους να διαμορφώσουν νέο πακέτο προτάσεων προς τη Μόσχα. Την ίδια ημέρα, ο Τραμπ είχε τηλεφωνική επικοινωνία 90 λεπτών με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Λίγο μετά ανακοίνωσε τη συμφωνία για το diesel.
Η κυβέρνηση παρουσιάζει την πρωτοβουλία ως διπλό εργαλείο: ανακούφιση των Αμερικανών από τις υψηλές τιμές καυσίμων και οικονομικό κίνητρο προς τον Πούτιν για επιστροφή στις διαπραγματεύσεις.
Για το Κίεβο και Ευρωπαίους συμμάχους του, όμως, η συμφωνία προσφέρει στη Μόσχα πρόσθετους πόρους για να συνεχίσει τον πόλεμο. Η δική τους θέση είναι ότι η πίεση πρέπει να αυξηθεί στη Ρωσία.
Ο Ζελένσκι δήλωσε την Τετάρτη στον Πιρς Μόργκαν ότι αισθάνθηκε προδομένος από την προσφορά αγοράς ρωσικού καυσίμου. «Είναι κρίμα που χάνουμε έναν ισχυρό εταίρο», είπε. «Δεν μπορούμε να είμαστε αδύναμοι. Διαφορετικά, δεν μπορούμε να επιβιώσουμε».
Ρήγμα και στους Ρεπουμπλικανούς
Η συμφωνία προκάλεσε αντιδράσεις και στο εσωτερικό του κόμματος του Τραμπ, λίγες εβδομάδες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.
Σύμφωνα με τη WSJ, Ρεπουμπλικανοί νομοθέτες τηλεφώνησαν οργισμένοι στον Λευκό Οίκο, καταγγέλλοντας ότι η Ρωσία εξασφάλισε όφελος χωρίς να προσφέρει ανταλλάγματα. Υποστήριξαν επίσης ότι η συμφωνία προσκρούει σε νόμο του 2022, ο οποίος απαγορεύει τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με το Κογκρέσο.
Ανάμεσα σε όσους εξέφρασαν αντιρρήσεις βρίσκονται και σταθεροί σύμμαχοι του προέδρου, όπως οι υποψήφιοι για τη Γερουσία Άσλεϊ Χίνσον και Μάικ Ρότζερς. Άλλοι Ρεπουμπλικανοί υπερασπίστηκαν τη συμφωνία ως ανάσα για τους καταναλωτές.
Την Κυριακή, ο Τραμπ ανακοίνωσε ενεργειακή εκεχειρία Ρωσίας και Ουκρανίας με άμεση ισχύ. Λίγο αργότερα, η Ρωσία έπληξε μονάδα ηλεκτροπαραγωγής στο Χάρκοβο.
Όταν ρωτήθηκε για τις παραβιάσεις, η απάντησή του ήταν χαρακτηριστική:
«Συμφώνησαν. Ξέρετε γιατί; Επειδή είπα ότι συμφωνήσατε. Γι’ αυτό. Συμφώνησαν επειδή είπα ότι συμφώνησαν, και αυτό το ζήτημα πρέπει να λυθεί».
