Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν διαπραγματεύεται. Επιτίθεται. Δεν πείθει. Πιέζει. Και δεν σέβεται κανόνες, παρά μόνο τη γλώσσα της ισχύος.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει το ευρωπαϊκό πρόβλημα με τη Γροιλανδία τόσο δύσκολο — και ίσως τόσο αποκαλυπτικό για το μέλλον της Δύσης.
Η απαίτηση του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν είναι απλώς γεωπολιτική. Είναι προσωπική. Είναι ψυχολογική. Και είναι απόλυτα συνεπής με τον τρόπο που βλέπει τον κόσμο: ως μια αρένα όπου κερδίζει όποιος χτυπά πιο σκληρά.
Για τους Ευρωπαίους συμμάχους των ΗΠΑ, μαθημένους σε έναν πολιτισμό διπλωματικών ισορροπιών, κανόνων και διεθνούς δικαίου, το σοκ είναι βαθύ. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, ένα μέλος του NATO απειλεί ευθέως την κυριαρχία ενός άλλου.
Γιατί ο Τραμπ δεν «ακούει»
Όσοι προσπάθησαν να τον αντιμετωπίσουν με επιχειρήματα, απέτυχαν. Δημοκρατικοί αντίπαλοι, Ρεπουμπλικανοί διεκδικητές, δικαστές, εισαγγελείς, επιχειρηματικοί αντίπαλοι — όλοι διαπίστωσαν το ίδιο: ο Τραμπ δεν παίζει με τους κανόνες του αντιπάλου.
Όταν του μιλούν για Σύνταγμα, μιλά για δύναμη.
Όταν του μιλούν για διεθνές δίκαιο, μιλά για συμφέρον.
Όταν του μιλούν για ιστορία, μιλά για νίκη.
Το ίδιο κάνει και τώρα. Οι ισχυρισμοί του ότι η Γροιλανδία κινδυνεύει από Ρωσία ή Κίνα αγνοούν το αυτονόητο: πρόκειται ήδη για νατοϊκό έδαφος.
Οι ΗΠΑ έχουν ήδη στρατιωτική παρουσία στο νησί, βάσεις, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Τίποτα από αυτά δεν φαίνεται να τον απασχολεί. Το θέμα δεν είναι η άμυνα. Είναι το deal.
Όταν το προσωπικό γίνεται γεωπολιτικό
Ο ίδιος ο Τραμπ το παραδέχεται. Η κατοχή της Γροιλανδίας είναι «ψυχολογικά σημαντική» για εκείνον. Σε ιδιωτικά μηνύματα προς Ευρωπαίους ηγέτες, άφησε ακόμη και να εννοηθεί ότι το νησί θα μπορούσε να λειτουργήσει ως… παρηγοριά για το γεγονός ότι δεν έχει κερδίσει Νόμπελ Ειρήνης.
Σε μια προεδρία όπου η προσωπική ματαιοδοξία γίνεται οδηγός εξωτερικής πολιτικής, η Ευρώπη καλείται να απαντήσει σε κάτι πρωτοφανές: όχι σε μια στρατηγική απαίτηση, αλλά σε μια εμμονή.
Η Ευρώπη σε συναγερμό
Στη Δανία, ο πολιτικός συναγερμός είναι πλήρης. Βουλευτές μιλούν ανοιχτά για ρήξη εμπιστοσύνης με τις ΗΠΑ. Στρατιωτικές περιπολίες ενισχύονται γύρω από το Nuuk. Δηλώσεις για εθνική κυριαρχία διαδέχονται η μία την άλλη.
Ο Εμανουέλ από το Νταβός, βάζει το ζήτημα στη σωστή του διάσταση: «Οδεύουμε προς έναν κόσμο χωρίς κανόνες, όπου το μόνο που μετρά είναι ο νόμος του ισχυρότερου».
Και προειδοποιεί ότι η Ευρώπη διαθέτει πλέον εργαλεία — αρκεί να αποφασίσει να τα χρησιμοποιήσει.
Αν δεν πιάνουν οι κανόνες, πιάνει η ισχύς
Και εδώ αρχίζει το δύσκολο ερώτημα: μπορεί η Ευρώπη να μιλήσει στον Τραμπ στη μόνη γλώσσα που φαίνεται να καταλαβαίνει;
Κάποιοι μιλούν για εμπορικό πόλεμο. Άλλοι για στοχευμένα πλήγματα στην αμερικανική τεχνολογία. Άλλοι ακόμη και για μποϊκοτάζ γεγονότων υψηλού συμβολισμού, όπως το Παγκόσμιο Κύπελλο.
Το προηγούμενο όμως υπάρχει. Η Κίνα είναι η μόνη δύναμη που ανάγκασε τον Τραμπ να κάνει πίσω. Και η μόνη δύναμη που φαίνεται να έχει πραγματικά τον σεβασμό του Αμερικανού προέδρου. Το Πεκίνο χρησιμοποιώντας τον έλεγχο στις σπάνιες γαίες, χτύπησε την καρδιά της αμερικανικής βιομηχανίας τεχνολογίας.
Η Ευρώπη δεν είναι στρατιωτικός γίγαντας. Είναι όμως εμπορικός. Η διατλαντική οικονομική σχέση είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο. Εκατομμύρια αμερικανικές θέσεις εργασίας εξαρτώνται από αυτήν.
Το «εμπορικό μπαζούκα»
Στο τραπέζι βρίσκεται ήδη το λεγόμενο anti-coercion instrument της Ε.Ε. — ένα εργαλείο που επιτρέπει περιορισμούς πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά ή ελέγχους εξαγωγών. Μια τέτοια κίνηση θα αύξανε τις τιμές, θα έπληττε τις αγορές και θα απειλούσε το αφήγημα του Τραμπ περί «χρυσής οικονομικής εποχής».
Θα ήταν επικίνδυνη. Θα ήταν επώδυνη. Αλλά ίσως να ήταν και η μόνη που θα τον έκανε να σταματήσει.
Το ρίσκο της σύγκρουσης
Κανείς στην Ευρώπη δεν αγνοεί το κόστος. Ένας πλήρης εμπορικός πόλεμος θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει οικονομίες, να βαθύνει κοινωνικές κρίσεις και να διαλύσει το ΝΑΤΟ. Κι όμως, η υποχώρηση ίσως αποδειχθεί ακόμη πιο επικίνδυνη.
Γιατί αν η Γροιλανδία χαθεί χωρίς αντίδραση, το μήνυμα θα είναι σαφές: οι κανόνες τελείωσαν. Ίσως αυτό να είναι το πραγματικό δίλημμα. Όχι αν η Ευρώπη θέλει σύγκρουση, αλλά αν αντέχει να μην αντιδράσει. Ο ίδιος ο Τραμπ φαίνεται να σέβεται μόνο όσους στέκονται απέναντί του.
Η ήπια γλώσσα, τα βασιλικά δείπνα και οι κολακείες απέτυχαν. Αν η Γροιλανδία πρόκειται να σωθεί, ίσως η Ευρώπη να χρειαστεί να κάνει κάτι που δεν έχει μάθει ακόμη. Να παίξει το παιχνίδι όπως ο Τραμπ.
Πηγή: Ναυτεμπορική, Νατάσα Στασινού • [email protected]
