Εκατοντάδες φωτογραφίες που περιήλθαν στην κατοχή του BBC Verify αποκαλύπτουν τα πρόσωπα ανθρώπων που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της βίαιης καταστολής των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν.
Οι εικόνες, τραβηγμένες μέσα σε νεκροτομείο της νότιας Τεχεράνης, αποτελούν για πολλές οικογένειες τον μοναδικό τρόπο αναγνώρισης των νεκρών τους – μέσα σε συνθήκες απόλυτης σιωπής, λογοκρισίας και διαδικτυακού αποκλεισμού.
Πρόσωπα παραμορφωμένα από τη βία
Σύμφωνα με την ανάλυση του BBC Verify, οι φωτογραφίες δείχνουν τα αιματοβαμμένα, πρησμένα και παραμορφωμένα πρόσωπα τουλάχιστον 326 θυμάτων, ανάμεσά τους 18 γυναίκες. Οι εικόνες είναι τόσο σκληρές που δεν μπορούν να δημοσιευθούν χωρίς θόλωση.
Πολλοί από τους νεκρούς είναι αγνώριστοι. Σε 69 περιπτώσεις, τα σώματα έχουν καταγραφεί ως αγνώστου ταυτότητας. Μόνο 28 θύματα φέρουν καρτέλες με ευδιάκριτο όνομα.
Η πιο αιματηρή νύχτα
Ετικέτες σε περισσότερους από 100 νεκρούς αναγράφουν ως ημερομηνία θανάτου την 9η Ιανουαρίου, μία από τις πιο αιματηρές νύχτες διαδηλώσεων στην Τεχεράνη.
Εκείνη τη νύχτα, δρόμοι της πόλης τυλίχθηκαν στις φλόγες, ενώ διαδηλωτές φώναζαν συνθήματα κατά του ανώτατου ηγέτη και της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Οι κινητοποιήσεις ακολούθησαν δημόσια έκκληση για πανεθνικές διαδηλώσεις από τον Ρεζά Παχλαβί, εξόριστο γιο του τελευταίου σάχη του Ιράν.
Οι φωτογραφίες αποτελούν, σύμφωνα με το BBC Verify, μόνο ένα μικρό δείγμα των χιλιάδων ανθρώπων που εκτιμάται ότι έχουν σκοτωθεί από τις ιρανικές αρχές.
Η σχεδόν απόλυτη διαδικτυακή απομόνωση που έχει επιβάλει το καθεστώς από τα τέλη Δεκεμβρίου καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την ανεξάρτητη τεκμηρίωση της κλίμακας της βίας.
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, έχει παραδεχθεί δημοσίως ότι σκοτώθηκαν «αρκετές χιλιάδες άνθρωποι», αποδίδοντας ωστόσο την ευθύνη στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και σε αυτό που χαρακτήρισε «στασιαστές».
Το νεκροτομείο ως χώρος αναγνώρισης
Οι φωτογραφίες προέρχονται από το Ιατροδικαστικό Κέντρο Καχριζάκ, στη νότια Τεχεράνη. Το BBC Verify ανέλυσε 392 εικόνες, πολλές από τις οποίες απεικονίζουν το ίδιο θύμα από διαφορετικές γωνίες.
Πηγή που μίλησε ανώνυμα, για λόγους ασφαλείας, περιέγραψε σκηνές απόλυτης φρίκης:
«Δεν ήμασταν προετοιμασμένοι γι’ αυτό που είδαμε. Υπήρχαν παιδιά 12 ή 13 ετών, αλλά και ηλικιωμένοι 60 και 70 χρόνων. Ήταν αφόρητο».
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, συγγενείς και φίλοι συγκεντρώνονταν μπροστά σε μια οθόνη μέσα στο νεκροτομείο, παρακολουθώντας για ώρες μια προβολή φωτογραφιών των νεκρών, προσπαθώντας να αναγνωρίσουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα.
«Ήταν τόσο παραμορφωμένοι που δεν αναγνωρίζονταν»
Ορισμένα θύματα είχαν τόσο σοβαρά τραύματα που οι συγγενείς ζητούσαν να μεγεθυνθούν οι εικόνες για να βεβαιωθούν για την ταυτότητά τους. Άλλοι αναγνώριζαν αμέσως τους δικούς τους και κατέρρεαν ουρλιάζοντας.
Σε πολλές φωτογραφίες, τα σώματα βρίσκονται μέσα σε ανοιχτούς σάκους, με χαρτιά ή τραπεζικές κάρτες τοποθετημένες δίπλα στο πρόσωπο – συχνά το μοναδικό στοιχείο ταυτότητας που είχε απομείνει.
Το BBC Verify έχει επίσης επαληθεύσει βίντεο από το ίδιο νεκροτομείο, τα οποία δείχνουν θύματα με εμφανή τραύματα από πυροβολισμούς, ακόμη και παιδικά σώματα. Τα βίντεο αυτά δεν δημοσιοποιούνται λόγω της αγριότητάς τους.
Σιωπή, διαρροές και σπασμένα φίλτρα
Παρά το μπλακάουτ, ελάχιστοι Ιρανοί καταφέρνουν να ανεβάσουν πληροφορίες μέσω Starlink ή δικτύων γειτονικών χωρών. Η BBC Verify διασταύρωσε ονόματα θυμάτων από το νεκροτομείο με αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και εντόπισε πέντε ταυτοποιήσεις – χωρίς να αποκαλύπτονται στοιχεία, καθώς δεν υπάρχει δυνατότητα επικοινωνίας με τις οικογένειες.
Η ομάδα έχει επαληθεύσει διαδηλώσεις σε 71 πόλεις και κωμοπόλεις του Ιράν από τις 28 Δεκεμβρίου και μετά, αν και εκτιμά ότι ο πραγματικός αριθμός είναι πολύ μεγαλύτερος.
Πάνω από 4.000 νεκροί
Ελλείψει επίσημων και ανεξάρτητων στοιχείων, η οργάνωση Human Rights Activists News Agency (HRANA), με έδρα τις ΗΠΑ, εκτιμά ότι οι νεκροί από την καταστολή ξεπερνούν πλέον τους 4.000.
Οι φωτογραφίες που διέρρευσαν δεν αλλάζουν μόνο τους αριθμούς. Αποκαλύπτουν πρόσωπα. Και μαζί τους, την κλίμακα μιας βίας που το ιρανικό καθεστώς προσπαθεί με κάθε τρόπο να κρατήσει αόρατη.
