Η λήξη της τελευταίας συμφωνίας πυρηνικού αφοπλισμού ΗΠΑ–Ρωσίας σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής ελέγχου και ανοίγει τον δρόμο για μια πολύ πιο ασταθή διεθνή τάξη. Ο ΟΗΕ προειδοποιεί για μία σκοτεινή, ζοφερή στιγμή για την παγκόσμια ασφάλεια.
Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, η Ρωσία εμφανίστηκε αισθητά αποδυναμωμένη: λιγότερο έδαφος, μικρότερη οικονομική ισχύς, περιορισμένη παγκόσμια επιρροή.
Ωστόσο, διατήρησε ένα κρίσιμο χαρτί: το πυρηνικό της οπλοστάσιο. Η ισοτιμία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες στον πυρηνικό τομέα εξασφάλιζε στη Μόσχα θέση στο ανώτατο τραπέζι της διεθνούς διπλωματίας.
Αυτή η ισορροπία αποτυπώθηκε το 2010, όταν ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα και ο Ρώσος ομόλογός του Ντμίτρι Μεντβέντεφ υπέγραψαν στην Πράγα τη New START. Η συμφωνία, που χαρακτηρίστηκε «ιστορική», περιόριζε τις ανεπτυγμένες στρατηγικές πυρηνικές κεφαλές σε 1.550 ανά πλευρά και επέβαλλε μηχανισμούς διαφάνειας και επιθεωρήσεων.
Η λήξη μιας ιστορικής συμφωνίας
Αυτές οι μέρες ανήκουν πια στο παρελθόν. Η New START έληξε, αφήνοντας για πρώτη φορά εδώ και πάνω από μισό αιώνα τις δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις χωρίς δεσμευτικό πλαίσιο περιορισμών.
Η κυβέρνηση Τραμπ αντιμετώπισε το γεγονός με εμφανή ψυχραιμία. Ο Αμερικανός πρόεδρος σχολίασε τον Ιανουάριο ότι «αν λήξει, λήγει», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας «καλύτερης» συμφωνίας στο μέλλον.
Καμπανάκι από Κρεμλίνο και Γκουτέρες
Η στάση αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ανησυχία που εκφράζεται στη Μόσχα. Ο Μεντβέντεφ, πλέον σε ρόλο σκληρού σχολιαστή της ασφάλειας, προειδοποίησε ότι η λήξη της συμφωνίας επιταχύνει συμβολικά το «Ρολόι της Αποκάλυψης».
Το Κρεμλίνο, μέσω του εκπροσώπου του Ντμίτρι Πεσκόφ, έκανε λόγο για «πολύ κακή εξέλιξη για την παγκόσμια και στρατηγική ασφάλεια».
Τον κώδωνα του κινδύνου έκρουσε και ο ΟΗΕ. Ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες κάλεσε Ουάσιγκτον και Μόσχα να επιστρέψουν «χωρίς καθυστέρηση» στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Όπως τόνισε, ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικών όπλων βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και δεκαετίες, σε μια περίοδο γενικευμένης γεωπολιτικής αστάθειας.
Οι ΗΠΑ και η Ρωσία ελέγχουν πάνω από το 80% των πυρηνικών κεφαλών παγκοσμίως. Η κατάρρευση της Νέας START δεν σημαίνει απλώς το τέλος μιας διμερούς συμφωνίας, αλλά το ξήλωμα δεκαετιών αρχιτεκτονικής ελέγχου των εξοπλισμών που ξεκινούσε από τις συμφωνίες SALT της δεκαετίας του 1970.
Στρατηγικά κίνητρα και νέοι συσχετισμοί
Πίσω από τη ρητορική ανησυχίας της Μόσχας, πολλοί αναλυτές βλέπουν και έναν βαθύτερο φόβο: χωρίς περιορισμούς, οι ΗΠΑ –με σαφώς ισχυρότερη οικονομία και αμυντικό προϋπολογισμό– μπορούν να επεκτείνουν ταχύτερα το πυρηνικό τους αποτύπωμα.
Ιδέες που επανέρχονται, όπως η ανάπτυξη νέων πυρηνικών οπλικών συστημάτων, θα ήταν αδύνατον να αντιμετωπιστούν συμμετρικά από τη Ρωσία.
Από την άλλη πλευρά, η Ουάσιγκτον επιμένει ότι οποιαδήποτε νέα συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει και την Κίνα, η οποία αυξάνει με ταχείς ρυθμούς το πυρηνικό της οπλοστάσιο. Το Πεκίνο, ωστόσο, απορρίπτει προς το παρόν τέτοιες δεσμεύσεις, υποστηρίζοντας ότι παραμένει πολύ πίσω από τα επίπεδα ΗΠΑ και Ρωσίας.
Ένα τέλος εποχής
Η λήξη της Νέας START δεν είναι απλώς μια τεχνική εξέλιξη. Σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής όπου, ακόμη και στις πιο ψυχρές περιόδους αντιπαράθεσης, Ουάσιγκτον και Μόσχα αναγνώριζαν την ανάγκη κοινών κανόνων για την αποφυγή της καταστροφής.
Η επόμενη μέρα βρίσκει τον κόσμο σε ένα τοπίο πολύ λιγότερο προβλέψιμο – και, όπως προειδοποιεί ο ΟΗΕ, επικίνδυνα πιο κοντά σε έναν ανεξέλεγκτο πυρηνικό ανταγωνισμό.
