O Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ζήτησε την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα μαχητικών αεροσκαφών F-35 υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, λέγοντας ότι αυτό θα συμβάλει στη σύσφιξη των σχέσεων με την Ουάσινγκτον και στην ενίσχυση της ασφάλειας του ΝΑΤΟ.
Οι γραπτές απαντήσεις του Ερντογάν σε ερωτήσεις του Bloomberg, δείχνουν την προσπάθεια του Τούρκου ηγέτη να αξιοποιήσει τις καλές του σχέσεις με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ώστε να αποκαταστήσει τις τεταμένες σχέσεις λόγω της αγοράς από την Τουρκία των ρωσικών συστημάτων αεράμυνας S-400. Η αυξανόμενη σύγκλιση στις πολιτικές προτεραιότητες μεταξύ Άγκυρας και Ουάσινγκτον — που περιλαμβάνει θέματα άμυνας, ενέργειας και τον χειρισμό των περιφερειακών συγκρούσεων — αναδιαμορφώνει την προσπάθεια της Τουρκίας να ισορροπήσει μεταξύ του ΝΑΤΟ, του οποίου είναι μέλος, και της Ρωσίας, του μεγαλύτερου εμπορικού της εταίρου.
Ο Ερντογάν δήλωσε ότι έθεσε προσωπικά το θέμα στον Τραμπ κατά τη συνάντησή τους στο Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο, χαρακτηρίζοντας «άδικη» την απόφαση να αποκλειστεί η Τουρκία από το πρόγραμμα F-35 λόγω της αγοράς ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού.
«Με την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία, προκύπτει μια ευκαιρία να μεταφερθούν οι σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ σε πιο λογική και εποικοδομητική βάση», δήλωσε ο Ερντογάν. «Η παραλαβή από την Τουρκία των αεροσκαφών F-35, για τα οποία έχει ήδη πληρώσει, και η επανένταξή της στο πρόγραμμα είναι σημαντικά και αναγκαία» για την ενίσχυση των σχέσεων με τις ΗΠΑ και την άμυνα του ΝΑΤΟ, πρόσθεσε ο Ερντογάν.
Εν τω μεταξύ, σήμερα αναμένεται να γίνει τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ Τραμπ και Ερντογάν περίπου 4-5 μ.μ. ώρα Ελλάδας για Γάζα, Ουκρανία, τις σχέσεις των δύο χωρών αλλά και για τον Νικολάς Μαδούρο.
S-400
Η Τουρκία επιδιώκει να επιστρέψει τα συστήματα αεροπορικής άμυνας S-400 που αγόρασε από τη Ρωσία, σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg τον περασμένο μήνα. Ο Ερντογάν έθεσε το ζήτημα στον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν κατά τη διάρκεια συνάντησης στο Τουρκμενιστάν, σε μια ένδειξη ότι προσπαθεί να αποκαταστήσει τις αμυντικές σχέσεις της χώρας με τις ΗΠΑ, τις οποίες ο Ερντογάν χαρακτήρισε ως «κεντρικό πυλώνα» των διμερών σχέσεων.
Ο Τομ Μπάρακ, πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και στενός σύμμαχος του Τραμπ, δήλωσε στα τέλη του περασμένου έτους ότι η Άγκυρα βρισκόταν κοντά στην απομάκρυνση των S-400, προβλέποντας ότι το ζήτημα θα μπορούσε να επιλυθεί εντός τεσσάρων έως έξι μηνών.
Η Τουρκία επιδιώκει επίσης να αγοράσει αεροσκάφη F-16 Block 70 από τις ΗΠΑ, αν και το κόστος παραμένει υπό διαπραγμάτευση. Ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Άγκυρα αναμένει οι όροι να ευθυγραμμίζονται με το πνεύμα της συμμαχίας του ΝΑΤΟ, επισημαίνοντας ως παράδειγμα την αγορά από την Τουρκία των μαχητικών Eurofighter.
Ένα ακόμη αγκάθι στις σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ αποτελεί η σχεδόν δεκαετής υπόθεση γύρω από την κρατική τράπεζα της Τουρκίας, Turkiye Halk Bankasi AS. Η τράπεζα κατηγορήθηκε το 2019 για συμμετοχή σε ένα πολυεκατομμυρίων δολαρίων σχέδιο παραβίασης των κυρώσεων κατά του Ιράν και βρίσκεται αντιμέτωπη με κατηγορίες για απάτη, ξέπλυμα χρήματος και παραβίαση κυρώσεων.
Ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία θεωρεί τις κατηγορίες ως αβάσιμες και βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις για να προστατεύσει την τράπεζα από «άδικες κυρώσεις». «Ελπίζουμε να καταλήξουμε σε μια δίκαια έκβαση που θα είναι απόλυτα σύμφωνη με το νόμο», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος.
Αμερικανικό LNG
Η Τουρκία είναι ο τρίτος μεγαλύτερος αγοραστής ρωσικού πετρελαίου και τον Σεπτέμβριο δέχτηκε πιέσεις από την κυβέρνηση Τραμπ να περιορίσει τις εισαγωγές πετρελαίου από τη Μόσχα. Οι τουρκικές εταιρείες διύλισης πετρελαίου άρχισαν να μειώνουν τις αγορές τους μετά την επιβολή κυρώσεων από τις ΗΠΑ στους δύο μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου της Μόσχας στα τέλη του περασμένου έτους.
Σε μια προσπάθεια να ανταποκριθεί στις ανησυχίες των ΗΠΑ, η Άγκυρα αναθεώρησε τη στρατηγική της για το φυσικό αέριο, εστιάζοντας σε ένα χαρτοφυλάκιο που βασίζεται στο αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) και ανέφερε ότι αναζητά επενδύσεις σε κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου των ΗΠΑ.
«Έχουμε αυξήσει σημαντικά τις προμήθειες ανησυχίες, ειδικά από τις ΗΠΑ», οι οποίες κατέχουν πλέον «εξέχουσα θέση» στην αλυσίδα εφοδιασμού της Τουρκίας, δήλωσε ο Ερντογάν.
«Η θέση της Τουρκίας είναι πολύ σαφής: Ενεργούμε σύμφωνα με τα εθνικά μας συμφέροντα και την ενεργειακή μας ασφάλεια», πρόσθεσε ο Τούρκος πρόεδρος. «Ως χώρα που εξαρτάται από τις εισαγωγές για ένα σημαντικό μέρος των αναγκών της σε υδρογονάνθρακες, πρέπει να ακολουθούμε μια προσεκτική και ισορροπημένη προσέγγιση σε όλα τα θέματα που μπορεί να επηρεάσουν την ενεργειακή μας ασφάλεια».
Ωστόσο, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα επίσημα στοιχεία της Τουρκίας, η Ρωσία εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει το 61% των αγορών πετρελαίου της χώρας και το 40% των προμηθειών φυσικού αερίου, μια κυριαρχία στην τουρκική αγορά που διαρκεί δεκαετίες και η οποία πιθανότατα θα χρειαστούν χρόνια για να ανατραπεί.
Ουκρανία
Η εξισορρόπηση των σχέσεων με τη Ρωσία και των σχέσεων με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ αποτελεί δύσκολο έργο για την Άγκυρα, σημειώνει το Bloomberg, ειδικά από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022. Ο Ερντογάν αρνήθηκε να επιβάλει κυρώσεις στη Μόσχα, αλλά περιόρισε τη δυνατότητα της Ρωσίας να στέλνει στρατιωτικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα μέσω του Βοσπόρου και έστειλε όπλα στο Κίεβο.
Χάρη στην ικανότητά της να παραμείνει εκτός πολέμου, η Τουρκία παραμένει πιθανός οικοδεσπότης για μελλοντικές ειρηνευτικές συνομιλίες και θα μπορούσε να προσφέρει υποστήριξη για την επίβλεψη οποιασδήποτε εκεχειρίας μεταξύ των εμπόλεμων χωρών, δήλωσε ο Ερντογάν.
«Η Τουρκία είναι ο μόνος παράγοντας που μπορεί να συνομιλήσει απευθείας τόσο με τον κ. Πούτιν όσο και με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι», δήλωσε ο Ερντογάν. «Η πόρτα μας παραμένει ανοιχτή για όλους. Έχω μεταφέρει αυτή την αποφασιστικότητά μου με σαφήνεια και σε πολλές περιπτώσεις και στους δύο ηγέτες», πρόσθεσε.
Γάζα – Ισραήλ
Στη Μέση Ανατολή, η Τουρκία υπήρξε βασικός μεσολαβητής στην επίτευξη της εκεχειρίας του Οκτωβρίου στον πόλεμο μεταξύ της Χαμάς και του Ισραήλ.
Ο Ερντογάν, ένας σκληρός επικριτής του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, δήλωσε ότι η προτεινόμενη Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης στη Γάζα θα δυσκολευόταν να αποκτήσει νομιμότητα χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας.
«Βρισκόμαστε σε θέση-κλειδί για μια τέτοια αποστολή, λόγω των βαθιών ιστορικών δεσμών μας με την παλαιστινιακή πλευρά, των διαύλων διπλωματίας που έχουμε αναπτύξει με το Ισραήλ στο παρελθόν, καθώς και της περιφερειακής επιρροής μας ως μέλος του ΝΑΤΟ», δήλωσε. «Η πολιτική μας βούληση είναι σαφής: Είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε κάθε ευθύνη για μια διαρκή ειρήνη στη Γάζα».
