Η Τουρκία εξέφρασε για άλλη μια φορά την προθυμία της να υπογράψει συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο, η οποία θα «εξυπηρετεί τα κοινά συμφέροντα και των δύο χωρών», παρά την κατηγορηματική απόρριψη από το Κάιρο του τουρκολιβυκού μνημονίου κατανόησης για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες, το οποίο υπεγράφη στα τέλη του 2019 και επικυρώθηκε από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων την περασμένη εβδομάδα.
Σύμφωνα με την αγγλόφωνη έκδοση του Asharq Al-Awsat, αξιωματούχος του τουρκικού υπουργείου Άμυνας δήλωσε ότι η έγκριση του μνημονίου —που υπεγράφη μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου— από το λιβυκό κοινοβούλιο, συνιστά «μια σημαντική εξέλιξη που στηρίζει την προσέγγισή μας, η οποία βασίζεται στο διεθνές δίκαιο, στις αρχές της δίκαιης κατανομής και στον σεβασμό των νόμιμων δικαιωμάτων και συμφερόντων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών».
Απαντώντας σε ερώτηση κατά τη διάρκεια της εβδομαδιαίας ενημέρωσης Τύπου του υπουργείου σχετικά με τις αντιρρήσεις για το εν λόγω μνημόνιο, ο αξιωματούχος επανέλαβε την ετοιμότητα της Τουρκίας να συνάψει συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο, «σύμφωνα με τα αμοιβαία συμφέροντα».
Πρόσθεσε ότι, σύμφωνα με τις τουρκικές εκτιμήσεις, εάν η Αίγυπτος υπέγραφε μια τέτοια συμφωνία με την Τουρκία, θα αποκτούσε μια επιπλέον θαλάσσια περιοχή άνω των 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, σε σύγκριση με μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Ελλάδα.
Υπογράμμισε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να προστατεύει τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντά της στην Ανατολική Μεσόγειο, στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, συμβάλλοντας παράλληλα στην περιφερειακή ειρήνη, ασφάλεια και σταθερότητα.
Τουρκική προσπάθεια διατήρησης των σχέσεων
Οι δηλώσεις του αξιωματούχου απηχούσαν σχόλια που είχε κάνει προηγουμένως ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, ο οποίος ανέφερε ότι μια συμφωνία με την Αίγυπτο θα παρείχε στο Κάιρο επιπλέον 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κατά τη διάρκεια συνάντησης μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη την περασμένη Παρασκευή –στην οποία συμμετείχαν οι υπουργοί Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, της Αιγύπτου, της Τουρκίας, του Πακιστάν, της Γερμανίας, της Βρετανίας και της Γαλλίας, καθώς και ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι– ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι επανέλαβε την κατηγορηματική απόρριψη, εκ μέρους του Καΐρου, της επικύρωσης του τουρκο-λιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της Λιβύης.
Ο Αμπντελάτι δήλωσε ότι η επικύρωση δεν θα έχει «καμία νομική ισχύ» για την Αίγυπτο.
Η Τουρκία απέφυγε να ασκήσει δημόσια κριτική στη στάση της Αιγύπτου, είτε μέσω επίσημων διαύλων είτε μέσω των μέσων ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ασκούν κριτική στην κυβέρνηση.
Η Τουρκία επιδιώκει τη συνέχιση της βελτίωσης των σχέσεών της με την Αίγυπτο, αποφεύγοντας παράλληλα μια νέα διπλωματική αντιπαράθεση. Η προσέγγιση αυτή αποτυπώθηκε στις δηλώσεις του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μετά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου τη Δευτέρα, κατά την οποία τόνισε ότι η Άγκυρα δεν επιδιώκει να βλάψει κανένα μέρος στην Ανατολική Μεσόγειο, τάσσεται υπέρ του διαλόγου με όλες τις χώρες της περιοχής και προτίθεται να διατηρήσει σχέσεις με όλους τους παράγοντες που ασκούν επιρροή στη Λιβύη.
Προσεγγίσεις της Άγκυρας προς την Ελλάδα
Μετά την επικύρωση του τουρκο-λιβυκού μνημονίου από τη Λιβύη, η Ελλάδα απέστειλε επιστολή στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, επαναλαμβάνοντας τις αντιρρήσεις της.
Η Αθήνα έχει υποστηρίξει ότι η επικύρωση δεν μεταβάλλει το νομικό καθεστώς του μνημονίου, δεν μπορεί να δημιουργήσει νέες νομικές υποχρεώσεις για τρίτες χώρες, έρχεται σε σύγκρουση με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (την οποία η Άγκυρα δεν έχει υπογράψει) και στερείται έγκυρης νομικής βάσης, λόγω της γεωγραφικής διαμόρφωσης των ακτογραμμών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.
Παράλληλα, ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, αποκάλυψε στις Βρυξέλλες την περασμένη εβδομάδα ότι ο Ερντογάν είχε υποβάλει πρόταση σχετική με τον τομέα της ενέργειας στον Έλληνα Πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, κατά τη διάρκεια των συναντήσεων της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Ερντογάν πρότεινε στην Ελλάδα να αγοράζει ηλεκτρική ενέργεια από την Τουρκία, αντί να δαπανήσει περισσότερα από 2 δισεκατομμύρια ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια για τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας στην Κύπρο, σε απόσταση 2.000 χιλιομέτρων.
Η πρόταση αφορούσε το έργο «Great Sea Interconnector», το οποίο αποσκοπεί στη διασύνδεση της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ μέσω ενός υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου στην Ανατολική Μεσόγειο – ένα έργο για το οποίο η Τουρκία επιμένει ότι απαιτείται η δική της έγκριση.
Σύμφωνα με τον Φιντάν, ο Ερντογάν είπε στον Μητσοτάκη: «Θα ήταν καλύτερο να αγοράζετε ηλεκτρική ενέργεια από την Τουρκία, η οποία απέχει μόλις 70 μίλια από εσάς. Μπορούμε επίσης να σας προμηθεύσουμε με νερό, ηλεκτρική ενέργεια και φυσικό αέριο».
Μια νέα εξίσωση στην Ανατολική Μεσόγειο – Ανησυχεί η Ρώμη
Για την Ιταλία, η επικύρωση του τουρκο-λιβυκού μνημονίου έχει εγείρει πολιτικές και οικονομικές ανησυχίες, ιδίως όσον αφορά την επεκτεινόμενη επιρροή της Τουρκίας στη Λιβύη και τις επιπτώσεις της στα ιταλικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ορισμένοι πολιτικοί κύκλοι στη Ρώμη έχουν θέσει το ερώτημα κατά πόσον η Ιταλία κινήθηκε υπερβολικά γρήγορα, στηρίζοντας τις υποστηριζόμενες από τις ΗΠΑ προσπάθειες για την ενοποίηση της Λιβύης, στο πλαίσιο ενός σχεδίου που θα μπορούσε να φέρει τον Σαντάμ Χαφτάρ επικεφαλής του Προεδρικού Συμβουλίου.
Υποστηρίζουν ότι μια τέτοια πορεία ενδέχεται να ενισχύσει τους δεσμούς μεταξύ της ανατολικής Λιβύης και της Τουρκίας —η οποία αποτελεί άμεσο ανταγωνιστή της Ιταλίας στη χώρα—, ιδίως δεδομένου ότι η ιταλική στήριξη προς τον Χαλίφα Χαφτάρ συνέβαλε στην αύξηση της ρωσικής επιρροής στην περιοχή.
Η Τουρκία έχει επίσης ρίξει στο τραπέζι την προοπτική διαπραγματεύσεων με τη συμμετοχή της Αιγύπτου, της Ιταλίας και της Λιβύης. Σύμφωνα με παρατηρητές, η κίνηση αυτή εντάσσεται σε μια προσπάθεια καθορισμού ενός νέου πλαισίου για την Ανατολική Μεσόγειο, το οποίο θα μπορούσε να υπονομεύσει το μοντέλο που προωθούν η Ελλάδα, το Ισραήλ και η Κύπρος.
Ο Τούρκος πολιτικός αναλυτής Αχμέτ Ερντί Οζτούρκ επισήμανε ότι, παρά τις συνεχιζόμενες ενστάσεις της Αιγύπτου, οι διαρκείς απευθείας επαφές του Καΐρου τόσο με την Άγκυρα όσο και με τη Λιβύη υποδηλώνουν ότι τα διπλωματικά περιθώρια δεν έχουν ακόμη εξαντληθεί.
Επεσήμανε ιδιαίτερα μια τηλεφωνική συνομιλία το περασμένο Σάββατο μεταξύ του αρχηγού των αιγυπτιακών μυστικών υπηρεσιών, Υποστράτηγου Χασάν Ρασάντ, και του πρωθυπουργού της Λιβύης, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπεχ, κατά την οποία ο Ντμπέιμπεχ εξέφρασε την ετοιμότητά του να συζητήσει τις ανησυχίες της Αιγύπτου σχετικά με τη θαλάσσια δικαιοδοσία.
Ο Οζτούρκ ανέφερε επίσης την πρόταση του Φιντάν για συνομιλίες με τη συμμετοχή της Τουρκίας, της Αιγύπτου, της Ιταλίας και της Λιβύης, στο ίδιο διπλωματικό πλαίσιο.
Ο Οζτούρκ πρόσθεσε ότι δεν θα αποτελούσε έκπληξη αν η Ελλάδα και το Ισραήλ τελικά προσαρμόσουν τις θέσεις τους καθώς αλλάζουν οι συνθήκες.
