Ο πρώην αρχηγός του στρατού Γκάντι Άιζενκοτ διεκδικεί την εξουσία, αλλά η ανατροπή του πρωθυπουργού, Μπενιαμίν Νετανιάχου, μπορεί να αποδειχθεί δυσκολότερη από την ήττα του στην κάλπη.
Τρία χρόνια μετά την ημέρα που άλλαξε το Ισραήλ και τη Μέση Ανατολή, οι Ισραηλινοί προσέρχονται σήμερα στις κάλπες για να απαντήσουν σε ένα ερώτημα που κυριαρχεί εδώ και χρόνια στην πολιτική ζωή της χώρας τους: πρέπει ο Μπενιαμίν Νετανιάχου να παραμείνει στην εξουσία;
Αυτή τη φορά, όμως, η απάντηση θα δοθεί υπό το βάρος της 7ης Οκτωβρίου 2023, όταν η επίθεση της Χαμάς άφησε πίσω της περίπου 1.200 νεκρούς και περισσότερους από 250 ομήρους, και των πολέμων που ακολούθησαν στη Γάζα, τον Λίβανο και το Ιράν.
Για τους επικριτές του, ο μακροβιότερος πρωθυπουργός στην ιστορία του Ισραήλ ζητεί νέα εντολή χωρίς να έχει αναλάβει την προσωπική του ευθύνη για τη μεγαλύτερη αποτυχία ασφαλείας της χώρας. Για τους υποστηρικτές του, παραμένει ο έμπειρος ηγέτης που μπορεί να προστατεύσει το Ισραήλ σε μια περιοχή γεμάτη απειλές και να διατηρήσει την ισχυρή σχέση του με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
Το αποτέλεσμα, ωστόσο, μπορεί να αφήσει και τις δύο πλευρές χωρίς καθαρή απάντηση. Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ούτε το στρατόπεδο του Νετανιάχου ούτε οι εβραϊκές δυνάμεις της αντιπολίτευσης εξασφαλίζουν εύκολα τις 61 έδρες που απαιτούνται για την πλειοψηφία στην Κνέσετ. Και αυτό σημαίνει ότι η νύχτα των εκλογών ενδέχεται να είναι μόνο η αρχή μιας δύσκολης μάχης για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Ένα δημοψήφισμα για τον «Μπίμπι»
Στα 77 του χρόνια, ο Νετανιάχου διεκδικεί ακόμη μία θητεία, έχοντας βρεθεί στην πρωθυπουργία για περισσότερα από 19 χρόνια συνολικά. Επέστρεψε στην εξουσία στα τέλη του 2022, επικεφαλής ενός συνασπισμού με ακροδεξιά εθνικιστικά και υπερορθόδοξα κόμματα.
Η προεκλογική του εκστρατεία στηρίχθηκε στην ασφάλεια, στην εμπειρία του και στη σχέση του με τον Τραμπ, ο οποίος τον έχει στηρίξει δημοσίως. Το μήνυμα του πρωθυπουργού προς τους ψηφοφόρους είναι ότι, σε μια περίοδο κατά την οποία το Ισραήλ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές απειλές, η αλλαγή ηγεσίας θα αποτελούσε κίνδυνο.
Ο ίδιος επιχειρεί επίσης να μεταθέσει τις ευθύνες για τις αποτυχίες της 7ης Οκτωβρίου στον μηχανισμό ασφαλείας της χώρας. Οι αντίπαλοί του, αντίθετα, του καταλογίζουν ότι αποφεύγει να λογοδοτήσει και ότι αντιστέκεται στη συγκρότηση ανεξάρτητης κρατικής επιτροπής έρευνας για όσα προηγήθηκαν της επίθεσης.
Η μάχη έχει και προσωπική διάσταση για τον Νετανιάχου, ο οποίος δικάζεται για κατηγορίες διαφθοράς, τις οποίες αρνείται. Η παραμονή ή μη στην πρωθυπουργία θα καθορίσει το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα συνεχιστεί αυτή η διαδικασία.
Ο στρατηγός που διεκδικεί την ανατροπή
Απέναντί του βρίσκεται ο Γκάντι Άιζενκοτ, πρώην αρχηγός του ισραηλινού στρατού και επικεφαλής του νέου κεντρώου κόμματος Γιασάρ, που στα εβραϊκά παραπέμπει στην ευθύτητα και την εντιμότητα.
Με χαμηλότερους τόνους από τον πρωθυπουργό και χωρίς τη μακρά πολιτική διαδρομή του, ο Άιζενκοτ επιδιώκει να εμφανιστεί ως η εναλλακτική λύση απέναντι σε έναν ηγέτη που διχάζει τη χώρα. Έχει δεσμευθεί να συγκροτήσει ανεξάρτητη κρατική επιτροπή έρευνας για την 7η Οκτωβρίου και να αντιμετωπίσει το ζήτημα της στράτευσης των υπερορθόδοξων ανδρών.
Ο πόλεμος έχει σημαδέψει και την προσωπική του ζωή: ο γιος του, Γκαλ, σκοτώθηκε πολεμώντας στη Γάζα τον Δεκέμβριο του 2023.
Η αναμέτρηση ανάμεσα στους δύο άνδρες είναι ιδιαίτερα στενή, αν και οι δημοσκοπήσεις διαφέρουν ως προς την κατάταξη των κομμάτων τους. Σε μέτρηση του ισραηλινού Καναλιού 12, το Γιασάρ προηγείται με 23 έδρες έναντι 21 για το Λικούντ. Άλλες έρευνες δίνουν την πρωτιά στο κόμμα του Νετανιάχου. israelielections.com
Η πρωτιά ενός κόμματος, πάντως, δεν αρκεί για να εξασφαλίσει την πρωθυπουργία. Στο Ισραήλ, ο κρίσιμος αριθμός δεν είναι το «ένα», αλλά το 61: τόσες έδρες χρειάζονται για την πλειοψηφία στην Κνέσετ των 120 μελών.
Οι σύμμαχοι, τα μικρά κόμματα και το ενδεχόμενο αδιεξόδου
Το Ισραήλ ψηφίζει με αναλογικό σύστημα και κανένα κόμμα δεν έχει κατακτήσει ποτέ μόνο του την απόλυτη πλειοψηφία. Οι κυβερνήσεις σχηματίζονται επομένως από συνασπισμούς, οι διαπραγματεύσεις για τους οποίους μπορεί να διαρκέσουν εβδομάδες.
Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις τοποθετούν το μπλοκ του Νετανιάχου κάτω από τις 61 έδρες. Ωστόσο, ούτε η αντιπολίτευση αποτελεί ενιαίο μέτωπο: περιλαμβάνει κόμματα από τη Δεξιά έως την Κεντροαριστερά, με σημαντικές διαφορές και με ηγέτες που έχουν τις δικές τους πρωθυπουργικές φιλοδοξίες.
Κρίσιμος μπορεί να αποδειχθεί ο ρόλος των κομμάτων που εκπροσωπούν Άραβες πολίτες του Ισραήλ. Σε μια οριακή αναμέτρηση, οι έδρες τους ενδέχεται να είναι απαραίτητες για να απομακρυνθεί ο Νετανιάχου από την εξουσία, είτε μέσω στήριξης μιας κυβέρνησης μειοψηφίας είτε μέσω αποχής σε κρίσιμη ψηφοφορία. Αρκετοί ηγέτες της αντιπολίτευσης, όμως, έχουν αποκλείσει τη συνεργασία μαζί τους.
Το αποτέλεσμα μπορεί επίσης να κριθεί από κόμματα που κινούνται κοντά στο εκλογικό όριο του 3,25%. Όσα το ξεπερνούν μπαίνουν στην Κνέσετ με τουλάχιστον τέσσερις έδρες· όσα μένουν κάτω από αυτό δεν κερδίζουν καμία. Σε μια αναμέτρηση όπου λίγες έδρες μπορούν να αλλάξουν τις ισορροπίες, ακόμη και μερικές χιλιάδες ψήφοι ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικές.
Εάν κανένα στρατόπεδο δεν καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, τα πιθανά σενάρια περιλαμβάνουν κυβέρνηση μειοψηφίας, ευρύτερη κυβέρνηση συνεργασίας ή ακόμη και νέες εκλογές.
Η 7η Οκτωβρίου, η θητεία και η ακρίβεια
Η ασφάλεια και η λογοδοσία για την 7η Οκτωβρίου παραμένουν στην καρδιά της αναμέτρησης. Εξίσου έντονη είναι όμως η αντιπαράθεση για το ποιος πληρώνει το τίμημα των πολέμων.
Οι περισσότεροι Εβραίοι Ισραηλινοί καλούνται να υπηρετήσουν στον στρατό, ενώ οι υπερορθόδοξοι άνδρες απολάμβαναν επί δεκαετίες εξαιρέσεις που συνδέονται με τις θρησκευτικές τους σπουδές. Το ζήτημα προκαλεί αυξανόμενη οργή σε οικογένειες των οποίων τα μέλη υπηρετούν, επιστρατεύονται επανειλημμένα ή έχουν σκοτωθεί στα μέτωπα.
Τα υπερορθόδοξα κόμματα που στηρίζουν τον Νετανιάχου επιδιώκουν να διατηρηθούν οι εξαιρέσεις. Η αντιπολίτευση έχει αναδείξει την καθολικότερη στράτευση σε κεντρική προεκλογική της δέσμευση.
Πίσω από τη συζήτηση για την ασφάλεια βρίσκεται και η πίεση στην καθημερινότητα. Το κόστος ζωής και η στέγαση απασχολούν ιδιαίτερα τους νεότερους ψηφοφόρους, ενώ η παρατεταμένη πολεμική κινητοποίηση επιβαρύνει οικογένειες, επιχειρήσεις και εφέδρους.
Η εκλογή θα δείξει επίσης ποια κατεύθυνση επιθυμούν οι ψηφοφόροι για τους θεσμούς της χώρας. Η προσπάθεια της κυβέρνησης Νετανιάχου να περιορίσει την ισχύ του Ανώτατου Δικαστηρίου είχε προκαλέσει μαζικές διαδηλώσεις το 2023, αναδεικνύοντας ένα βαθύ ρήγμα για τη σχέση ανάμεσα στην εκλεγμένη κυβέρνηση και τους θεσμικούς ελέγχους της.
Τι σημαίνει η κάλπη για τους Παλαιστίνιους
Η επανεκλογή του Νετανιάχου με τους σημερινούς εταίρους του θα μπορούσε να διατηρήσει στην καρδιά της κυβέρνησης πρόσωπα όπως ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς και ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, οι οποίοι υποστηρίζουν την επέκταση των εποικισμών και σκληρότερη πολιτική απέναντι στους Παλαιστίνιους.
Ο Σμότριτς έχει προωθήσει την επέκταση των ισραηλινών εποικισμών στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, ενώ ο Μπεν Γκβιρ έχει ταχθεί υπέρ της μετανάστευσης Παλαιστινίων από τη Γάζα και τη Δυτική Όχθη. Και οι δύο αντιτάχθηκαν στον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα.
Μια αλλαγή πρωθυπουργού δεν θα σήμαινε κατ’ ανάγκην και θεμελιώδη ανατροπή της ισραηλινής πολιτικής. Ο Άιζενκοτ έχει επίσης απορρίψει τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους και έχει εκφράσει στήριξη στους εποικισμούς, αν και έχει υποσχεθεί να αντιμετωπίσει τη βία των εποίκων.
Ο επόμενος πρωθυπουργός θα βρεθεί αντιμέτωπος με τα ίδια δύσκολα ερωτήματα: το μέλλον της Γάζας και της διακυβέρνησής της, την ασφάλεια του Ισραήλ, την ανοικοδόμηση του παλαιστινιακού θύλακα και την αυξανόμενη ένταση στη Δυτική Όχθη.
Πότε θα φανεί το αποτέλεσμα
Οι κάλπες κλείνουν στις 22:00, ώρα Ισραήλ και Ελλάδας, οπότε τα ισραηλινά τηλεοπτικά δίκτυα θα μεταδώσουν τα πρώτα έξιτ πολ. Στη συνέχεια θα αρχίσει η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της καταμέτρησης.
Μια πρώτη εικόνα μπορεί να σχηματιστεί μέσα στη νύχτα. Εάν όμως η διαφορά είναι οριακή ή η τύχη μικρών κομμάτων κρέμεται από το εκλογικό όριο, η αναμονή θα είναι μεγαλύτερη. Σύμφωνα με το Reuters, η τελική καταμέτρηση αναμένεται έως τις 30 Οκτωβρίου και η επίσημη δημοσίευση των αποτελεσμάτων στις 4 Νοεμβρίου.
Έπειτα, ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ θα συμβουλευθεί τους αρχηγούς των κομμάτων και θα αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον υποψήφιο που θεωρεί ότι έχει τις περισσότερες πιθανότητες να συγκεντρώσει την αναγκαία στήριξη. Αυτός δεν είναι υποχρεωτικά ο αρχηγός του πρώτου κόμματος.
Για τον Νετανιάχου, η σημερινή κάλπη είναι μια δοκιμασία πολιτικής επιβίωσης. Για το Ισραήλ, είναι η πρώτη ευκαιρία να κρίνει στις εθνικές εκλογές την ηγεσία του μετά την 7η Οκτωβρίου — αλλά και μια αναμέτρηση που μπορεί να ανοίξει έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας, σε μια χώρα που καλείται ακόμη να αποφασίσει πώς θα ζήσει με τις συνέπειες εκείνης της ημέρας.
Πηγή: Ναυτεμπορική, Νατάσα Στασινού • [email protected]
