Ανδρέας Πουλλικκάς*
Η Κύπρος εδώ και χρόνια προσπαθεί να εισαγάγει φυσικό αέριο για την ηλεκτροπαραγωγή της, την ώρα που σε άλλες αγορές ηλεκτρισμού η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των συστημάτων αποθήκευσης περιορίζει ήδη τη χρήση του. Η εξέλιξη αυτή δεν καταργεί τον ρόλο του φυσικού αερίου, αλλά επιβάλλει επανεξέταση των οικονομικών παραδοχών στις οποίες στηρίζονται οι σχετικές επενδύσεις. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πότε θα φτάσει το φυσικό αέριο, αλλά και πόσο θα χρειάζεται το ηλεκτρικό μας σύστημα όταν οι υποδομές του τεθούν σε πλήρη λειτουργία.
Το πρόσφατο παράδειγμα της Καλιφόρνιας είναι χαρακτηριστικό. Σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακής Πληροφόρησης (United States Energy Information Administration), τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2025 τα συστήματα αποθήκευσης (μπαταρίες) στο σύστημα του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Συστήματος της Καλιφόρνιας (California Independent System Operator, CAISO) απέδιδαν κατά μέσο όρο ισχύ 4.9 γιγαβάτ μεταξύ 17:00 και 21:00, έναντι λιγότερου από ένα γιγαβάτ τους αντίστοιχους μήνες του 2022. Η αυξημένη αυτή συνεισφορά υποκατέστησε ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο κατά τις ώρες της βραδινής αιχμής.
Ο μηχανισμός είναι απλός. Οι μπαταρίες αποθηκεύουν ηλεκτρική ενέργεια κυρίως κατά τις ώρες υψηλής παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, όταν η διαθέσιμη ενέργεια είναι άφθονη και την αποδίδουν στο σύστημα κατά τις ώρες αυξημένης ζήτησης ή μειωμένης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές. Δεν παράγουν νέα ενέργεια, αλλά επιτρέπουν την αξιοποίηση της διαθέσιμης παραγωγής σε διαφορετική ώρα. Έτσι, περισσότερη ηλιακή ενέργεια μπορεί να καλύπτει τη ζήτηση μετά τη δύση του ήλιου, περιορίζοντας την ανάγκη λειτουργίας συμβατικών μονάδων.
Η αλλαγή αποτυπώνεται και στα συνολικά στοιχεία. Στο πρώτο πεντάμηνο του 2026, η ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο στο σύστημα CAISO της Καλιφόρνιας ήταν μειωμένη κατά 60% έναντι της αντίστοιχης περιόδου του 2024, ενώ η ηλεκτρική ενέργεια που αποδόθηκε από τις μπαταρίες είχε τριπλασιαστεί. Η μείωση δεν οφειλόταν αποκλειστικά στην αποθήκευση αφού αυξήθηκαν επίσης η ηλιακή παραγωγή και οι εισαγωγές ηλεκτρισμού. Αξιοσημείωτο είναι ότι η εγκατεστημένη ισχύς των μονάδων φυσικού αερίου παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη, παρότι η παραγωγή τους περιορίστηκε σημαντικά.
Ανάλογη μεταβολή καταγράφεται στην Αυστραλία. Σύμφωνα με τον Αυστραλιανό Διαχειριστή Ενεργειακής Αγοράς (Australian Energy Market Operator, AEMO), στο τρίτο τρίμηνο του 2026 οι μπαταρίες μεγάλης κλίμακας κάλυψαν το 8% της ηλεκτρικής ενέργειας κατά τη βραδινή αιχμή, μεταξύ 16:00 και 21:00, έναντι 5.1% από μονάδες φυσικού αερίου. Ήταν η πρώτη φορά που οι μπαταρίες ξεπέρασαν το φυσικό αέριο σε αυτή τη χρονική ζώνη σε επίπεδο τριμήνου.
Για την Κύπρο, τα παραδείγματα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς η προσπάθεια ολοκλήρωσης των υποδομών εισαγωγής φυσικού αερίου εξελίσσεται παράλληλα με την ανάπτυξη της αποθήκευσης. Ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου προωθεί τρία κεντρικά συστήματα συνολικής ισχύος 120 μεγαβάτ και ενεργειακής χωρητικότητας 400 μεγαβατωρών. Παράλληλα, η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου προωθεί στη Δεκέλεια σύστημα ισχύος 80 μεγαβάτ και ενεργειακής χωρητικότητας 160 μεγαβατωρών. Παράλληλα, καταγράφεται ενδιαφέρον και από ιδιωτικές πρωτοβουλίες για εγκατάσταση μπαταριών, τόσο αυτόνομων όσο και σε συνδυασμό με φωτοβολταϊκά έργα. Ενδεικτικά, πέντε ιδιωτικά έργα συνολικής ισχύος 60 μεγαβάτ έχουν ήδη λάβει προσφορές και όρους σύνδεσης. Η εξασφάλιση όρων σύνδεσης δεν συνεπάγεται ότι τα έργα έχουν ήδη υλοποιηθεί, καταδεικνύουν όμως την προοπτική να συμβάλουν και ιδιώτες επενδυτές στη μελλοντική αποθηκευτική δυναμικότητα.
Βεβαίως, η Κύπρος δεν διαθέτει τα χαρακτηριστικά των μεγάλων αγορών. Επομένως, τα ποσοστά της Καλιφόρνιας ή της Αυστραλίας δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσια στον κυπριακό σχεδιασμό. Το κύριο συμπέρασμα είναι ότι περισσότερες ανανεώσιμες πηγές και αποθήκευση μπορούν να μειώνουν τις ποσότητες φυσικού αερίου που θα απαιτούνταν χωρίς αυτές, ακόμη και αν εξακολουθεί να χρειάζεται συμβατική ισχύς για την ασφάλεια εφοδιασμού.
Εδώ προκύπτει ένα κρίσιμο οικονομικό ζήτημα. Οι υποδομές εισαγωγής και επαναεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου έχουν σημαντικές σταθερές δαπάνες. Εφόσον οι δαπάνες αυτές ανακτώνται από τις ποσότητες που διακινούνται, η μείωση της κατανάλωσης σημαίνει επιμερισμό του ίδιου κόστους σε λιγότερες μονάδες καυσίμου. Με τις υπόλοιπες παραμέτρους σταθερές, η επιβάρυνση ανά μονάδα αυξάνεται. Η έκταση του κινδύνου για την Κύπρο εξαρτάται από το ύψος των δαπανών, τους συμβατικούς όρους και τον τρόπο ανάκτησής τους. Γι’ αυτό· απαιτείται ειδική τεχνοοικονομική αξιολόγηση. Ο κίνδυνος αυτός συμβαδίζει με τις ευρωπαϊκές επισημάνσεις για την επίδραση της χαμηλότερης χρήσης των υποδομών στις χρεώσεις φυσικού αερίου, χωρίς να αποτελεί ειδική πρόβλεψη για την Κύπρο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αποθήκευση αυξάνει αναγκαστικά τη διεθνή τιμή αγοράς του φυσικού αερίου ή το συνολικό κόστος ηλεκτρισμού. Άλλο η τιμή του καυσίμου και άλλο η χρέωση χρήσης των υποδομών ανά μονάδα αερίου. Μια υψηλότερη μοναδιαία χρέωση υποδομών μπορεί να συνυπάρχει με μικρότερη συνολική δαπάνη καυσίμων, εφόσον αγοράζονται λιγότερες ποσότητες. Το ζητούμενο, επομένως, είναι το συνολικό κόστος του ηλεκτρικού συστήματος και όχι η απομονωμένη εξέταση μιας επιμέρους χρέωσης.
Παράλληλα, η άφιξη του φυσικού αερίου δεν πρέπει να συγχέεται με την άμεση και πλήρη αξιοποίησή του από όλες τις μονάδες καθώς απαιτούνται τεχνικές προσαρμογές και δοκιμές λειτουργίας των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με το νέο καύσιμο. Εάν η κατανάλωση αυξάνεται σταδιακά μετά την έναρξη λειτουργίας των υποδομών, ενώ οι σταθερές δαπάνες έχουν ήδη αρχίσει να καταβάλλονται, η αρχική μοναδιαία επιβάρυνση μπορεί να είναι υψηλότερη. Εάν ταυτόχρονα επεκτείνονται τα φωτοβολταϊκά και οι μπαταρίες, η μελλοντική ζήτηση ενδέχεται να αποδειχθεί χαμηλότερη από τις αρχικές προβλέψεις. Γι’ αυτό απαιτούνται συνδυασμένα σενάρια κατανάλωσης φυσικού αερίου, ανάπτυξης αποθήκευσης και σταδιακής αξιοποίησης των μονάδων, μαζί με συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου που προσφέρουν την αναγκαία ευελιξία.
Η επιλογή για την Κύπρο δεν είναι «φυσικό αέριο ή αποθήκευση», αλλά ο κατάλληλος συνδυασμός τεχνολογιών που διασφαλίζει την επάρκεια ισχύος, την ασφάλεια εφοδιασμού και το χαμηλότερο δυνατό κόστος ηλεκτροδότησης. Η ανάπτυξη της αποθήκευσης μπορεί να περιορίσει την κατανάλωση φυσικού αερίου, χωρίς να εξαλείφει την ανάγκη διατήρησης επαρκούς συμβατικής ισχύος. Γι’ αυτό, ο ενεργειακός σχεδιασμός οφείλει να εξετάζει συνδυασμένα την αξιοποίηση των υποδομών φυσικού αερίου, τη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών και την ανάπτυξη της αποθήκευσης. Η επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης δεν θα κριθεί μόνο από την ολοκλήρωση των υποδομών, αλλά από την ικανότητα του ηλεκτρικού συστήματος να παρέχει αξιόπιστη και οικονομικά προσιτή ηλεκτρική ενέργεια στους καταναλωτές.
*Καθηγητής Ενεργειακών Συστημάτων
Αντιπρύτανης, Frederick University
