Ασφαλτική μονάδα στο Μιτσερό – Γιατί χρειάζεται ανεξάρτητη αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων στη δημόσια υγεία και στο περιβάλλον

Κατερίνα Χατζηστυλλή*

Η προσωρινή αναστολή των εργασιών για τη μετεγκατάσταση της μονάδας παραγωγής ασφαλτικού σκυροδέματος από το Δάλι στην περιοχή Κάτω Μονής και Μιτσερού πρέπει να διατηρηθεί. Ως Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών, ζητούμε να ολοκληρωθεί ανεξάρτητη εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων στη δημόσια υγεία και στο περιβάλλον, να συγκριθούν εναλλακτικές θέσεις και να τεθούν τα πορίσματα σε δημόσια διαβούλευση πριν από οποιαδήποτε επανέναρξη των εργασιών.¹

Η εκτίμηση της σωρευτικής επιβάρυνσης προϋποθέτει καταγραφή των υφιστάμενων πηγών, όπως τα λατομεία, οι κτηνοτροφικές μονάδες και τα σφαγεία. Για να εκτιμηθεί η φέρουσα ικανότητα της περιοχής, δηλαδή η δυνατότητά της να δεχθεί πρόσθετες πιέσεις χωρίς ουσιώδη υποβάθμιση, απαιτούνται στοιχεία για την ποιότητα του αέρα, την κατάσταση των υδάτων και του εδάφους, καθώς και για τις χρήσεις γης.¹

Η περιβαλλοντική αξιολόγηση και η αρχή της προφύλαξης

Το 2021, η συμβουλευτική ομάδα του Πανεπιστημίου Κύπρου επισήμανε αδυναμίες στη χρήση των μετεωρολογικών δεδομένων και στην αποτύπωση της χρονικής κατανομής των εκπομπών. Η Περιβαλλοντική Αρχή εξέδωσε το 2022 θετική γνωμοδότηση υπό όρους, αφού έλαβε υπόψη συμπληρωματικές μελέτες, μεταξύ των οποίων τη μελέτη διασποράς οσμών. Η συζήτηση στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Περιβάλλοντος στις 4 Νοεμβρίου 2026 επανέφερε το ζήτημα της επάρκειας των στοιχείων. Η νέα αξιολόγηση πρέπει να διευκρινίσει ποιες από τις επιστημονικές παρατηρήσεις έχουν αντιμετωπιστεί και αν εξακολουθούν να ισχύουν οι παραδοχές της γνωμοδότησης.^2,3,8

Η κυπριακή και η ευρωπαϊκή νομοθεσία εντάσσουν την ανθρώπινη υγεία στην εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων και προβλέπουν τη συνεκτίμηση των επιπτώσεων άλλων υφιστάμενων ή εγκεκριμένων έργων. Το άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεμελιώνει την περιβαλλοντική πολιτική της Ένωσης στις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης. Στο Μιτσερό, η εφαρμογή τους προϋποθέτει να διερευνηθούν οι ουσιώδεις αβεβαιότητες για την έκθεση των κατοίκων πριν συνεχιστούν οι εργασίες.⁴

Ο δικηγόρος Δημοσθένης Στεφανίδης, στον «Φιλελεύθερο», παραπέμπει στην απόφαση López Ostra κατά Ισπανίας. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι σοβαρή περιβαλλοντική ρύπανση μπορεί να θίξει την απόλαυση της κατοικίας και την ιδιωτική και οικογενειακή ζωή, που προστατεύονται από το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Στην αξιολόγηση των συνθηκών διαβίωσης πρέπει, επομένως, να εξετάζονται η ένταση, η συχνότητα και η διάρκεια των οσμών και του θορύβου.⁵

Η έκθεση των κατοίκων και οι εναλλακτικές θέσεις

Οι μονάδες παραγωγής θερμού ασφαλτομίγματος μπορούν να εκπέμπουν αιωρούμενα σωματίδια, οξείδια του αζώτου και πτητικές οργανικές ενώσεις. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνδέει την έκθεση σε αιωρούμενα σωματίδια με αναπνευστικές και καρδιαγγειακές επιπτώσεις. Στο Μιτσερό, χρειάζονται μετρήσεις συγκεντρώσεων ρύπων σε οικισμούς και κοντά σε σχολεία, σε διαφορετικές εποχές. Η μελέτη πρέπει να τις συνδυάσει με μοντέλο διασποράς που συνεκτιμά το ανάγλυφο, τους ανέμους και την πρόσθετη κυκλοφορία φορτηγών. Η σύγκριση σεναρίων με και χωρίς τη μονάδα πρέπει να δείχνει την εκτιμώμενη μεταβολή των συγκεντρώσεων και την αβεβαιότητα της πρόβλεψης. Η εκτίμηση της έκθεσης πρέπει να συνυπολογίζει τη διάρκεια παραμονής στους χώρους αυτούς, ιδίως για παιδιά και άτομα με αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά νοσήματα.⁶

Η σύγκριση των εναλλακτικών θέσεων πρέπει να στηρίζεται σε κοινά κριτήρια για την υφιστάμενη επιβάρυνση, την απόσταση από κατοικίες και σχολεία, τις διαδρομές των φορτηγών και τον έλεγχο των εκπομπών στην πηγή. Η γνωμοδότηση τοποθετεί την προτεινόμενη εγκατάσταση περίπου 300 μέτρα από την περιοχή Natura 2000 «Μιτσερού – Αγροκηπιάς». Η μελέτη πρέπει να εξετάσει ενδεχόμενες επιπτώσεις στα προστατευόμενα είδη και στους οικοτόπους, καθώς και στην απορροή των ομβρίων.³

Ενημέρωση και συμμετοχή των κοινοτήτων

Η περιβαλλοντική δικαιοσύνη απαιτεί ισότιμη προστασία για τους κατοίκους του Δαλίου και για όσους ζουν κοντά στις υποψήφιες θέσεις εγκατάστασης. Για το Μιτσερό, η Κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει σχέδιο μείωσης της υφιστάμενης επιβάρυνσης, με μετρήσιμους στόχους και τακτικούς ελέγχους, και να ενημερώσει για την εφαρμογή της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου του 2022 για τη σύσταση Επιτροπής Περιβαλλοντικής Επιτήρησης.⁷

Η Κυβέρνηση οφείλει να ενημερώσει γραπτώς τις οκτώ κοινότητες για την έκβαση της συνάντησης της 9ης Νοεμβρίου με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και να διευκρινίσει αν και μέχρι πότε παρατείνεται η αναστολή. Η ενημέρωση πρέπει να προσδιορίζει τυχόν δεσμεύσεις, τις αρμόδιες υπηρεσίες και τις προθεσμίες. Η μεθοδολογία, τα δεδομένα και τα πορίσματα της αξιολόγησης πρέπει να δημοσιοποιηθούν όσο οι επιλογές παραμένουν ανοικτές. Οι κοινότητες χρειάζονται επαρκή χρόνο για να υποβάλουν παρατηρήσεις. Η τελική απόφαση πρέπει να εξηγεί πώς αυτές συνεκτιμήθηκαν.^4,8

Πηγές τεκμηρίωσης

1. Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών, ανακοίνωση για το Μιτσερό, 2 Νοεμβρίου 2026
2. Συμβουλευτική Ομάδα Πανεπιστημίου Κύπρου, τελική έκθεση αξιολόγησης, 2021
3. Τμήμα Περιβάλλοντος, γνωμοδότηση και περιβαλλοντικοί όροι, φάκελος ΛΕΥ/00108/2021
4. Ν. 127(I)/2018 · Οδηγία 2011/92/ΕΕ, όπως τροποποιήθηκε με την 2014/52/ΕΕ · ΣΛΕΕ, άρθρο 191
5. Δ. Στεφανίδης, Φιλελεύθερος, 9 Οκτωβρίου 2026 · ΕΔΔΑ, López Ostra κατά Ισπανίας, § 51
6. US EPA, Hot Mix Asphalt Plants, § 11.1.2 · Εκτίμηση έκθεσης · ΠΟΥ, οδηγίες για την ποιότητα του αέρα
7. Υπουργικό Συμβούλιο, απόφαση 93.485 της 22ας Αυγούστου 2022, γνωστοποίηση 1223
8. Reporter, κοινοβουλευτική συζήτηση, 4 Νοεμβρίου 2026 · Πολίτης, προγραμματισμός συνάντησης, 5 Νοεμβρίου 2026

*Αντιπρόεδρος Α΄ και Προεδρεύουσα του Κινήματος Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών