Του Στράτη Ματθαίου*
Οι συζητήσεις για τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη με επίκεντρο τις δομικές παραμέτρους του. Όπως είναι γνωστό, η προηγούμενη μεγάλη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού έγινε το 1980, με την εισαγωγή του Αναλογικού Σχεδίου.
Είναι διεθνώς παραδεκτό ότι στα συνταξιοδοτικά συστήματα υπάρχει έντονο το στοιχείο της κοινωνικής αλληλεγγύης. Λόγω ακριβώς της ανάγκης να διασφαλιστεί η κοινωνική αλληλεγγύη, οι συντάξεις σε ορισμένες περιπτώσεις είναι δυσανάλογες των εισφορών θέτοντας ανώτατα και κατώτατα όρια με στόχο να υποβοηθούνται ευάλωτες ομάδες και χαμηλόμισθοι.
Το πλέον αρνητικό στοιχείο στο υφιστάμενο σύστημα, είναι η έλλειψη υποχρεωτικού πλαισίου για τεκμαρτά εισοδήματα αυτοεργοδοτούμενων με αποτέλεσμα σήμερα μεγάλος αριθμός εργαζομένων να θεωρούνται χαμηλοσυνταξιούχοι.
Για τους δημοσίους υπαλλήλους η συμφωνία που συνομολογήθηκε το 1980, εκ του αποτελέσματος θεωρείται ετεροβαρής με δεδομένο το ύψος των εισφορών τους. Ωστόσο, επικράτησε το στοιχείο της αλληλεγγύης μεταξύ των εργαζομένων.
Η ΠΑΣΥΔΥ συμμετέχει ενεργά στις διαβουλεύσεις, που είναι σε εξέλιξη στο πλαίσιο του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος, για τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού.
Η επίτευξη των στόχων που καθόρισε το κράτος κατά την έναρξη της συζήτησης της νέας συνταξιοδοτικής πολιτικής, καθώς και η επίτευξη των επιμέρους στόχων και προϋποθέσεων που τέθηκαν από τους κοινωνικούς εταίρους, όπως η μη αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης, η μη αύξηση των εισφορών και να μη μειωθούν οι υφιστάμενες συντάξεις, θα μπορεί να κριθεί μετά τον σχεδιασμό και εφαρμογή και των τριών πυλώνων, στους οποίους θα στηριχθεί η προωθούμενη μεταρρύθμιση. Προϋπόθεση επιτυχίας αποτελεί η επενδυτική πολιτική που θα ακολουθήσει το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ), η οποία προβλέπει σταδιακή αποπληρωμή του χρέους του Κράτους προς το Ταμείο.
Πλεονεκτήματα προωθούμενης μεταρρύθμισης
Βασική επιδίωξη της μεταρρύθμισης είναι η μείωση του κινδύνου φτώχιας των συνταξιούχων και η ελαχιστοποίηση του αριθμού συνταξιούχων που ζουν με εισοδήματα κάτω από το επίπεδο φτώχιας μέσω της διασφάλισης ενισχυμένου συνταξιοδοτικού εισοδήματος. Προς αυτή την κατεύθυνση προτείνεται αλλαγή στη φιλοσοφία υπολογισμού της συνολικής σύνταξης με βελτίωση του τρόπου υπολογισμού και αύξηση της βαρύτητας της ασφαλιστικής μονάδας βασικής σύνταξης, κάτι που θα επιφέρει τη βελτίωση των χαμηλών συντάξεων.
Καινοτομία θεωρείται επίσης η εισαγωγή πρόνοιας για αναγνώριση συντάξιμων αποδοχών σε περιπτώσεις που αφορούν γυναίκες (μητέρες), άτυπους φροντιστές, άτομα με αναπηρία, νεοεισερχόμενα άτομα στην αγορά εργασίας και φοιτητές.
Αναφορικά με την αναλογιστική μείωση, για την οποία γίνεται συζήτηση, σημειώνουμε στα θετικά την ελάφρυνση της μείωσης στο ήμισυ με μέγιστο τους 9 μήνες στο μέρος που αντιστοιχεί στη βασική σύνταξη.
Θετικά στοιχεία θεωρούνται επίσης η μη αύξηση της συντάξιμης ηλικίας, η εισαγωγή νέων κατηγοριών ασφαλισμένων, όπως οι εισοδηματίες και άλλα πρόσωπα που δεν ασκούν ασφαλιστέα απασχόληση, η επέκταση της αναδρομικής καταβολής εισφορών από 6 σε 15 χρόνια, η υποχρέωση καταβολής εισφορών στο ΤΚΑ στο μέρισμα που λαμβάνει μισθωτός ως μέτοχος της εταιρείας στην οποία απασχολείται και το συμπλήρωμα κατά τη μεταβατική περίοδο της βασικής ασφάλισης για ορισμένους συνταξιούχους, που δεν έχουν συμπληρώσει βασική ασφάλιση ίση με 1 μονάδα.
Μειονεκτήματα προωθούμενης μεταρρύθμισης
Στην προτεινόμενη μεταρρύθμιση υπάρχουν και γκρίζα σημεία, τα πλείστα από τα οποία συνδέονται με εκκρεμότητες που θέτουν εν αμφιβόλω τη συνολική εφαρμογή της μεταρρύθμισης.
Η σημαντικότερη εκκρεμότητα αφορά στις συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη για τον πυλώνα 2, δηλαδή τη συμπληρωματική ενίσχυση των συντάξεων μέσω του θεσμού των ταμείων προνοίας. Είναι αποδεκτό ότι ο στόχος της επάρκειας συντάξεων δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω του ΤΚΑ, αλλά χρειάζεται η ενίσχυσή τους από ταμεία προνοίας. Η μη ολοκλήρωση της διαβούλευσης δημιουργεί αμφιβολίες για την επίτευξη του βασικού στόχου που τέθηκε, δηλαδή αυτού της διασφάλισης επαρκούς συνταξιοδοτικού εισοδήματος.
Ταυτόχρονα, όσο δεν υπάρχει νομοθετικά επιβεβλημένη επενδυτική πολιτική και η αποπληρωμή του χρέους του κράτους, δημιουργούνται εύλογες αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα του Ταμείου, για τη δυνατότητα διασφάλισης του ύψους των συντάξεων και της διατήρησης των ισχυόντων εισφορών.
Σημαντικό κενό παραμένει η μη καταβολή σύνταξης χηρείας στους άνδρες, των οποίων η σύζυγος απεβίωσε πριν από το 2018. Πρόκειται για μια κοινωνική αδικία που διαιωνίζεται, ενώ θα μπορούσε να επιλυθεί χωρίς ιδιαίτερο κόστος.
Η συμμετοχή μας στο Εργατικό Συμβουλευτικό Σώμα ως αναγνωρισμένου κοινωνικού εταίρου μας υποχρεώνει να ενεργούμε πάντοτε με γνώμονα το συμφέρον του κοινωνικού συνόλου και να τοποθετούμαστε με σοβαρότητα, όπως επιβάλλει και η 100χρονη ιστορία της οργάνωσης μας. Την ίδια στιγμή, είμαστε υπόλογοι στα μέλη μας και είμαστε υποχρεωμένοι να αξιολογούμε τις επιπτώσεις της κάθε μεταρρύθμισης και σε σχέση με τα δικά τους δικαιώματα. Σε αυτό το πλαίσιο έχουμε εγείρει το θέμα που προκύπτει με τις ομάδες εργαζομένων όπως οι αστυνομικοί, πυροσβέστες, στρατιωτικοί και δάσκαλοι, οι οποίοι διά νόμου και υποχρεωτικά αφυπηρετούν μεταξύ των ηλικιών 55 – 62 ετών και δεν μπορούν να λάβουν σύνταξη κοινωνικών ασφαλίσεων μέχρι το 63ο έτος ηλικίας και ακόμη και σε αυτή την περίπτωση η σύνταξή τους υπόκειται σε αναλογιστική μείωση.
Σε γενικές γραμμές αξιολογούμε την προτεινόμενη μεταρρύθμιση με θετικό πρόσημο. Είναι ωστόσο μείζονος σημασίας να αντιμετωπιστούν οι εκκρεμότητες που δημιουργούν αμφιβολίες για την επιτυχία του νέου συνταξιοδοτικού συστήματος.
*Γενικός Γραμματέας, ΠΑΣΥΔΥ
