*Της Ναταλί Γιωργαλλά
Στις 13 Ιανουαρίου 2026, ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης (ISO) δημοσίευσε το πρότυπο ISO 21513, φέρνοντας στο προσκήνιο τη σημασία της αξιολόγησης μετά την ολοκλήρωση έργων και προγραμμάτων (projects & programmes).
Το Διεθνές πρότυπο ISO 21513, με τίτλο Project, programme and portfolio management — Guidance on post–project and post–programme evaluation, έρχεται να καλύψει ένα κρίσιμο, αλλά συχνά παραμελημένο, στάδιο της διαχείρισης έργων και προγραμμάτων: την αξιολόγηση μετά την ολοκλήρωσή τους.
Σε πολλές περιπτώσεις, με το κλείσιμο ενός έργου η προσοχή μετατοπίζεται άμεσα στην επόμενη πρωτοβουλία. Οι στόχοι θεωρούνται ολοκληρωμένοι, οι ομάδες διαλύονται και η καθημερινή λειτουργία συνεχίζεται. Ωστόσο, το βασικό ερώτημα παραμένει: παρήγαγε το έργο την αξία που είχε αρχικά υποσχεθεί; Το ISO 21513:2026 δίνει μια δομημένη και συστηματική απάντηση σε αυτό ακριβώς το ερώτημα.
Τι καλύπτει το ISO 21513
Το πρότυπο παρέχει καθοδήγηση για την αξιολόγηση έργων και προγραμμάτων αποκλειστικά μετά την ολοκλήρωσή τους. Εστιάζει στην αποτίμηση:
- της επίτευξης των αρχικών στόχων,
- των πραγματικών αποτελεσμάτων και της υλοποίησης των οφελών,
- του κατά πόσο τα οφέλη αυτά είναι πιθανό να συνεχίσουν να αποδίδουν αξία στο μέλλον,
- της αποτελεσματικότητας της διακυβέρνησης και της διοίκησης καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του έργου ή του προγράμματος.
Το ISO 21513:2026 περιλαμβάνει επίσης πρακτική καθοδήγηση για τον καθορισμό του σκοπού της αξιολόγησης, τον σχεδιασμό, την οργάνωση και τη διεξαγωγή της, καθώς και για τη χρήση των αποτελεσμάτων της προς όφελος μελλοντικών πρωτοβουλιών.
Σε ποιους απευθύνεται
Το ISO 21513 είναι εφαρμοστέο σε κάθε οργανισμό, ανεξαρτήτως μεγέθους ή τομέα δραστηριότητας. Αφορά δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς, μη κερδοσκοπικά ιδρύματα, καθώς και κάθε τύπο έργου ή προγράμματος, ανεξάρτητα από τον σκοπό, το κόστος, τη διάρκεια, την πολυπλοκότητα ή το μοντέλο κύκλου ζωής που εφαρμόζεται.
Το κοινό στο οποίο απευθύνεται περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:
- ανώτατα στελέχη, διοικήσεις και χορηγούς έργων που χρησιμοποιούν τα αποτελέσματα αξιολογήσεων για λήψη αποφάσεων,
- διοικητικά και εποπτικά όργανα που επιβλέπουν την ποιότητα του σχεδιασμού και της διακυβέρνησης,
- επαγγελματίες που συμμετέχουν στον σχεδιασμό, τη διαχείριση και την υλοποίηση αξιολογήσεων,
- ακαδημαϊκούς και ερευνητές στον τομέα της διαχείρισης έργων, προγραμμάτων και χαρτοφυλακίων,
- φορείς ανάπτυξης εθνικών, οργανωτικών ή κλαδικών προτύπων και δημόσιων πολιτικών.
Τα οφέλη από την εφαρμογή του προτύπου
Η υιοθέτηση της καθοδήγησης του ISO 21513 προσφέρει ουσιαστικά πλεονεκτήματα στους οργανισμούς. Πρώτον, ενισχύει την οργανωσιακή μάθηση, καθώς επιτρέπει τη συστηματική καταγραφή του τι λειτούργησε αποτελεσματικά και τι όχι. Τα συμπεράσματα δεν παραμένουν θεωρητικά, αλλά μπορούν να αξιοποιηθούν σε μελλοντικά έργα και προγράμματα.
Επιπλέον, συμβάλλει στην επιβεβαίωση της αξίας των επενδύσεων, αξιολογώντας κατά πόσο τα αναμενόμενα οφέλη έχουν επιτευχθεί ή είναι πιθανό να επιτευχθούν σε βάθος χρόνου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ανώτατα στελέχη και διοικητικά συμβούλια που χρειάζονται αξιόπιστα δεδομένα για τη λογοδοσία και τη στρατηγική τους.
Τρίτον, το πρότυπο ενισχύει τη διακυβέρνηση και τη διαφάνεια, προσφέροντας ένα κοινό πλαίσιο αξιολόγησης που μπορεί να εφαρμοστεί με συνέπεια σε ολόκληρο τον οργανισμό. Παράλληλα, υποστηρίζει τη λήψη καλύτερων αποφάσεων, βασισμένων σε αποδεικτικά στοιχεία και όχι μόνο σε εμπειρικές εκτιμήσεις.
Ευθυγράμμιση με το ISO 21502
Το ISO 21513 είναι πλήρως ευθυγραμμισμένο με το ISO 21502:2020 (Project, programme and portfolio management – Guidance on project management), το οποίο εισήγαγε την έννοια της αξιολόγησης στο πλαίσιο της διαχείρισης έργων και προγραμμάτων. Το νέο πρότυπο εμβαθύνει περαιτέρω, παρέχοντας αναλυτική και πρακτική καθοδήγηση ειδικά για το στάδιο μετά το κλείσιμο.
Ένα βήμα από την «παράδοση» στην «αξία»
Η ουσιαστική συμβολή του ISO 21513 έγκειται στη μετατόπιση της οπτικής από τη λογική της απλής ολοκλήρωσης έργων («παραδόθηκε στην ώρα του και εντός προϋπολογισμού») στη λογική της παραγόμενης αξίας. Η επιτυχία δεν μετριέται μόνο με χρονοδιαγράμματα και κόστος, αλλά με το κατά πόσο τα αποτελέσματα έχουν πραγματικό και διατηρήσιμο αντίκτυπο.
Το πρότυπο ISO 21513:2026 είναι διαθέσιμο σε μορφή PDF, ePub και έντυπη έκδοση μέσω του CYS στο 22.411.411 ή [email protected] και αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για κάθε οργανισμό που επιδιώκει να βελτιώσει την απόδοση, τη διακυβέρνηση και τη στρατηγική του μέσα από την ουσιαστική αξιολόγηση των έργων και προγραμμάτων του.
*Η Ναταλί Γιωργαλλά εργάζεται ως Λειτουργός Τυποποίησης Υπηρεσιών & Διοίκησης στον Κυπριακό Οργανισμό Τυποποίησης (CYS).
