Αν κάπου ωστόσο έφτασε με πιο ηχηρό τρόπο το μήνυμα, είναι στην Τεχεράνη. Και τούτο γιατί επαναφέρει ένα ερώτημα που μέχρι πρότινος ακουγόταν υπερβολικό: πόσο ασφαλείς είναι σήμερα οι ηγέτες των καθεστώτων που βρίσκονται απέναντι από τις Ηνωμένες Πολιτείες;
Η εικόνα ενός εν ενεργεία προέδρου να συλλαμβάνεται και να οδηγείται εκτός χώρας από αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση λειτουργεί ως προηγούμενο.
Όχι αναγκαστικά ως «μοντέλο» που θα επαναληφθεί αυτούσιο, αλλά ως σαφής ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον, υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, είναι διατεθειμένη να αναλάβει υψηλό ρίσκο για να επιβάλει πολιτικές εξελίξεις που μέχρι πρότινος θεωρούνταν απαγορευτικές.
Για την Τεχεράνη, το πλήγμα είναι διπλό: στρατηγικό και ψυχολογικό.
Ο κρίκος Βενεζουέλα στο δίκτυο επιβίωσης του Ιράν
Η Βενεζουέλα δεν ήταν απλώς ένας ιδεολογικός σύμμαχος του Ιράν στο πλαίσιο του αντι-αμερικανικού αφηγήματος.
Τα τελευταία χρόνια είχε εξελιχθεί σε κρίσιμο κόμβο ενός άτυπου δικτύου οικονομικής και ενεργειακής επιβίωσης υπό κυρώσεις. Από ανταλλαγές καυσίμων και τεχνογνωσίας μέχρι επενδύσεις και logistics, το Καράκας προσέφερε στην Τεχεράνη χώρο ελιγμών εκτός της άμεσης εμβέλειας της Δύσης.
Η πτώση του Μαδούρο θέτει εν αμφιβόλω όχι μόνο τη συνέχεια αυτών των συνεργασιών, αλλά και την τύχη κεφαλαίων, υποδομών και συμφωνιών που είχαν στηθεί με ορίζοντα χρόνου. Σε μια περίοδο κατά την οποία το Ιράν αντιμετωπίζει οξύ πρόβλημα ρευστότητας και έλλειψης συναλλάγματος, η απώλεια ενός τέτοιου συμμάχου δεν είναι θεωρητική· είναι άμεσα υλική.
Η αποτροπή που γίνεται πράξη
Πέρα από τα οικονομικά, όμως, το ισχυρότερο μήνυμα είναι πολιτικό. Η επιχείρηση στη Βενεζουέλα ενισχύει την αξιοπιστία της αμερικανικής απειλής.
Ο Τραμπ είχε επανειλημμένα προειδοποιήσει την Τεχεράνη ότι «όλα είναι στο τραπέζι». Με τον Μαδούρο, αυτή η φράση αποκτά απτό περιεχόμενο.
Για την ιρανική ηγεσία, δεν έχει σημασία αν μια αντίστοιχη επιχείρηση στο Ιράν είναι ρεαλιστική ή όχι. Αρκεί το γεγονός ότι το αδιανόητο έγινε εφικτό αλλού. Και χωρίς αντίσταση – εντός ή εκτός.
Η αποτροπή λειτουργεί συχνά περισσότερο στο μυαλό παρά στο πεδίο, και η εικόνα ενός συμμάχου να καταρρέει αιφνιδιαστικά αυξάνει το αίσθημα τρωτότητας στην κορυφή της εξουσίας.
Εσωτερική πίεση και φόβος «μετάδοσης»
Οι εξελίξεις αυτές συμπίπτουν με μια περίοδο αυξημένης κοινωνικής έντασης στο Ιράν. Ο πληθωρισμός, η κατάρρευση της αγοραστικής δύναμης και η διάχυτη αίσθηση διαφθοράς έχουν αναζωπυρώσει διαμαρτυρίες σε πολλές πόλεις.
Το καθεστώς βρίσκεται αντιμέτωπο με μια κοινωνία που δεν εξεγείρεται από ένα μεμονωμένο σοκ, αλλά από τη συσσώρευση χρόνιων πιέσεων.
Σε αυτό το περιβάλλον, η πτώση ενός αυταρχικού συμμάχου στο εξωτερικό λειτουργεί ως επικίνδυνος συμβολισμός. Δεν πρόκειται για άμεση «μετάδοση» εξεγέρσεων, αλλά για ρωγμή στο αφήγημα της ανθεκτικότητας. Όταν η εικόνα της ατιμωρησίας σπάει, οι ισορροπίες στο εσωτερικό γίνονται πιο εύθραυστες, τόσο για τις ελίτ όσο και για την κοινωνία.
Από το Καράκας στη Μόσχα – και πίσω στην Τεχεράνη
Η υπόθεση Μαδούρο αναζωπυρώνει και ένα ακόμη, πιο σύνθετο ερώτημα. Τι στάση θα τηρήσει η Μόσχα;
Η εμπειρία της Συρίας και τώρα της Βενεζουέλας δείχνει ότι η πολιτική και διπλωματική στήριξη δεν εγγυάται επιβίωση όταν οι συσχετισμοί αλλάζουν.
Το Ιράν, βαθιά εξαρτημένο από τη Μόσχα τα τελευταία χρόνια λόγω κυρώσεων και διεθνούς απομόνωσης, παρακολουθεί με ανησυχία.
Η ρωσική στάση, προσεκτική και πραγματιστική, υπενθυμίζει ότι στις μεγάλες γεωπολιτικές συναλλαγές κανείς σύμμαχος δεν είναι απολύτως ασφαλής.
Τι πραγματικά σηματοδοτεί η πτώση Μαδούρο
Η σύλληψη του Μαδούρο δεν σημαίνει ότι επίκειται αντίστοιχο σενάριο για τον Αλί Χαμενεΐ. Σηματοδοτεί όμως μια αλλαγή κλίματος.
Η Ουάσιγκτον δείχνει πιο πρόθυμη να χρησιμοποιήσει σκληρή ισχύ, η αποτροπή της αποκτά νέο βάρος και οι αντίπαλοι καλούνται να επαναξιολογήσουν τα όριά τους.
Για την Τεχεράνη, αυτό μεταφράζεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας. Εξωτερική πίεση, εσωτερική φθορά και η κατάρρευση κρίσιμων συμμάχων συνθέτουν ένα από τα πιο σύνθετα σταυροδρόμια των τελευταίων ετών.
Η ερώτηση «μετά τον Μαδούρο, ποιος;» μπορεί να μην έχει άμεση απάντηση. Αλλά πλέον δεν ακούγεται ούτε ρητορική ούτε ακαδημαϊκή. Είναι μέρος της νέας, πιο σκληρής γεωπολιτικής πραγματικότητας.
Πηγή: Ναυτεμπορική, Νατάσα Στασινού • [email protected]
