Του Χρ. Χριστοδούλου-Βόλου*
Μια εξέλιξη με ιδιαίτερη γεωοικονομική και γεωπολιτική βαρύτητα καταγράφεται τους τελευταίους μήνες, αλλά δεν έχει λάβει ακόμη τη δημοσιότητα που της αναλογεί. Η Κίνα μειώνει συστηματικά την έκθεσή της στο αμερικανικό δημόσιο χρέος, οδηγώντας τα αποθέματά της σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα (US Treasuries) στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2008. Πρόκειται για μια κίνηση που δεν είναι τεχνική ή συγκυριακή, αλλά βαθιά πολιτική και στρατηγική, με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τις αγορές ομολόγων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών, τα κινεζικά αποθέματα σε US Treasuries μειώθηκαν τον Οκτώβριο στα 688,7 δισ. δολάρια, από 700,5 δισ. τον Σεπτέμβριο. Η πτώση αυτή φέρνει την Κίνα στο χαμηλότερο επίπεδο κατοχής αμερικανικού χρέους από τον Νοέμβριο του 2008, ενώ σε σχέση με το ιστορικό υψηλό των περίπου 1,32 τρισ. δολαρίων το 2013, η μείωση ξεπερνά το 47%.
Η τάση δεν είναι νέα. Ξεκίνησε ήδη από την πρώτη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τράμπ, όταν οι εμπορικές συγκρούσεις και η επιδείνωση των σχέσεων Ουάσιγκτον–Πεκίνου ώθησαν την Κίνα να επανεξετάσει τη χρηματοοικονομική της εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Τον Μάρτιο του 2024, η Κίνα υποχώρησε στην τρίτη θέση μεταξύ των μεγαλύτερων ξένων κατόχων αμερικανικών ομολόγων, πίσω από την Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο — ένα γεγονός με έντονο συμβολισμό.
Το 2025, η τάση αυτή όχι μόνο συνεχίστηκε αλλά εντάθηκε. Οι ανησυχίες για τη βιωσιμότητα του αμερικανικού χρέους έχουν αυξηθεί κατακόρυφα, ειδικά μετά την ψήφιση του φιλόδοξου – και ιδιαίτερα δαπανηρού – νομοσχεδίου «One Big Beautiful Bill» το καλοκαίρι, καθώς και εν μέσω συζητήσεων για πολιτικές πιέσεις στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) με στόχο τη μείωση των επιτοκίων. Για το Πεκίνο, όλα αυτά συνθέτουν ένα τοπίο αυξημένου ρίσκου.
Παράλληλα με τη μείωση των αμερικανικών ομολόγων, η Κίνα ακολουθεί μια σαφή και συνεπή στρατηγική ενίσχυσης των αποθεμάτων της σε χρυσό. Τον Νοέμβριο, το Πεκίνο αγόρασε χρυσό για 13ο συνεχόμενο μήνα, αυξάνοντας τα αποθέματά του κατά 30.000 ουγκιές. Τα συνολικά κινεζικά αποθέματα ανέρχονται πλέον σε 74,12 εκατομμύρια ουγκιές, με εκτιμώμενη αξία 310,6 δισ. δολάρια. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: σταδιακή απεξάρτηση από το δολάριο και ενίσχυση των «σκληρών» αποθεματικών.
Οι επιπτώσεις αυτής της στρατηγικής επιλογής είναι πολυεπίπεδες.
- Πρώτον, πλήττεται – έστω έμμεσα – το αφήγημα της απόλυτης ασφάλειας των αμερικανικών κρατικών ομολόγων. Αν και το δολάριο παραμένει το κυρίαρχο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, η σταδιακή αποχώρηση της Κίνας, ενός από τους μεγαλύτερους χρηματοδότες του αμερικανικού κράτους επί δεκαετίες, λειτουργεί ως προειδοποιητικό καμπανάκι για τις διεθνείς αγορές.
- Δεύτερον, αυξάνεται το κόστος δανεισμού των ΗΠΑ σε βάθος χρόνου. Αν μεγάλες χώρες ή θεσμικοί επενδυτές ακολουθήσουν την κινεζική στρατηγική, η ζήτηση για αμερικανικό χρέος θα μειωθεί, πιέζοντας προς τα πάνω τις αποδόσεις. Αυτό μπορεί να περιορίσει τη δημοσιονομική ευελιξία της Ουάσιγκτον σε μια περίοδο που τα ελλείμματα και το δημόσιο χρέος κινούνται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
- Τρίτον, ενισχύεται η διαδικασία της παγκόσμιας «αποδολαριοποίησης», έστω και με αργούς ρυθμούς. Η Κίνα δεν δρα μόνη της. Μαζί με άλλες χώρες των BRICS και αναδυόμενες οικονομίες, επιδιώκει ένα πιο πολυπολικό νομισματικό σύστημα, στο οποίο το δολάριο δεν θα αποτελεί το μοναδικό σημείο αναφοράς. Η στροφή προς τον χρυσό και άλλα περιουσιακά στοιχεία εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, σε συνολικό επίπεδο, οι ξένες συμμετοχές σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα παραμένουν υψηλές. Τον Οκτώβριο ανήλθαν στα 9,243 τρισ. δολάρια, ελαφρώς μειωμένες από τα 9,248 τρισ. του Σεπτεμβρίου, αλλά πάνω από το όριο των 9 τρισ. για όγδοο συνεχόμενο μήνα. Ωστόσο, η σύνθεση αλλάζει. Η Ιαπωνία αύξησε τις συμμετοχές της στα 1,2 τρισ. δολάρια, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο τις ανέβασε στα 877,9 δισ. δολάρια. Το κενό που αφήνει η Κίνα καλύπτεται, προς το παρόν, από άλλους.
Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν είναι ποιος αγοράζει σήμερα αμερικανικό χρέος, αλλά ποιος θα το αγοράζει αύριο. Η κινεζική στρατηγική δείχνει ότι το Πεκίνο προετοιμάζεται για έναν κόσμο αυξημένης αβεβαιότητας, όπου η οικονομική ισχύς θα συνδέεται λιγότερο με το δολάριο και περισσότερο με απτά, διαχρονικά αποθεματικά και εναλλακτικά δίκτυα χρηματοδότησης.
Η μείωση των κινεζικών αποθεμάτων σε US Treasuries δεν είναι απλώς μια οικονομική είδηση. Είναι ένα πολιτικό μήνυμα, μια στρατηγική δήλωση και ένας προάγγελος αλλαγών στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Και όπως συχνά συμβαίνει με τέτοιες αλλαγές, οι πραγματικές τους συνέπειες θα γίνουν πλήρως ορατές μόνο όταν θα είναι πλέον αργά να αγνοηθούν.
* Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών και Προέδρος του Τμήματος Οικονομικών και Διοίκησης του Πανεπιστήμιου Νεάπολις Πάφος
