Ανδρέας Φ. Μάτσας*
Οι μεταρρυθμίσεις σχεδιάζονται και υλοποιούνται για τις επόμενες δεκαετίες, και σίγουρα όχι μόνο για τους επόμενους μήνες. Ως εκ τούτου, η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος θα πρέπει να είναι συνολική και να αφορά τόσο τους υφιστάμενους όσο και τις πολλές γενιές των μελλοντικών συνταξιούχων.
Η ΣΕΚ υπήρξε και παραμένει, συγκεκριμένη και σταθερή από την πρώτη στιγμή της έναρξης της προσπάθειας για υλοποίηση του εγχειρήματος. Είναι σαφές πως, ο σχεδιασμός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη και να συμπεριλαμβάνει το σύνολο των πυλώνων που διασυνδέονται με το συνταξιοδοτικό σύστημα. Σε αυτή την προσπάθεια, και με δεδομένο το γεγονός πως ο πυλώνας 1 που αφορά το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ) δεν θα επιφέρει επάρκεια στις συντάξεις, η συμπερίληψη στον σχεδιασμό και των υπόλοιπων πυλώνων, με ιδιαίτερη έμφαση στον πυλώνα 2 που αφορά τα Ταμεία Προνοίας, γίνεται ακόμα πιο επιβεβλημένη.
Η πρόταση που έχει μέχρι στιγμής τεθεί προς τους κοινωνικούς εταίρους, δεν είναι ολοκληρωμένη καθώς δεν έχουν διευκρινιστεί με σαφήνεια τα οικονομικά μεγέθη και δεδομένα, ιδιαίτερα σε ότι αφορά τη συνεισφορά του κράτους, κυρίως σε σχέση με τη στήριξη των χαμηλών συντάξεων. Παράλληλα, δημιουργούνται ορατοί κίνδυνοι που διασυνδέονται, τόσο με την πιθανή επέκταση του ορίου συνταξιοδότησης, την αύξηση των συνεισφορών προς το ΤΚΑ και, ενδεχομένως και κίνδυνοι μείωσης, κυρίως έμμεσης, των συνταξιοδοτικών ωφελημάτων.
Για τη ΣΕΚ, η ανάγκη πλήρους αξιοποίησης του κοινωνικού διαλόγου μέσω του θεσμικού πλαισίου του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος, αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ προτεραιότητα, αναδεικνύοντας την κοινά συμφωνημένη αρχή, πως:
- Δεν αυξάνεται το όριο συνταξιοδότησης, (συνεχίζει να υφίσταται η διασύνδεσή του, ανά πενταετία, με την αξιολόγηση της πορείας του προσδόκιμου ζωής)
- Δεν αυξάνονται οι συνεισφορές στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων- ΤΚΑ, (υπάρχει ήδη νομοθετική ρύθμιση που προβλέπει την αύξηση των συνεισφορών ανά πενταετία κατά 0.5%, από το 2024 μέχρι και το 2039, από 8.3% σε 10.3%)
- Δεν μειώνονται οι συντάξεις (ως απότοκο της έντονης αντίδρασης των κοινωνικών εταίρων στην αρχική εισήγηση του Υπουργείου Εργασίας)
Σημειώνεται επίσης πως, βασική αρχή παραμένει και η διασφάλιση της βιωσιμότητας του ΤΚΑ, ως ο βασικός πυλώνας κατοχύρωσης των συνταξιοδοτικών παροχών.
Παράλληλα όμως, σαφής παραμένει και η διασύνδεση της μεταρρύθμισης με τη δημιουργία επάρκειας στις συντάξεις, διασφαλίζοντας ένα αξιοπρεπές επίπεδο ποιοτικής διαβίωσης, θέτοντας και ως σημείο αναφοράς το όριο της φτώχειας. Λαμβάνοντας υπόψη πως, 35% των συνταξιούχων μας βρίσκεται είτε κοντά, είτε πιο κάτω από το όριο αυτό, η κοινωνική διάσταση της μεταρρύθμισης θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.
Ως ΣΕΚ, έχουμε ξεκαθαρίσει πως, η μεταρρύθμιση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική, καθώς σε αυτή την περίπτωση η αλλαγή θα αφορά μόνο ή κυρίως. την τροποποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας του ΤΚΑ. Είναι για αυτόν τον λόγο που τέθηκε η ανάγκη για μια συνολική μεταρρύθμιση, η οποία θα συμπεριλαμβάνει, τουλάχιστον σχεδιαστικά στο πρώτο στάδιο, το σύνολο των πυλώνων που διασυνδέονται και επηρεάζουν το συνταξιοδοτικό σύστημα.
Η υιοθέτηση αυτής της θέσης, γίνεται ακόμα πιο επιτακτικά επιβεβλημένη μετά την αρχική εκτίμηση και την τελική διασαφήνιση ότι, τόσο ο Πυλώνας 1 (αφορά το ΤΚΑ) όσο και ο Πυλώνας 0 (αφορά την ενισχυτικά κοινωνική παρέμβαση του κράτους εκεί όπου υπάρχει τεκμηριωμένη ανάγκη), δεν θα μπορούσαν από μόνοι τους να ενισχύσουν ουσιαστικά τις υφιστάμενες και τις μελλοντικές συντάξεις.
Ως εκ τούτου, είναι αναγκαία η ενεργοποίηση και των άλλων δύο Πυλώνων, (Πυλώνας 2- δημιουργία οριζόντιου, συμπληρωματικού και καθολικού Ταμείου Προνοίας, Πυλώνας 3- ρύθμιση Ιδιωτικής Ασφάλισης).
Η ΣΕΚ έθεσε εδώ και αρκετά χρόνια, την άποψη πως, η συνολική μεταρρύθμιση, σε συνάρτηση με την κρατική ενίσχυση του συνταξιοδοτικού σχεδιασμού, θα μπορούσε να δημιουργήσει τις αναγκαίες και ικανές συνθήκες για οριστική διαχείριση της αναλογιστικής αναπροσαρμογής (12%), όπως και της αδικίας που υφίστανται όσοι έμειναν χήροι μετά την 1 Ιανουαρίου 2018.
Η ΣΕΚ κατάθεσε συγκεκριμένη εισήγηση η οποία προσεγγίζει σταδιακά τη μείωση της επιβάρυνσης και τον καθορισμό ηλικιακού σημείου πλήρους απάλειψης της αναλογιστικής αναπροσαρμογής. Η πρόταση αυτή, σαφώς και είναι πιο επιβαρυντική οικονομικά για το Ταμείο, καθώς αφορά και τις δύο συντάξεις (βασική και αναλογική), εγγυάται όμως την πραγματική και συνολική διευθέτηση και όχι τη δημιουργία εντυπώσεων με υποτυπώδες όφελος προς τους επηρεαζόμενους, όπως και ενδεχόμενη μεγαλύτερη επιβάρυνση για τους μελλοντικούς συνταξιούχους. Παράλληλα όμως, δόθηκε η δυνατότητα αξιοποίησης στοιχείων από το σύνολο των προτάσεων, έτσι ώστε να δημιουργηθεί μια συλλογική και βελτιωμένη πρόταση που να μπορεί να έχει πραγματικό νόημα για τους επηρεαζόμενους.
Η ΣΕΚ δεν μηδενίζει αναδεικνύοντας πως, σαφώς και υπάρχουν θετικά στοιχεία σε ότι αφορά την προκαταρκτική πρόταση του Υπουργείου, τόσο σε ότι αφορά την παροχή αυξήσεων, οι οποίες όμως δεν επιφέρουν επάρκεια στις συντάξεις, όπως και σε ότι αφορά τον τερματισμό του δανεισμού του κράτους από το ΤΚΑ και τη σταδιακή επιστροφή της οφειλής. Είναι επίσης σημαντική και επικροτείται, η προοπτική της δημιουργίας ανεξάρτητης αρχής για τη διαχείριση του αποθεματικού και της επενδυτικής πολιτικής του Ταμείου.
Η ΣΕΚ όμως διαφωνεί με τον εμφανή κίνδυνο της μετακύλισης του κόστους στις επόμενες γενιές, μέσω της ορατώς πιθανής, επιπρόσθετης αύξησης των συνεισφορών προς το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Παράλληλα, υπάρχει σοβαρή ανησυχία ως προς τα ερωτηματικά που δημιουργούνται σε σχέση με την οικονομική διακυβέρνηση του ΤΚΑ, σε σχέση και με τα ανοικτά ερωτήματα που αφορούν την οικονομική συμμετοχή του κράτους, κυρίως σε ότι αφορά τις χαμηλές συντάξεις.
Οι μεταρρυθμίσεις, σαφώς και έχουν ως σημείο αναφοράς, την οικονομική διάσταση τους, αλλά παράλληλα και την επίδραση προς τους τελικούς δικαιούχους, που σε αυτή την περίπτωση είναι οι κοινωνία συνολικά, και πιο συγκεκριμένα, οι σημερινοί και οι επόμενοι συνταξιούχοι των επόμενων 40 και πλέων χρόνων.
Με βάση τα μέχρι σήμερα στοιχεία που έχουν δοθεί στους κοινωνικούς εταίρους, η ΣΕΚ θεωρεί πως υπάρχουν και πολλά αδιευκρίνιστα σημεία, αλλά και επικίνδυνες παράμετροι που καθιστούν την προτεινόμενη μεταρρύθμιση ημιτελή, αποσπασματική και όχι συνολική, με αποτέλεσμα να μην είναι επαρκής για τους υφιστάμενους συνταξιούχους και επικίνδυνη για τις επόμενες γενιές.
*Γενικός Γραμματέας ΣΕΚ
