Τα αραβικά κόμματα ενδέχεται να αποκτήσουν καθοριστικό ρόλο στον σχηματισμό της επόμενης κυβέρνησης στο Ισραήλ, καθώς τόσο ο Μπενιαμίν Νετανιάχου όσο και ο βασικός πολιτικός του αντίπαλος, Γκάντι Άιζενκοτ, φαίνεται ότι δεν εξασφαλίζουν την απαραίτητη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το BBC, το αποτέλεσμα μπορεί να οδηγήσει σε δύσκολες διαπραγματεύσεις, με την αντιπολίτευση να βρίσκεται αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο συνεργασίας με κόμματα που εκπροσωπούν την αραβική μειονότητα.
Με την καταμέτρηση να συνεχίζεται, ο Νετανιάχου φαίνεται ότι καταγράφει καλύτερη επίδοση από εκείνη που προέβλεπαν πολλοί αναλυτές, ενώ το Λικούντ αναδεικνύεται στο μεγαλύτερο κόμμα. Ωστόσο, ο υπάρχων συνασπισμός του με τα υπερεθνικιστικά και υπερορθόδοξα εβραϊκά κόμματα εμφανίζεται να υπολείπεται των 61 εδρών που απαιτούνται για την πλειοψηφία στο κοινοβούλιο των 120 εδρών.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η εικόνα μπορεί να αλλάξει, καθώς η αρχική καταμέτρηση προέρχεται σε μεγαλύτερο βαθμό από περιοχές όπου η Δεξιά διαθέτει ισχυρή υποστήριξη.
Πριν από τις εκλογές, οι προβλέψεις έκαναν λόγο για ένα έντονο πολιτικό αδιέξοδο, ενώ η συμμετοχή των ψηφοφόρων ξεπέρασε το 77%.
Ιδιαίτερα υψηλή φαίνεται ότι ήταν η προσέλευση των Αράβων πολιτών του Ισραήλ, οι οποίοι αποτελούν περίπου το ένα πέμπτο του πληθυσμού και πολλοί από τους οποίους αυτοπροσδιορίζονται ως Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ.
Σύμφωνα με τα προσωρινά αποτελέσματα, τα αραβικά κόμματα έχουν ισοφαρίσει ή ξεπεράσει το προηγούμενο ρεκόρ τους σε κοινοβουλευτικές έδρες.
Πολλοί Άραβες ψηφοφόροι αντιμετώπισαν την αναμέτρηση ως μια καθοριστική ευκαιρία για την απομάκρυνση της κυβέρνησης Νετανιάχου, την οποία κατηγορούν ότι ενισχύει τον ρατσισμό και το μίσος.
Ωστόσο, όπως σημειώνει το BBC, τα περισσότερα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης είχαν δεσμευτεί προεκλογικά ότι δεν θα συνεργαστούν με αραβικούς συνδυασμούς, επικαλούμενα την έλλειψη κοινών αξιών.
Αυτό δημιουργεί ένα σημαντικό εμπόδιο για τον Άιζενκοτ, ο οποίος δύσκολα θα μπορέσει να συγκεντρώσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία χωρίς τη συμμετοχή ή τη στήριξη των αραβικών κομμάτων.
Οι δηλώσεις των δύο αντιπάλων και το δίλημμα της συνεργασίας με τα αραβικά κόμματα
Τη νύχτα των εκλογών, τόσο ο Νετανιάχου όσο και ο Άιζενκοτ απευθύνθηκαν στους υποστηρικτές τους, δηλώνοντας ότι θα επιδιώξουν να σχηματίσουν την επόμενη κυβέρνηση.
«Ο δεξιός συνασπισμός έχει μια σαφή, αποφασιστική πλειοψηφία μεταξύ των σιωνιστών, μεταξύ των Εβραίων και όλων όσοι υποστηρίζουν το εβραϊκό κράτος. Αυτό είναι που έχει γίνει σαφές. Μια αποφασιστική πλειοψηφία», δήλωσε ο Νετανιάχου στους υποστηρικτές του, χωρίς ωστόσο να ανακηρύξει τη νίκη του.
«Πρέπει να σχηματίσουμε μια ισχυρή, εθνική, δεξιά κυβέρνηση. Αυτό πρέπει να γίνει», πρόσθεσε.
Από την πλευρά του, ο Γκάντι Άιζενκοτ δήλωσε μετά τη δημοσιοποίηση των exit polls, τα περισσότερα από τα οποία αρχικά ήταν ευνοϊκότερα για την αντιπολίτευση, ότι οι Ισραηλινοί επέλεξαν την αλλαγή.
«Ο κόσμος επέλεξε την αλλαγή. Ο συνασπισμός της αποτυχίας έχει χάσει την εμπιστοσύνη του κόσμου. Οι Ισραηλινοί ψήφισαν κατά της παραμονής του Μπενιαμίν Νετανιάχου στη θέση του πρωθυπουργού», ανέφερε.
Στη συνέχεια δεσμεύτηκε να συνεργαστεί με τους πολιτικούς του εταίρους, ώστε η απόφαση των ψηφοφόρων να οδηγήσει στον σχηματισμό μιας σταθερής σιωνιστικής κυβέρνησης, η οποία θα λειτουργεί προς όφελος όλων των πολιτών του Ισραήλ.
Τόνισε επίσης την ανάγκη να προχωρήσουν γρήγορα οι διαδικασίες, καθώς, όπως είπε, η χώρα χρειάζεται να ενωθεί ξανά.
Το ερώτημα είναι εάν οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης θα είναι διατεθειμένες να αλλάξουν τη στάση τους απέναντι στα αραβικά κόμματα.
Κατά την προεκλογική περίοδο, ο δεξιός πολιτικός Αβίγκντορ Λίμπερμαν, ένας από τους ηγέτες του αντιπολιτευόμενου συνασπισμού της «αλλαγής», είχε δηλώσει ότι δεν θα συμμετείχε σε κυβέρνηση μειοψηφίας που θα εξαρτιόταν από τη στήριξή τους.
Σύμφωνα με το BBC, η θέση αυτή αποτυπώνει την αυξημένη δυσπιστία και εχθρότητα απέναντι στους Άραβες πολίτες του Ισραήλ μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023.
Από την άλλη πλευρά, ο Μανσούρ Αμπάς, επικεφαλής του κόμματος Ra’am, του μικρότερου από τους δύο αραβικούς συνδυασμούς, έχει εκφράσει την επιθυμία να συμμετάσχει στην επόμενη κυβέρνηση.
Ο Αμπάς είχε συμμετάσχει στον πολυσυλλεκτικό συνασπισμό που απομάκρυνε προσωρινά τον Νετανιάχου από την εξουσία την περίοδο 2021-2022.
Μιλώντας στο BBC πριν από τις εκλογές, εκτίμησε ότι οι πιθανοί κυβερνητικοί εταίροι του θα μπορούσαν να εμφανιστούν πιο πρόθυμοι για συνεργασία μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων.
«Αυτοί είναι γνωστοί και συνηθισμένοι κομματικοί υπολογισμοί. Όλοι οι πολιτικοί στο Ισραήλ λένε ένα πράγμα πριν από τις εκλογές και μιλούν διαφορετικά μετά τις εκλογές», δήλωσε.
«Το έχουμε ξαναζήσει και δεν μας ανησυχεί», πρόσθεσε.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την ανάλυση του BBC, ο Νετανιάχου και οι σύμμαχοί του έχουν ήδη ξεκινήσει μια έντονη εκστρατεία αμφισβήτησης της νομιμοποίησης των αραβικών κομμάτων, παρουσιάζοντάς τα ως εσωτερική απειλή.
Οι πολιτικές διαιρέσεις και τα επόμενα βήματα
Η εκλογική αναμέτρηση αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τις βαθιές διαιρέσεις στην ισραηλινή κοινωνία.
Όπως σημειώνει το BBC, οι εκλογές δεν αποτελούν μόνο μια αναμέτρηση για την παραμονή του Νετανιάχου στην εξουσία, αλλά και για τον πολιτικό και κοινωνικό προσανατολισμό του Ισραήλ.
Ο πρωθυπουργός αντιμετωπίζει δίκη για υποθέσεις διαφθοράς, με τον ίδιο να αρνείται τις κατηγορίες.
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, ο Νετανιάχου και οι κυβερνητικοί του εταίροι έχουν ακολουθήσει μια σκληρή θρησκευτική και εθνικιστική κατεύθυνση.
Πριν από τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, οι οποίες πυροδότησαν πολέμους στη Γάζα, στον Λίβανο και στο Ιράν, είχαν πραγματοποιηθεί μαζικές διαδηλώσεις κατά του σχεδίου της κυβέρνησης για την αναμόρφωση του δικαστικού συστήματος.
Παράλληλα, πολλοί Ισραηλινοί επιθυμούν η χώρα να στηρίζεται περισσότερο σε φιλελεύθερες και κοσμικές αξίες.
Παρά τις αναταράξεις της τελευταίας τετραετίας, οι εκλογικές ισορροπίες δεν φαίνεται να έχουν μεταβληθεί σημαντικά.
Η καθηγήτρια Ταμάρ Χέρμαν, ειδική στις δημοσκοπήσεις στο Ισραηλινό Ινστιτούτο Δημοκρατίας, είχε επισημάνει στο BBC λίγο πριν από τις εκλογές ότι η σχετική ισχύς των δύο βασικών στρατοπέδων, υπέρ και κατά του Νετανιάχου, παραμένει περίπου ίδια.
«Ο κόσμος περίμενε ότι μετά την 7η Οκτωβρίου ο Νετανιάχου θα είχε καταρρεύσει πολιτικά ή ακόμη και ότι θα είχε ανατραπεί, αλλά αυτό δεν συνέβη», ανέφερε.
Στο μεταξύ, τα μεγαλύτερα ισραηλινά κόμματα έχουν ήδη αρχίσει τις διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Γιάκοβ Κατς δήλωσε στο BBC ότι κάθε πλευρά θα προσπαθήσει να προσελκύσει αποστάτες από το αντίπαλο στρατόπεδο ή να εξετάσει τη δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης μειοψηφίας.
Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι αυτές οι προσπάθειες μπορεί να αποτύχουν και ότι ενδέχεται να χρειαστούν εβδομάδες ή μήνες μέχρι να διαπιστωθεί εάν κάποιος μπορεί να σχηματίσει κυβέρνηση.
Συνήθως, οι ηγέτες των μεγαλύτερων κομμάτων επιχειρούν να εξασφαλίσουν τη στήριξη μικρότερων σχηματισμών, προσφέροντας υπουργικές θέσεις, κονδύλια ή δεσμεύσεις για συγκεκριμένες πολιτικές.
Προς το παρόν, η καταμέτρηση δεν έχει ολοκληρωθεί. Ένας μεγάλος αριθμός ψήφων, κυρίως εκείνων που έχουν κατατεθεί από Ισραηλινούς στρατιώτες μέσω ειδικής διαδικασίας, δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί.
Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με το BBC, δεν αναμένεται σαφής εικόνα των τελικών αποτελεσμάτων πριν περάσουν ακόμη μία ή δύο ημέρες.
Μετά την ανακοίνωση των τελικών αποτελεσμάτων, την επόμενη εβδομάδα, αυτά θα παρουσιαστούν στον πρόεδρο του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ.
Ο πρόεδρος, ο οποίος έχει κυρίως εθιμοτυπικό ρόλο, θα συναντηθεί με τους επικεφαλής των κομμάτων που θα εκπροσωπούνται στο κοινοβούλιο και θα αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον υποψήφιο που θεωρεί ότι έχει τις περισσότερες πιθανότητες να εξασφαλίσει πλειοψηφία.
Ο υποψήφιος θα έχει στη διάθεσή του έως έξι εβδομάδες για να σχηματίσει κυβέρνηση. Εάν δεν τα καταφέρει, μπορεί να δοθεί η δυνατότητα και σε άλλους πολιτικούς αρχηγούς να προσπαθήσουν.
Εφόσον κανείς δεν εξασφαλίσει την απαραίτητη κοινοβουλευτική στήριξη, θα προκηρυχθούν νέες εκλογές μέσα στους επόμενους μήνες.
Μέχρι τότε, ο Νετανιάχου θα παραμείνει επικεφαλής υπηρεσιακής κυβέρνησης, χωρίς την εξουσία να προχωρήσει σε σημαντικές αλλαγές πολιτικής.
ΠΗΓΗ: BBC, ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
