Της Σταυρούλας Δημητρίου*
Υπάρχουν στιγμές που μια έκθεση ελέγχου δεν είναι απλώς ακόμη μία έκθεση.
Είναι ένας καθρέφτης.
Και η Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τον Ακάμα είναι ένας καθρέφτης που δύσκολα μπορούμε πλέον να αγνοήσουμε.
Γιατί πίσω από τους αριθμούς, τους περιβαλλοντικούς όρους, τα σχέδια και τις διοικητικές διαδικασίες υπάρχει ένα απλό ερώτημα:
Τι γίνεται όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται, τα έργα προχωρούν και μετά διαπιστώνουμε ότι έγιναν λάθη;
Και, κυρίως, ποιος πληρώνει τελικά το κόστος;
Το πληρώνει ο φορολογούμενος.
Το πληρώνει όμως και το περιβάλλον.
Και το δεύτερο κόστος δεν μετριέται πάντα σε ευρώ.
Η Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας καταγράφει σοβαρές αδυναμίες στον σχεδιασμό, την περιβαλλοντική αξιολόγηση και την υλοποίηση των έργων στον Ακάμα.
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά το γεγονός ότι η δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων του Σχεδίου Αειφόρου Ανάπτυξης πραγματοποιήθηκε χωρίς να έχουν προηγουμένως καθοριστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για την περιοχή.
Παράλληλα, εντοπίζονται περιπτώσεις όπου νομικά δεσμευτικοί περιβαλλοντικοί όροι δεν ενσωματώθηκαν επαρκώς στα κατασκευαστικά σχέδια, καθώς και αποκλίσεις κατά την εκτέλεση των έργων.
Ιδιαίτερα προβληματικό είναι ότι τέθηκαν 19 συμπληρωματικοί ή τροποποιημένοι περιβαλλοντικοί όροι μετά την έναρξη των έργων. Από αυτούς, οι 17 δεν είχαν ακόμη εκπληρωθεί πλήρως κατά τον χρόνο του ελέγχου.
Για τους άλλους δύο, που αφορούν υπερεκσκαφές, η ίδια η Έκθεση αναφέρει ότι η περιβαλλοντική επιβάρυνση που δημιουργήθηκε δεν μπορεί πλέον να ανατραπεί.
Και εδώ, προσωπικά, δυσκολεύομαι περισσότερο να προσπεράσω το θέμα.
Ένα έργο μπορεί να επανασχεδιαστεί. Ένας αγωγός μπορεί να αφαιρεθεί. Ένα καλώδιο μπορεί να μετακινηθεί.
Μια περιβαλλοντική επιβάρυνση που δεν μπορεί πλέον να ανατραπεί, όμως, δεν διορθώνεται με μια νέα απόφαση ή ένα νέο κονδύλι.
Και εδώ μπαίνει ο λογαριασμός.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Τμήματος Δασών, είχαν εγκατασταθεί περίπου 3.800 μέτρα αγωγού υδροδότησης και καλωδίου αυτοματισμού/επικοινωνίας, με το καταγεγραμμένο κόστος της εκτελεσθείσας εργασίας να ανέρχεται σε €84.220 πλέον ΦΠΑ. Στη συνέχεια αποφασίστηκε η αφαίρεσή τους.
Η συμβατική αξία της Α΄ Φάσης των έργων ανερχόταν σε €6.295.000 πλέον ΦΠΑ. Μέχρι την αναστολή είχαν εκτελεστεί εργασίες αξίας €1.112.158, δηλαδή μόλις το 17,67% του έργου, ενώ είχε ήδη παρέλθει το 94% του συμβατικού χρόνου.
Και εδώ γεννιέται ένα εύλογο ερώτημα:
Πόσο κόστισαν τελικά οι αλλαγές, οι διορθώσεις και οι αστοχίες;
Και πόσο κόστισε στον ίδιο τον Ακάμα η λογική της εκ των υστέρων διόρθωσης;
Γιατί ο λογαριασμός δεν είναι μόνο οικονομικός.
Η Έκθεση καταγράφει παραβιάσεις περιβαλλοντικών όρων, αποκλίσεις από εγκεκριμένα σχέδια, προβλήματα με την απόθεση υλικών και αδυναμίες στην έγκαιρη εποπτεία και λήψη διορθωτικών μέτρων.
Και όταν μιλάμε για τον Ακάμα, δεν μιλάμε για έναν οποιοδήποτε χώρο.
Μιλάμε για μια περιοχή Natura 2000, έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς πλούτους της Κύπρου.
Γι’ αυτό και η προστασία του δεν μπορεί να λειτουργεί με τη λογική «προχωρούμε και βλέπουμε».
Η πρόληψη πρέπει να προηγείται.
Η επιστημονική τεκμηρίωση πρέπει να προηγείται.
Οι περιβαλλοντικοί όροι πρέπει να τηρούνται.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και το γεγονός ότι, λόγω της σοβαρότητας των θεμάτων που καταγράφονται, η Ελεγκτική Υπηρεσία προτίθεται να διαβιβάσει την Έκθεση στον Γενικό Εισαγγελέα, προκειμένου να κριθεί κατά πόσο συντρέχει λόγος διερεύνησης ενδεχόμενης διάπραξης αδικημάτων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι ένοχος.
Σημαίνει όμως ότι τα ευρήματα κρίθηκαν αρκετά σοβαρά ώστε να απαιτούν περαιτέρω αξιολόγηση.
Και αυτό πρέπει να γίνει.
Όχι για να υπάρξει ακόμη μία πολιτική αντιπαράθεση.
Αλλά για να υπάρξει λογοδοσία.
Γιατί όταν ένα λάθος διορθώνεται με νέο δημόσιο χρήμα, χωρίς να εξετάζουμε πώς και γιατί έγινε, τότε το σύστημα δεν μαθαίνει.
Και όταν το λάθος γίνεται σε μια προστατευόμενη περιοχή, το τίμημα είναι διπλό.
Το πληρώνει ο φορολογούμενος με χρήματα.
Το πληρώνει ο Ακάμας με το περιβάλλον του.
Γι’ αυτό η κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει:
Ποιος αποφάσισε;
Ποιος ενέκρινε;
Ποιος επέβλεψε;
Ποιος δεν εντόπισε έγκαιρα τις αποκλίσεις;
Και, τελικά, ποιος θα αναλάβει την ευθύνη;
Ο Ακάμας δεν έχει την πολυτέλεια για άλλα λάθη.
Και εμείς δεν έχουμε την πολυτέλεια να τα πληρώνουμε ξανά.
Γιατί τα χρήματα μπορεί να ξαναβρεθούν.
Η φύση όμως όχι πάντα.
*Περιβαλλοντολόγος Msc
Συντονίστρια Θεματικής Περιβάλλοντος του Κινήματος Οικολόγων
