Καθώς ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης αποκάλυψε χθες στην συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ ότι η συνάντηση με τον Τούρκο πρόεδρο θα γίνει πριν τις 15 Φεβρουαρίου -με τις επίσημες ανακοινώσεις να αναμένονται- το γεωπολιτικό περιβάλλον εδώ και καιρό ρίχνει τη σκιά του στη συνάντηση αυτή. Το επικείμενο ραντεβού μπορεί να είναι χαμηλών προσδοκιών μεν, είναι αναγκαίο όμως για την ανανέωση των διαύλων επικοινωνίας, σε μια στιγμή που, εκτός των γνωστών προβλημάτων στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, προτάσσονται και περιφερειακά ζητήματα, όπου οι δύο χώρες έχουν αποκλίνοντα συμφέροντα και στοχεύσεις.
Χωρίς να υπάρχει ουδεμία ένδειξη περί αλλαγής στάσης της Τουρκίας σε ό,τι αφορά το μείζον θέμα της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ, ζητήματα όπως ο αποκλεισμός της Τουρκίας από το SAFE, η απουσία προόδου στο θέμα της αναβάθμισης της Τελωνειακής Ενωσης Τουρκίας – Ε.Ε., αλλά κυρίως η τριμερής συνεργασία Ελλάδας και Κύπρου με το Ισραήλ βαραίνουν ακόμη περισσότερο την ατζέντα, καθώς αγγίζουν κρίσιμες στρατηγικές επιλογές της Αγκυρας.
Η Αθήνα, πάντως, έχει καταγράψει το μήνυμα της Αγκυρας ότι επιθυμεί την αντιμετώπιση των προβλημάτων με την Ελλάδα σε διμερές επίπεδο και όχι με παρέμβαση τρίτων, κάτι που δείχνει βεβαίως και την ανησυχία που υπάρχει και στην τουρκική ηγεσία για τη μη προβλεψιμότητα του Ντόναλντ Τραμπ. Αυτό θα μπορούσε να ερμηνευθεί και ως θετικό στοιχείο, από την άποψη ότι πιθανόν ούτε η τουρκική πλευρά θα ήθελε μια εμπλοκή η οποία θα τραβούσε το βλέμμα του Αμερικανού προέδρου στην περιοχή.
Ο πρωθυπουργός, πάντως, χθες ήταν ξεκάθαρος. «Οι σχέσεις μας με την Τουρκία είναι αυτοτελείς. Θα έχω την ευκαιρία να βρεθώ στην Άγκυρα τις επόμενες εβδομάδες και σε καμία περίπτωση δεν θεωρώ -και νομίζω ότι αυτή την άποψη συμμερίζεται και η Τουρκία- ότι χρειαζόμαστε κάποιον επιδιαιτητή ή κάποιον διαμεσολαβητή για να συζητήσουμε ζητήματα τα οποία αφορούν τις δύο χώρες», είπε.
Η σχέση με Ισραήλ
Καταλυτικό ρόλο στην ευρύτερη προσέγγιση των Ελληνοτουρκικών από την Αγκυρα έχει διαδραματίσει η διατήρηση, σε όλη τη διάρκεια της δύσκολης περιόδου του πολέμου στη Γάζα, της στενής στρατηγικής και λειτουργικής σχέσης της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ, καθώς και η αναβάθμιση της σχέσης αυτής με την προμήθεια σημαντικών οπλικών συστημάτων από ισραηλινές εταιρείες, που αναβαθμίζουν τις αποτρεπτικές ικανότητες Αθήνας και Λευκωσίας.
Αυτή η διαδικασία μάλιστα είναι σε εξέλιξη, ενώ το Ισραήλ, παρά τα σκαμπανεβάσματα στις σχέσεις του με τον Λευκό Οίκο, διατηρεί πολύ ισχυρή πρόσβαση στο σύστημα εξουσίας των ΗΠΑ, που εκτείνεται και πέραν του προέδρου Τραμπ και της οικογένειάς του, γεγονός που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στην Αγκυρα.
Απαντήσεις και σε αυτό το πεδίο έδωσε και ο πρωθυπουργός χθες τονίζοντας ότι η συνεργασία με το Ισραήλ συνδέεται «και με τη σχέση μας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά σε καμία περίπτωση δεν θα έβλεπα τη σχέση αυτή ως μία ανταγωνιστική σχέση μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας ή μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας. Και αν κάποιοι προσπαθούν να την παρουσιάσουν με αυτόν τον τρόπο, πιστεύω ότι κάνουν ένα μεγάλο λάθος».
Ο Ταγίπ Ερντογάν είναι μεν ικανοποιημένος, καθώς βλέπει ότι η σχέση του με τον Τραμπ έχει αρχίσει να αποδίδει, μετά και τις εξελίξεις στη Συρία και την ουσιαστική εγκατάλειψη των Κούρδων συμμάχων των ΗΠΑ, ωστόσο παραμένουν μείζονες εκκρεμότητες, όπως το θέμα των F-35, αλλά και η προσπάθεια του Ισραήλ να αποκλείσει την Τουρκία από τα επόμενα βήματα για τη Γάζα.
Καθώς η συνεργασία ΝΑΤΟ – Ε.Ε. είναι αναγκαία, ιδιαίτερα μετά τις εξελίξεις με τη Γροιλανδία, η τουρκική πλευρά επαναφέρει συστηματικά ως ζήτημα ασφαλείας για το ΝΑΤΟ το γεγονός ότι μοιράζονται ευαίσθητα στοιχεία και πληροφορίες με χώρες που δεν είναι μέλη της Συμμαχίας, όπως η Κύπρος, ενώ εμφανίστηκαν τα πρώτα δημοσιεύματα σε κρατικά τουρκικά ΜΜΕ που θέτουν ερωτήματα για το εάν εγείρονται θέματα ασφαλείας για το ΝΑΤΟ από την ανάπτυξη προηγμένων ισραηλινών εξοπλιστικών προγραμμάτων και τη διαλειτουργική συνεργασία με νατοϊκά συστήματα στο πλαίσιο της συνεργασίας Ελλάδας – Ισραήλ.
Εάν επιμείνει σε αυτή την τακτική η Τουρκία, τότε θα προκύψει σοβαρό θέμα στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ, με κίνδυνο να βραχυκυκλωθούν κρίσιμες λειτουργίες και δομές, πέραν του γεγονότος ότι η σχέση του Ισραήλ με το ΝΑΤΟ έχει σχεδόν παγώσει λόγω της Γάζας.
Ηδη στο εσωτερικό της Τουρκίας ασκείται έντονη κριτική στην κυβέρνηση για τους «κινδύνους» από την Τριμερή, με τον υπεύθυνο Αμυνας του CHP, Γιανγκίν Μπαχτσίογλου, να προειδοποιεί ότι το Ισραήλ βάζει πόδι σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο και πλέον, με τα πυραυλικά συστήματα που έχει προμηθεύσει την Κύπρο και την Ελλάδα, απλώνει το δίκτυο ραντάρ του γύρω από την Τουρκία, απειλώντας έτσι την ασφάλεια της χώρας.
Ενόχληση με τη Γαλλία
Η Τουρκία είναι βαθύτατα ενοχλημένη επίσης από το γεγονός ότι, παρά τα ανοίγματα που έχουν γίνει στις σχέσεις με το Παρίσι, η γαλλική κυβέρνηση επιμένει σταθερά στην επιλογή της Ελλάδας και της Κύπρου ως στρατηγικών εταίρων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι αμυντικές σχέσεις με την Κύπρο είναι σε υψηλότατο επίπεδο, ενώ με την Ελλάδα προχωρά η ανανέωση της Αμυντικής Συμφωνίας, η οποία προβλέπει τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, κάτι που αναμένεται να συμβεί τους προσεχείς μήνες όπως ανακοίνωσε ο ΥΕΘΑ Νίκος Δένδιας μετά τη συνάντησή του επί της φρεγάτας «Κίμων» με τη Γαλλίδα ομόλογό του, Κατρίν Βοτρέν.
Η έλευση της φρεγάτας «Κίμων» δεν έχει περάσει φυσικά απαρατήρητη από την Αγκυρα, καθώς με την ολοκλήρωση του προγράμματος η Ελλάδα θα έχει κάνει το μεγαλύτερο εδώ και τέσσερις δεκαετίες βήμα για την αποκατάσταση και εμπέδωση της ισορροπίας δυνάμεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ θα πρέπει να προστεθεί φυσικά και η υπεροχή στον αέρα που προσφέρει η προμήθεια των Rafale από τη χώρα μας. Ηδη μάλιστα στις συνομιλίες των δύο υπουργών Αμυνας εξετάστηκε και η προμήθεια εξελιγμένων στρατηγικών όπλων. Αυτή η «συμμαχική» σχέση που αναπτύσσεται είναι ισχυρή και αποκτά βάθος που μπορεί να αντέξει και κραδασμούς, όπως αυτούς που σχετίζονται με τη γενικότερη στήριξη που προσφέρει η Γαλλία στη συμμετοχή της Τουρκίας στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης.
Στην Αγκυρα επίσης υπάρχει έντονο κλίμα ανησυχίας μετά τις τελευταίες εξελίξεις στον παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο που έχει προκαλέσει ο πρόεδρος Τραμπ. Η Τουρκία γνωρίζει ότι η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ενωσης με την Ε.Ε., που είναι εξαιρετικά σημαντική για την τουρκική οικονομία, δεν είναι εύκολο να προχωρήσει τόσο λόγω του «εμποδίου» της Κύπρου, την οποία δεν αναγνωρίζει, όσο και λόγω της απροθυμίας αρκετών εταίρων να επιβραβεύσουν την Τουρκία με μια τόσο ευνοϊκή για την ίδια συμφωνία.
Την ίδια στιγμή, όμως, η Τουρκία βλέπει την Ε.Ε. να συνάπτει δύο ιστορικές συμφωνίες εμπορικού χαρακτήρα: τη Mercosur με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής, αλλά και με την Ινδία, συμφωνίες που αφορούν δισεκατομμύρια ευρώ και μια τεράστια αγορά, από την οποία η Τουρκία αισθάνεται αποκλεισμένη, καθώς φυσικά δεν έχει την ίδια διαπραγματευτική δυνατότητα της Ε.Ε.
Το γεγονός ότι η Τουρκία μένει πίσω από αυτές τις εξελίξεις και συγχρόνως διαπιστώνει ότι τόσο η Ινδία όσο και οι ΗΠΑ, στο μεγαλεπήβολο σχέδιο του IMEC, παρακάμπτουν το τουρκικό έδαφος, εντείνει περαιτέρω αυτή την ανησυχία και αυξάνει συγχρόνως την καχυποψία έναντι της Ε.Ε. και την εχθρότητα προς το Ισραήλ και την Ελλάδα, που συμμετέχουν στο σχέδιο και έχουν τη στήριξη τόσο της Ουάσινγκτον όσο και του Νέου Δελχί.
Διαρκείς διεκδικήσεις
Η συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ερντογάν στο πλαίσιο του ΑΣΣ επιβαρύνεται όμως και από τη διαρκή επικαιροποίηση των τουρκικών διεκδικήσεων εις βάρος της χώρας μας, χωρίς να υπάρχει προοπτική για αντιμετώπιση της μείζονος διαφοράς της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ.
Αντιθέτως, τα τρία χρόνια που διαρκεί αυτή η διαδικασία προσέγγισης και αφού δοκιμάστηκε και το μοντέλο των διμερών απευθείας και εμπιστευτικών συνομιλιών των δύο υπουργών Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη και Χακάν Φιντάν, δεν έχει βρεθεί καν σημείο αφετηρίας για τέτοιου είδους συνομιλίες.
Η τουρκική πλευρά επιμένει ότι το μείζον θέμα είναι τα χωρικά ύδατα, θέμα που αφορά όμως αποκλειστικά την Ελλάδα, χωρίς να δείχνει ότι είναι πρόθυμη, εφόσον η Ελλάδα πράγματι επιλέξει μια κλιμακωτή και τμηματική επέκταση των χωρικών υδάτων έως τα 12 ν.μ., στο πλαίσιο και προηγούμενων σχεδιασμών στο παρελθόν, (για τους οποίους είχε λάβει γνώση η Αγκυρα), να εγκαταλείψει θέσεις που έχει υιοθετήσει τα τελευταία πενήντα χρόνια και αφορούν το καθεστώς νησίδων και βραχονησίδων, την απαίτηση για αποστρατιωτικοποίηση, αλλά και για μηδενική ή μειωμένη επήρεια των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.
Χωρίς μια τέτοια σαφή δέσμευση εκ μέρους της Τουρκίας, είναι προφανές ότι δεν μπορεί να υπάρξει επόμενο βήμα στις συνομιλίες μεταξύ των δύο υπουργών, που έχουν απολύτως εμπιστευτικό χαρακτήρα και επομένως θα έδιναν περιθώρια για συγκλίσεις, εφόσον υπήρχε η αναγκαία πολιτική βούληση.
Το θέμα των NAVTEX που προέκυψε τις τελευταίες ημέρες δεν είναι κάτι νέο, ούτε αλλάζει ή αναβαθμίζει το επίπεδο προκλητικότητας της Τουρκίας και του συνόλου των θέσεων με τις οποίες αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία και τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και αρμοδιότητες.
Οι θέσεις αυτές είναι σαφώς διατυπωμένες και σε ανώτερο πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο. Η Τουρκία πάγια χρησιμοποιεί το σύστημα έκδοσης Αναγγελιών για τη Ναυσιπλοΐα και την Αεροπλοΐα (NAVTEX και NOTAM) για προβολή των διεκδικήσεών της και πολιτικών θέσεων, κάτι που αποτελεί κατάχρηση και δημιουργεί δυσλειτουργία στο σύστημα, θέτοντας σε κίνδυνο με τις ενέργειές της την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και της αεροπλοΐας. Αυτή η τακτική ακολουθείται συστηματικά εδώ και τέσσερις δεκαετίες.
Στις NAVTEX, ως αντίδραση για συγκεκριμένες δραστηριότητες της Ελλάδας, υπάρχει ειδική αναφορά σε περιοχή, χρόνο και δραστηριότητα. Και συνήθως αφορούν έρευνες υδρογραφικές, ασκήσεις Ερευνας και Διάσωσης, εργασίες καλωδίων κ.λπ.
Σημειώνεται ότι στις προκλήσεις αυτές αναφέρθηκε και ο κ. Μητσοτάκης τονίζοντας ότι «έχουμε την πάγιά μας θέση γι’ αυτές τις NAVTEX και για τον παράνομο νομικά χαρακτήρα τους. Και σίγουρα η Ελλάδα δεν θα χρειαστεί να πάρει άδεια από κανέναν αν, παραδείγματος χάρη, θέλει να κάνει μία ηλεκτρική διασύνδεση μεταξύ ελληνικών νησιών στο Αιγαίο. Νομίζω ότι επαναλαμβάνονται από τις τουρκικές γραφειοκρατίες, μερικές φορές θα έλεγα και λίγο αυτιστικά, πάγιες θέσεις. Αλλά σε κάθε περίπτωση πιστεύω ότι αν ο Πρόεδρος Ερντογάμ πραγματικά θέλει να αφήσει αυτό το κεφάλαιο στο παρελθόν και να μπορέσουμε να εστιάσουμε στο μέλλον, αν υπάρχει αυτή η επιθυμία, τότε εγώ θα ήμουν προφανώς διατεθειμένος να μπω ουσιαστικά σε αυτή τη συζήτηση».
Συγχρόνως, η Τουρκία εφαρμόζει εδώ και τουλάχιστον δύο δεκαετίες την πρακτική της δέσμευσης τριών περιοχών ως πεδίων βολής στα διεθνή ύδατα του Αιγαίου για διάρκεια ενός έτους, με αποτέλεσμα και η Ελλάδα να δεσμεύει αντίστοιχα πεδία βολής που περιλαμβάνουν και διεθνή ύδατα και έχουν διάρκεια όλο το έτος, με εξαίρεση την περίοδο του θερινού μορατόριουμ και των μεγάλων εθνικών και θρησκευτικών εορτών (208/25 πεδίο Νήσος Ανδρος, 209/25 Ψαθούρα, 1354/25 Πεδίο Βολής Κρήτης).
Διακήρυξη θέσεων
Η Τουρκία, σε πρακτική των τελευταίων ετών, εκδίδει και NAVTEX που έχουν μορφή διακήρυξης πολιτικής θέσης και αφορούν τη μη αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας και των Αναγγελιών που εκδίδει ο Σταθμός της Λάρνακας, τον ισχυρισμό περί αποστρατιωτικοποιημένων νησιών, τη ζώνη τουρκικής ευθύνης έκδοσης NAVTEX (που φτάνει μέχρι το μέσο του Αιγαίου και επικαλύπτει όλη την ελληνική ζώνη ευθύνης στην Ανατολική Μεσόγειο), καθώς και ισχυρισμούς περί τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Η NAVTEX 060/26 που αφορά την «τουρκική υφαλοκρηπίδα» (με την παραδοχή ότι εκκρεμεί η οριοθέτηση μεταξύ των δύο κρατών) και την περιοχή ευθύνης της Τουρκίας για έκδοση NAVTEX, καθώς και η 0880/25 με τον ισχυρισμό περί υποχρέωσης αποστρατιωτικοποίησης των νησιών, στη δημοσίευσή τους στην αρμόδια υπηρεσία της Τουρκίας (Office of Navigation, Hydrography and Oceanography – shodb.gov.tr) δεν έχουν ημερομηνία λήξης ισχύος τους, ενώ στην άλλη υπηρεσία της παράκτιας ασφάλειας του υπουργείου Μεταφορών εμφανίζεται ενδεικτικά ισχύς μέχρι το 2027.
Υπάρχουν βεβαίως στην ίδια λίστα και άλλες NAVTEX που αφορούν την Κύπρο και την Ελλάδα, οι οποίες έχουν ισχύ από το 2018 μέχρι και το 2030 (NAVTEX 0857/18, 0580/20, 1094/24). Αυτό γίνεται για πρακτικούς λόγους και δεν σημαίνει φυσικά ότι με τη λήξη της NAVTEX ακυρώνονται και οι θέσεις που περιλαμβάνονται σε αυτές.
Οι NAVTEX που δεν αφορούν συγκεκριμένη δραστηριότητα και περιοχή και έχουν διακηρυκτικό χαρακτήρα θέσεων δεν έχουν ημερομηνία λήξης ισχύος και η παρεξήγηση που δημιουργήθηκε στην Αθήνα έδωσε την ευκαιρία στο τουρκικό υπουργείο Αμυνας να επαναλάβει σε επίσημο επίπεδο τις θέσεις αυτές και συγχρόνως να απευθύνει και προειδοποιήσεις εναντίον της χώρας μας.
Φωτογραφία: EUROKINISSI
