Ένα σημαντικό κεφάλαιο για την αρχαιολογική έρευνα της Πάφου και της Πτολεμαϊκής Κύπρου ανοίγει με την έκδοση του πρώτου τόμου της τελικής δημοσίευσης των ανασκαφών στους Τάφους των Βασιλέων. Η παρουσίαση της έκδοσης πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου 2026 στο Σπίτι της Κύπρου στην Αθήνα, παρουσία πανεπιστημιακών, αρχαιολόγων, εκπροσώπων ξένων Αρχαιολογικών Σχολών στην Ελλάδα και πολυπληθούς ακροατηρίου με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αρχαιολογία.
Σύμφωνα με ανακοίνωση από το Σπίτι της Κύπρου, ο τόμος, με τίτλο “Tombs of the Kings – The Ptolemaic Necropolis of Pafos, Volume I. Excavation Seasons 1977-1981”, αποτελεί έκδοση του Τμήματος Αρχαιοτήτων Κύπρου και αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη επιστημονική δημοσίευση των αποτελεσμάτων των ανασκαφών που πραγματοποιήθηκαν από το Τμήμα Αρχαιοτήτων στη Βόρεια Νεκρόπολη της Πάφου.
Συγγραφέας των επτά πρώτων κεφαλαίων είναι ο ανασκαφέας του χώρου και πρώην Διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων Κύπρου, δρ Σοφοκλής Χατζησάββας, ενώ τα δύο τελευταία κεφάλαια, τα οποία επικεντρώνονται στην αρχιτεκτονική του Τάφου 8, υπογράφει η Καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Βρότσλαβ της Πολωνίας, Aleksandra Brzozowska-Jawornicka.
Οι ανασκαφές του Τμήματος Αρχαιοτήτων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 1977 και 1990, αποκάλυψαν σημαντικό τμήμα του μεγαλύτερου Ελληνιστικού νεκροταφείου της Κύπρου.
Στη Βόρεια Νεκρόπολη της Πάφου περιλαμβάνονται εννέα μνημειακά υπόγεια ταφικά συγκροτήματα με περίστυλες αυλές, τα οποία αποτελούν μοναδικά δείγματα της ταφικής αρχιτεκτονικής της Πτολεμαϊκής περιόδου.
Τα μνημεία αυτά αποτυπώνουν τη συνάντηση διαφορετικών αρχιτεκτονικών παραδόσεων, καθώς συνδυάζουν στοιχεία αιγυπτιακής και ελληνικής αρχιτεκτονικής, αντανακλώντας τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της Πτολεμαϊκής Κύπρου.
Ο πρώτος τόμος παρουσιάζει τη γενική ιστορία του αρχαιολογικού χώρου, περιγράφει αναλυτικά τους επισκέψιμους τάφους με περίστυλο αίθριο και καταγράφει τα αποτελέσματα των συστηματικών ανασκαφών του Τμήματος Αρχαιοτήτων κατά τις ανασκαφικές περιόδους 1977-1981.
Ιδιαίτερη θέση στην έκδοση κατέχει ο Τάφος 8, ένα από τα πλέον εντυπωσιακά ταφικά συγκροτήματα της Βόρειας Νεκρόπολης.
Η αρχιτεκτονική του οργανώνεται γύρω από έναν κεντρικό βραχώδη πυρήνα και τέσσερις ανοικτές αυλές, προσφέροντας μια μοναδική μαρτυρία για την εξέλιξη της μνημειακής ταφικής αρχιτεκτονικής στην Πτολεμαϊκή Κύπρο.
Ο τάφος έχει αποδοθεί, με ισχυρά επιχειρήματα, στην ταφή του Πτολεμαίου της Κύπρου (80-58 π.Χ.), τελευταίου Πτολεμαίου ηγεμόνα του νησιού.
Η αναλυτική μελέτη της αρχιτεκτονικής του Τάφου 8 αποτελεί αντικείμενο των δύο τελευταίων κεφαλαίων του τόμου, τα οποία υπογράφει η Aleksandra Brzozowska-Jawornicka.
Κατά την παρουσίαση υπογραμμίστηκε η ιδιαίτερη επιστημονική αξία της έκδοσης για τη μελέτη της Ελληνιστικής αρχιτεκτονικής και των ταφικών πρακτικών στην Κύπρο.
Για τον τόμο μίλησαν ο Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Δημήτρης Πλάντζος, ο Αναπληρωτής Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας του Ε.Κ.Π.Α. Νικόλας Δημάκης και η Ομότιμη Καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κλαίρη Παλυβού.
Όπως επισημάνθηκε, το έργο συμβάλλει ουσιαστικά στην κατανόηση της Ελληνιστικής αρχιτεκτονικής και της ταφικής πρακτικής στην Κύπρο, ενώ παράλληλα φωτίζει την ιδιαίτερη θέση της Πάφου στον κόσμο της Πτολεμαϊκής Μεσογείου.
Τον δρα Σοφοκλή Χατζησάββα και τους ομιλητές καλωσόρισε και προλόγισε ο Διευθυντής του Σπιτιού της Κύπρου, Διομήδης Νικήτας.
Χαιρετισμό απηύθυνε ο Διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων Κύπρου, δρ Γιώργος Γεωργίου, ενώ η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την αντιφώνηση του συγγραφέα του τόμου, δρα Σοφοκλή Χατζησάββα.
