Νέα μέθοδος υπολογισμού, αυξημένες συντάξεις, μικρότερη επιβάρυνση για όσους αποχωρούν στα 63, αλλά και διεύρυνση της βάσης των ασφαλιστικών εισφορών περιλαμβάνει η μεγάλη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος. Η ηλικία συνταξιοδότησης παραμένει στα 65 και οι σημερινές εισφορές εργαζομένων δεν αυξάνονται.
Η μεγαλύτερη αλλαγή στο συνταξιοδοτικό σύστημα εδώ και δεκαετίες εισέρχεται στην τελική της φάση, μετά την παρουσίαση της κυβερνητικής πρότασης στους κοινωνικούς εταίρους. Το σχέδιο προβλέπει ανασχεδιασμό του τρόπου υπολογισμού της σύνταξης, σημαντική ενίσχυση των χαμηλότερων συντάξεων, νέες ασφαλιστικές πιστώσεις για συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού και αλλαγές στον τρόπο χρηματοδότησης και επένδυσης του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Η βασική είδηση για τον σημερινό εργαζόμενο είναι ότι δεν αυξάνεται ούτε το όριο συνταξιοδότησης ούτε η εισφορά Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Η κανονική ηλικία παραμένει τα 65 χρόνια. Ωστόσο, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο οι εισφορές μετατρέπονται σε μελλοντικό συνταξιοδοτικό εισόδημα.
Η ηλικία συνταξιοδότησης παραμένει στα 65
Παρά τις συζητήσεις των τελευταίων μηνών, δεν αυξάνεται το όριο συνταξιοδότησης.
Ο εργαζόμενος θα εξακολουθεί να έχει ως κανονική ηλικία συνταξιοδότησης τα 65 έτη.
Παράλληλα, παραμένει η δυνατότητα συνταξιοδότησης από τα 63, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες ασφαλιστικές προϋποθέσεις.
Μάλιστα, το νέο σύστημα δημιουργεί μεγαλύτερο οικονομικό κίνητρο για όποιον επιλέξει να συνεχίσει να εργάζεται μετά τα 65.
Ο νέος υπολογισμός της βασικής σύνταξης θα χρησιμοποιεί συντελεστή:
- 1,1 στα 63
- 1,2 στα 64
- 1,3 στα 65
- 1,4 στα 66
- 1,5 στα 67
Άρα, όποιος συνεχίσει να εργάζεται και να καταβάλλει εισφορές μέχρι τα 67 θα μπορεί να εξασφαλίσει υψηλότερη σύνταξη.
Δεν αυξάνεται η εισφορά Κοινωνικών Ασφαλίσεων του εργαζομένου
Η κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι δεν προβλέπεται αύξηση των εισφορών Κοινωνικών Ασφαλίσεων των εργαζομένων στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης.
Άρα η μεταρρύθμιση δεν σημαίνει ότι από τον Ιανουάριο του 2027 θα υπάρξει μεγαλύτερη κράτηση Κοινωνικών Ασφαλίσεων στον μισθό, λόγω της ίδιας της μεταρρύθμισης.
Υπάρχει όμως μια σημαντική εξαίρεση/νέα εξέλιξη που αφορά ανθρώπους οι οποίοι έχουν εισοδήματα πέραν του μισθού τους.
Η μεγάλη αλλαγή: Aλλάζει ο τρόπος υπολογισμού της σύνταξης
Η σημερινή σύνταξη αποτελείται ουσιαστικά από βασικό και συμπληρωματικό μέρος.
Το νέο σύστημα επανασχεδιάζει τον τρόπο υπολογισμού της βασικής σύνταξης ώστε να είναι περισσότερο αναδιανεμητικός.
Στόχος είναι οι άνθρωποι με χαμηλότερους μισθούς και μικρότερη ασφαλιστική ιστορία να λαμβάνουν μεγαλύτερη προστασία κατά τη συνταξιοδότηση.
Η κυβέρνηση εκτιμά ότι οι αλλαγές στον υπολογισμό μπορούν να οδηγήσουν σε αυξήσεις των συντάξεων από περίπου 2% μέχρι και 60%, με τα μεγαλύτερα οφέλη να κατευθύνονται στους χαμηλοσυνταξιούχους.
Και αυτό είναι πολύ σημαντικό:
Δεν σημαίνει ότι κάθε εργαζόμενος θα πάρει +60%.
Το 60% αφορά συγκεκριμένες περιπτώσεις χαμηλών συντάξεων. Για όσους έχουν ήδη υψηλότερα ασφαλιστικά εισοδήματα, η διαφορά θα είναι πολύ μικρότερη.
Για παράδειγμα, σύμφωνα με τα παραδείγματα που δημοσιοποιήθηκαν:
- σύνταξη περίπου €436 → €702
- σύνταξη περίπου €508 → €764
ενώ σε πολύ υψηλότερες συντάξεις οι μεταβολές είναι πολύ πιο περιορισμένες:
- €2.129 → €2.168
- €2.540 → €2.580.
Τι σημαίνει αυτό για έναν εργαζόμενο που είναι σήμερα 25, 30 ή 40 ετών;
Αν είσαι σήμερα εργαζόμενος και έχεις μπροστά σου αρκετές δεκαετίες μέχρι τη σύνταξη, δεν θα συνεχίσεις να υπολογίζεις τη μελλοντική σου σύνταξη ακριβώς με τους σημερινούς κανόνες.
Από το 2027 ξεκινά η μετάβαση στο νέο σύστημα.
Η νέα βασική σύνταξη θα υπολογίζεται με βάση ολόκληρη την καταγεγραμμένη ασφαλιστική περίοδο, συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων περιόδων για τις οποίες το κράτος θα πιστώνει ασφαλιστικές εισφορές.
Το νέο σύστημα έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε κάθε επιπλέον ασφαλιστική εισφορά να αυξάνει το συνταξιοδοτικό εισόδημα.
Αυτό σημαίνει ότι για έναν νέο εργαζόμενο το σημαντικότερο παραμένει:
πόσα χρόνια ασφαλίζεσαι + πόσα ασφαλιστικά εισοδήματα δηλώνονται + πόσο καιρό συνεχίζεις να καταβάλλεις εισφορές.
Τι γίνεται αν κάποιος θέλει να φύγει στα 63;
Σήμερα, η πρόωρη λήψη σύνταξης στα 63 συνεπάγεται αναλογιστική μείωση 12%.
Η κυβέρνηση δεν καταργεί αυτή τη μείωση.
Την περιορίζει όμως για συγκεκριμένες κατηγορίες κατά τη μεταβατική περίοδο.
Η τελική αναλυτική πρόταση προβλέπει ελάφρυνση ίση με το ήμισυ της περιόδου μείωσης, με ανώτατο όριο τους εννέα μήνες, η οποία θα εφαρμόζεται στο βασικό μέρος της σύνταξης.
Άρα:
Δεν καταργείται η «ποινή» της πρόωρης συνταξιοδότησης.
Απλώς γίνεται μικρότερη.
Και αυτό είναι σημαντικό διότι η πλήρης κατάργηση θα είχε πολύ μεγαλύτερο κόστος για το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και, σύμφωνα με την κυβέρνηση, θα ισοδυναμούσε ουσιαστικά με μείωση της πραγματικής ηλικίας συνταξιοδότησης.
Η ελάφρυνση δεν αφορά για πάντα όλους
Η συγκεκριμένη ελάφρυνση της αναλογιστικής μείωσης εντάσσεται στις μεταβατικές ρυθμίσεις.
Αφορά τους υφιστάμενους συνταξιούχους και όσους συνταξιοδοτηθούν μέχρι το 2031, δηλαδή μέχρι το τέλος της πενταετούς μεταβατικής περιόδου. Η ελάφρυνση θα έχει μόνιμη επίδραση στη σύνταξη όσων εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία.
Από το 2032 αλλάζει το μοντέλο υπολογισμού της συμπληρωματικής σύνταξης.
Τι γίνεται με τη συμπληρωματική σύνταξη;
Για τους νέους συνταξιούχους από το 2032 προβλέπεται νέος συντελεστής υπολογισμού της συμπληρωματικής σύνταξης, 1,34%, αντί του μεταβατικού 1,25%.
Κατά τη μεταβατική περίοδο 2027–2031 θα γίνεται σύγκριση του ποσού που θα προέκυπτε από το νέο σύστημα με το ποσό που θα έδινε το υφιστάμενο σύστημα.
Εάν το νέο αποτέλεσμα είναι χαμηλότερο, θα ενεργοποιείται προστατευτικός μηχανισμός.
Αυτό είναι ένα είδος «δίχτυ ασφαλείας» για τους σημερινούς και κοντινούς μελλοντικούς συνταξιούχους, ώστε η μετάβαση να μην οδηγήσει σε απώλεια δικαιωμάτων.
Νέες ασφαλιστικές πιστώσεις για μητέρες, φροντιστές, φοιτητές κ.ά.
Το νέο σύστημα αναγνωρίζει ότι κάποιος μπορεί να έχει «κενά» στις εισφορές του όχι επειδή δεν ήθελε να εργαστεί, αλλά επειδή βρισκόταν εκτός αγοράς εργασίας για συγκεκριμένους κοινωνικούς λόγους.
Προβλέπονται επιδοτούμενες ασφαλιστικές εισφορές για:
- γυναίκες σε περιόδους που συνδέονται με τη φροντίδα παιδιών,
- άτυπους/μη αμειβόμενους φροντιστές συγγενών μέχρι δεύτερου βαθμού,
- άτομα με αναπηρία,
- φοιτητές,
- νέους που εισέρχονται στην αγορά εργασίας.
Αυτό μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία για τις γυναίκες, καθώς η διακοπή της εργασίας λόγω παιδιών είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους δημιουργείται σήμερα συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Νέα υποχρέωση εισφοράς για εισοδήματα πέραν της εργασίας
Η μεταρρύθμιση διευρύνει την ασφαλιστική βάση.
Η πρόταση προβλέπει υποχρέωση εισφοράς για ορισμένα εισοδήματα που προέρχονται όχι από μισθωτή εργασία, μέχρι το ετήσιο ανώτατο όριο των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών.
Στα εισοδήματα που αναφέρονται περιλαμβάνονται:
- μερίσματα,
- τόκοι,
- ενοίκια,
- αμοιβές,
- εισόδημα από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ή πατέντες,
- εισόδημα από κατοχή αξιώματος,
- άλλα κέρδη από περιουσία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για εργαζόμενους που είναι ταυτόχρονα μέτοχοι της εταιρείας στην οποία εργάζονται.
Τα μερίσματα που λαμβάνουν από τη συγκεκριμένη εταιρεία θα υπολογίζονται πλέον ως ασφαλιστέο εισόδημα σύμφωνα με την πρόταση.
Μπορεί κάποιος που δεν εργάζεται να πληρώνει προαιρετικά εισφορές;
Το νέο πλαίσιο προβλέπει δυνατότητα εθελοντικής καταβολής εισφορών για ανθρώπους που δεν έχουν ασφαλιστέα εργασία και δεν καλύπτονται από τις νέες υποχρεώσεις.
Επιπλέον, κατά τα πρώτα πέντε χρόνια εφαρμογής του νέου συστήματος θα υπάρχει δυνατότητα αγοράς ασφαλιστικών μονάδων για προηγούμενα έτη, χωρίς προκαθορισμένο ανώτατο αριθμό ετών, με ανώτατο όμως όριο μία ασφαλιστική μονάδα ανά έτος.
Αυτό μπορεί να είναι σημαντικό για ανθρώπους με μεγάλα κενά στην ασφαλιστική τους ιστορία.
Tι γίνεται με το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων;
Το κράτος έχει δανειστεί από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων περίπου €12 δισ.
Η νέα πολιτική προβλέπει ότι το κράτος θα σταματήσει να δανείζεται από το Ταμείο.
Παράλληλα, θα αρχίσει η σταδιακή αποπληρωμή του υφιστάμενου χρέους. Οι εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν κάνουν λόγο για περίοδο περίπου 40 ετών, ανάλογα με το σενάριο.
Τα μελλοντικά πλεονάσματα του Ταμείου θα οδηγούνται σε ξεχωριστό επενδυτικό λογαριασμό.
Τα αποθεματικά θα επενδύονται
Για πρώτη φορά μπαίνει πιο έντονα στο τραπέζι η λογική ότι τα αποθεματικά του Ταμείου δεν πρέπει απλώς να παραμένουν αδρανή.
Η πρόταση προβλέπει δημιουργία επενδυτικού μηχανισμού με ανεξάρτητη διακυβέρνηση.
Οι επενδύσεις θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:
- ομόλογα,
- μετοχές,
- ακίνητα,
- επενδύσεις που σχετίζονται με υδρογονάνθρακες.
Ο στόχος είναι τα αποθεματικά να παράγουν αποδόσεις και να ενισχύεται η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του συστήματος.
Το κράτος θα βάλει περισσότερα χρήματα στην αρχή
Σύμφωνα με τον κρατικό αναλογιστή, οι αλλαγές αναμένεται να κοστίζουν στον φορολογούμενο περίπου €50 εκατ. τον χρόνο κατά τα πρώτα πέντε χρόνια.
Άρα δεν πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που χρηματοδοτείται αποκλειστικά από τις υφιστάμενες εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών.
Το κράτος θα συμμετέχει στη χρηματοδότηση, μεταξύ άλλων μέσω επιδοτούμενων εισφορών για ομάδες που βρίσκονται δικαιολογημένα εκτός αγοράς εργασίας.
Τι γίνεται με το Ταμείο Προνοίας;
Η κυβέρνηση θέλει να προχωρήσει και στην επέκταση των Ταμείων Προνοίας στον ιδιωτικό τομέα.
Αυτό όμως είναι ένα από τα σημεία που δεν έχει κλείσει ακόμη οριστικά.
Οι κοινωνικοί εταίροι θα συνεχίσουν τη συζήτηση και στόχος είναι να υπάρξει πλαίσιο συμφωνίας μέχρι το τέλος του έτους.
