Έντονο και διαρκές αποτύπωμα στην κατανομή του πλούτου στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες της Ευρωζώνης που βρέθηκαν στο επίκεντρο της κρίσης δημόσιου χρέους άφησε η οικονομική κρίση, ενισχύοντας τις ανισότητες μεταξύ των νοικοκυριών.
Σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), την οποία υπογράφουν οι Danilo Bianco, Jiri Slacalek and Oreste Tristani, το μερίδιο του πλουσιότερου 10% στον συνολικό καθαρό πλούτο στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο αυξήθηκε από 46% το 2010 σε 51,8% το 2023.
Η μελέτη εξετάζει έξι χώρες: την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ισπανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. Τα ευρήματα δείχνουν ότι στις οικονομίες που βίωσαν εντονότερα την κρίση, η ανισότητα στον πλούτο αυξήθηκε περισσότερο και παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Ειδικότερα, ο συντελεστής Gini, ο οποίος χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της ανισότητας, διαμορφώθηκε το 2023 στις 65,9 μονάδες για τις έξι χώρες, από 61,5 μονάδες το 2010. Αντίθετα, στις υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης ο ίδιος δείκτης ακολούθησε πτωτική πορεία, υποχωρώντας από τις 71,8 μονάδες το 2010 στις 69,7 το 2023.
Πώς η κρίση διεύρυνε το χάσμα στον πλούτο
Η μεγαλύτερη επιδείνωση καταγράφηκε κυρίως κατά τη διάρκεια των ετών της κρίσης. Η κατάρρευση των τιμών των ακινήτων έπληξε ιδιαίτερα τα νοικοκυριά που είχαν λάβει δάνεια για την αγορά κατοικίας, καθώς η αξία της περιουσίας τους μειώθηκε, ενώ οι δανειακές τους υποχρεώσεις παρέμειναν.
Την ίδια περίοδο, τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα αναγκάστηκαν να εξαντλήσουν τις αποταμιεύσεις τους για να καλύψουν τις ανάγκες τους. Αντίθετα, οι μετοχές και άλλα περιουσιακά στοιχεία που συγκεντρώνονται σε μεγαλύτερο βαθμό στα χέρια των εύπορων νοικοκυριών ανέκαμψαν ταχύτερα.
Η ύφεση και η υποχώρηση των εισοδημάτων επιβάρυναν, επομένως, δυσανάλογα όσους διέθεταν περιορισμένα περιουσιακά μέσα και μικρότερη δυνατότητα να απορροφήσουν τις οικονομικές απώλειες.
Οι συνέπειες της κρίσης αποτυπώθηκαν και στην αγορά κατοικίας. Η ανάκαμψη των τιμών των ακινήτων δεν στάθηκε αρκετή για να αντιστρέψει τη διεύρυνση των ανισοτήτων, καθώς στις έξι χώρες μειώθηκε το ποσοστό ιδιοκατοίκησης, κυρίως μεταξύ των νεότερων νοικοκυριών. Έτσι, λιγότεροι πολίτες είχαν τη δυνατότητα να επωφεληθούν από την άνοδο των τιμών των ακινήτων κατά την περίοδο της ανάκαμψης.
Παράλληλα, τα νοικοκυριά με χαμηλότερη οικονομική επιφάνεια χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να αναπληρώσουν τις αποταμιεύσεις που είχαν χάσει κατά τη διάρκεια της κρίσης.
Οι ανισότητες παρέμειναν σε υψηλά επίπεδα
Σύμφωνα με την ανάλυση της ΕΚΤ, η ανισότητα στις έξι χώρες συνέχισε να αυξάνεται έως το 2021 και στη συνέχεια παρέμεινε ουσιαστικά στα ίδια επίπεδα μέχρι το 2023. Η εικόνα ήταν διαφορετική στις υπόλοιπες οικονομίες της Ευρωζώνης, όπου ο συντελεστής Gini είχε υποχωρήσει το 2023 κατά 2,1 μονάδες σε σχέση με το 2010.
Η ΕΚΤ διευκρινίζει, πάντως, ότι τα ευρήματα αφορούν τον καθαρό πλούτο, δηλαδή την αξία των περιουσιακών στοιχείων των νοικοκυριών αφού αφαιρεθούν οι οφειλές τους. Ως εκ τούτου, η αύξηση του μεριδίου των πλουσιότερων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα εύπορα νοικοκυριά έγιναν πλουσιότερα σε απόλυτους όρους ή ότι τα φτωχότερα έχασαν αντίστοιχα απόλυτο πλούτο.
Αυτό που καταγράφεται είναι η μεταβολή στην κατανομή του συνολικού καθαρού πλούτου: το μερίδιο που κατέχει το πλουσιότερο τμήμα του πληθυσμού αυξήθηκε, ενώ εκείνο που αναλογεί στο φτωχότερο 50% μειώθηκε.
