Η δημοσιονομική πολιτική έναντι του πληθωρισμού δεν πρέπει να στοχεύει στη μόνιμη συγκράτηση των τιμών μέσω οριζόντιων φορολογικών παρεμβάσεων, αλλά, μόνο όπου απαιτείται, πρέπει να προστατεύει στοχευμένα και προσωρινά τις ευάλωτες ομάδες, αναφέρει σε παρουσίασή του για τον πληθωρισμό στην Κύπρο το Δημοσιονομικό Συμβούλιο Κύπρου (ΔΣΚ).
Η παρουσίαση, με τίτλο «Πληθωρισμός στην Κύπρο 2025–2026: Από το ενεργειακό shock σε μια δημοσιονομικά συνετή απάντηση», αναλύει την εξέλιξη του πληθωρισμού έως τον Αύγουστο 2026, τη συμβολή της ενέργειας, των τροφίμων και των υπηρεσιών, καθώς και τις δημοσιονομικές επιλογές για προσωρινή και στοχευμένη στήριξη των ευάλωτων ομάδων.
Σύμφωνα με το ΔΣΚ, στην Κύπρο παρατηρήθηκε “απότομη αντιστροφή”, καθώς από τον χαμηλότερο πληθωρισμό στην ΕΕ το 2025 (0,8%), ανήλθε στον 3ο ψηλότερο στην ΕΕ τον Αύγουστο του 2026 (5,2%). Όπως αναφέρεται, η ταχύτητα μετακίνησης δείχνει “την ασυνήθιστα ψηλή ευαισθησία της Κύπρου στο εξωτερικό ενεργειακό σοκ”.
Συγκεκριμένα, στην παρουσίαση αναφέρεται ότι το 2025 ο μέσος πληθωρισμός στην Κύπρο ήταν 0,8%, ο χαμηλότερος στην ΕΕ, με ποσοστά κοντά στο 0% από τον Ιούλιο έως τον Δεκέμβριο. Η άνοδος του πληθωρισμού στην Κύπρο ξεκίνησε τον Μάρτιο 2026 (1,5%), με την κρίση στο Ιράν και στα Στενά του Ορμούζ, και έφτασε στο 5,2% τον Αύγουστο. Όπως σημειώνεται, η Κύπρος είναι πλέον 2 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, ενώ ένα χρόνο πριν ήταν 2 ποσοστιαίες μονάδες κάτω, με τις προβλέψεις για το 2026 να κυμαίνονται στο 3,3% από την ΚΤΚ ή στο 3,6% από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ΚΤΚ προβλέπει για το 2027 ότι ο πληθωρισμός θα κυμαίνεται γύρω στο 2,4%.
Η ενέργεια πυροδοτεί την άνοδο
Σύμφωνα με την παρουσίαση, η ενέργεια πυροδότησε την άνοδο του πληθωρισμού, ενώ οι πιέσεις διευρύνθηκαν και στις υπηρεσίες.
Συγκεκριμένα, οι τιμές της ενέργειας πέρασαν από το −8,8% τον Φεβρουάριο σε +15,5% τον Αύγουστο 2026. Την ίδια ώρα οι Υπηρεσίες αυξήθηκαν από 4,2% σε 7,4%, τα Εστιατόρια και καταλύματα +13,3%, οι μεταφορές +9,8% και τα τρόφιμα από 2,4% σε 3,2%. Από την άλλη, τα βιομηχανικά αγαθά συνεχίζουν σε αποπληθωρισμό (−2,3%).
Σύμφωνα με το ΔΣΚ, τα καύσιμα επηρεάστηκαν άμεσα, ενώ ο ηλεκτρισμός ακολούθησε με υστέρηση περίπου 2 μηνών. Παρόλα αυτά, το ΔΣΚ σημειώνει ότι η βενζίνη στην Κύπρο εξακολουθεί να είναι από τις φθηνότερες στην ΕΕ-27, γεγονός που αποδυναμώνει το επιχείρημα για νέες μειώσεις φόρων.
Από την άλλη, όσον αφορά τον ηλεκτρισμό, ενώ η χρέωση για τα νοικοκυριά είναι κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ, οι επιχειρήσεις πληρώνουν το δεύτερο ακριβότερο ρεύμα στην ΕΕ. “Για τις επιχειρήσεις η υψηλή τιμή είναι θέμα ανταγωνιστικότητας, όχι μόνο πληθωρισμού”, υπογραμμίζει το ΔΣΚ.
“Η ρίζα του προβλήματος είναι διαρθρωτική”, σημειώνει το ΔΣΚ, αναφέροντας ότι η Κύπρος εισάγει το 88% της ενέργειάς της, σχεδόν εξ ολοκλήρου πετρελαιοειδή, με την εξάρτηση από εισαγωγές το 2024 να βρίσκεται στο 88% έναντι 57% στην ΕΕ. Όπως σημειώνεται, από τα πετρελαιοειδή προέρχεται το 86% της διαθέσιμης ενέργειας (ΕΕ: 38%) και το 96% των ενεργειακών εισαγωγών. Επιπλέον, σημειώνεται ότι το ηλεκτρικό σύστημα είναι απομονωμένο και το 76% της ηλεκτροπαραγωγής προέρχεται από πετρέλαιο.
Όπως αναφέρει, η ενεργειακή εξάρτηση αυξάνει την έκθεση στις διεθνείς διαταραχές. Κάθε άνοδος του Brent περνά στο κόστος καυσίμων, ηλεκτροπαραγωγής και μεταφορών, με την επιβάρυνση να είναι μεγαλύτερη για τα χαμηλά εισοδήματα και για τους ενεργοβόρους κλάδους, όπως τα ξενοδοχεία και οι μεταφορές.
Επιπλέον, προσθέτει, χωρίς διασύνδεση, αποθήκευση και φυσικό αέριο, η οικονομία δεν μπορεί να στραφεί γρήγορα σε άλλες πηγές.
Όσον αφορά τις ΑΠΕ, το ΔΣΚ σημειώνει ότι αυξάνονται, αλλά η Κύπρος παραμένει από τις τελευταίες στην ΕΕ στον ηλεκτρισμό από ΑΠΕ, με μερίδιο το 2025 στο 21,5% (από 9,9% το 2015), έναντι 26,2% στην ΕΕ. Η συμμετοχή των ΑΠΕ στον ηλεκτρισμό το 2025 ήταν στο 27,5%, η 5η χαμηλότερη τιμή στην ΕΕ (ΕΕ: 49,9%).
Ωστόσο, το ΔΣΚ επισημαίνει ότι το εμπόδιο δεν είναι η παραγωγή ΑΠΕ αλλά η απορρόφησή της, αφού το σύστημα απορρίπτει τη φτηνή ηλιακή ενέργεια, λόγω έλλειψης αποθήκευσης και ηλεκτρικών διασυνδέσεων.
Για την αποθήκευση, το ΔΣΚ αναφέρεται στις μπαταρίες που εξήγγειλε ότι θα εγκαταστήσει ο ΔΣΜΚ και η ΑΗΚ, και σημειώνει ότι παρατηρείται καθυστέρηση περίπου ενός έτους, έναντι του σχεδιασμού.
Για την ηλεκτρική διασύνδεση (GSI) αναφέρει ότι το έργο καθυστερεί, χωρίς να υπάρχει επίσημο νέο χρονοδιάγραμμα. “Το σύστημα παραμένει απομονωμένο, χωρίς εφεδρεία από την αγορά”, προσθέτει.
Επιπλέον, σημειώνει ότι και η έλευση φυσικού αερίου (Βασιλικό) καθυστερεί, με την αρχική σύμβαση να τερματίζεται, χωρίς επίσημη ημερομηνία έλευσης του πρώτου αερίου.
Οι οριζόντιες μειώσεις φόρων κοστίζουν
Οι οριζόντιες μειώσεις φόρων κοστίζουν, δεν είναι στοχευμένες, κρύβουν προσωρινά τον πληθωρισμό και τείνουν να μονιμοποιούνται, υπογραμμίζει το ΔΣΚ, σημειώνοντας ότι το ενεργειακό κόστος δεν λύνεται μόνιμα με φορολογικές παρεμβάσεις. “Χρειάζεται περισσότερη εγχώρια ενέργεια, που αποθηκεύεται. Προτεραιότητα στην αποθήκευση, στα δίκτυα, και στην ενεργειακή αναβάθμιση των νοικοκυριών, που μειώνουν μόνιμα την έκθεση στο πετρέλαιο και το κόστος ETS”, αναφέρει.
Σύμφωνα με το ΔΣΚ, το 2026 επαναλήφθηκε “η συνταγή του 2022” με οριζόντιες μειώσεις φόρων με διαδοχικές παρατάσεις στον Φόρο Κατανάλωσης, στο ΦΠΑ του ηλεκτρισμού και στο ΦΠΑ σε συγκεκριμένα προϊόντα, με τα υφιστάμενα μέτρα να ξεπερνούν τα €200 εκ.
“Οι μειώσεις φόρων ‘κρύβουν’ πληθωρισμό σήμερα και τον επιστρέφουν όταν λήξουν”, προειδοποιεί το ΔΣΚ, επισημαίνοντας ότι αν σε κάποιο έκτακτο σοκ χρησιμοποιηθούν μειώσεις φόρων, αυτές πρέπει να είναι προσωρινές, οριοθετημένες και αναστρέψιμες.
Επιπλέον, αναφέρει ότι πρέπει να οριστεί μία «κανονική» τιμή αναφοράς του πληθωρισμού, που να ξεχωρίζει το ακραίο σοκ από τη συνήθη διακύμανση. Συγκεκριμένα, προτείνει ως τιμή αναφοράς τον μέσο όρο των τελευταίων 36 μηνών σε σημερινές τιμές, αποπληθωρισμένο με τον υποκείμενο Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών και με μία “ζώνη ανοχής” ±15%.
Ως εναλλακτικά σημεία αναφοράς προτείνεται το κόστος εισαγωγής καυσίμων (Brent σε € + μέσο περιθώριο + ισχύοντες φόροι) ή ο μέσος όρος της ΕΕ προ φόρων.
“Η απόκλιση από την κανονική τιμή μπορεί να καθορίζει πότε, πόση και για πόσο στήριξη δίνεται”, προτείνει το ΔΣΚ, αναφέροντας, ως παράδειγμα, ότι για απόκλιση έως 15% δεν θα πρέπει να λαμβάνεται καμία παρέμβαση, ενώ για πάνω από 15% για λιγότερο από 12 μήνες να θεωρείται «προσωρινό shock», με στήριξη μόνο στα ευάλωτα νοικοκυριά. Υπέρβαση πάνω από 15% για περισσότερο από 12 μήνες, μπορεί να θεωρείται «πιθανό νέο επίπεδο» και η στήριξη να αποσύρεται γραμμικά σε 6 μήνες.
Με αυτή τη μέθοδο, σύμφωνα με το ΔΣΚ, «νέο επίπεδο» ήταν μόνο η περίοδος 2022–23, ενώ το 2026 όλες οι υπερβάσεις θεωρούνται «προσωρινό shock».
Εξάλλου, σύμφωνα με το ΔΣΚ, η μόνιμη συγκράτηση των τιμών καθυστερεί την αναγκαία προσαρμογή της οικονομίας, δημιουργεί λανθασμένα κίνητρα με περισσότερη κατανάλωση εισαγόμενης ενέργειας και πιο αργή στροφή σε ΑΠΕ και εξοικονόμηση, αυξάνει το δημοσιονομικό κόστος χωρίς προκαθορισμένο όριο και μετατρέπει προσωρινά μέτρα σε μόνιμες υποχρεώσεις.
Γι’ αυτό, προτείνει τη σταδιακή και ανακοινωμένη εκ των προτέρων απόσυρση της στήριξης, με γνωστό χρονοδιάγραμμα, την εξομάλυνση μόνο για τις ευάλωτες ομάδες και για περιορισμένο χρόνο και τα δημοσιονομικά περιθώρια που απελευθερώνονται να επενδύονται σε αποθήκευση, δίκτυα και ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών.
Καταληκτικά, το ΔΣΚ επισημαίνει ότι η δημοσιονομική πολιτική έναντι του πληθωρισμού δεν πρέπει να στοχεύει στη μόνιμη συγκράτηση των τιμών μέσω οριζόντιων φορολογικών παρεμβάσεων. Πρέπει να διαχωρίζει τις προσωρινές διαταραχές (shocks) από τις μόνιμες μεταβολές των σχετικών τιμών, να επιτρέπει την αναγκαία προσαρμογή της οικονομίας και, όπου απαιτείται, να προστατεύει στοχευμένα και προσωρινά τις ευάλωτες ομάδες.
