Ακόμη ένας ισχυρός παράγοντας του τουρκικού χρηματοπιστωτικού συστήματος οδηγείται σε παραίτηση. Ο Σαχάπ Καβτσίογλου, επικεφαλής της Αρχής Τραπεζικής Ρύθμισης και Εποπτείας (BDDK) και πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας, ζήτησε την Τετάρτη από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να τον απαλλάξει από τα καθήκοντά του.
Η κίνησή του έρχεται καθώς η έρευνα για ένα από τα μεγαλύτερα χρηματοοικονομικά σκάνδαλα στην ιστορία της Τουρκίας διευρύνεται, αγγίζοντας πολιτικούς, τραπεζίτες, επικεφαλής εποπτικών αρχών και στελέχη που βρίσκονταν επί χρόνια κοντά στην εξουσία.
Στο επίκεντρο βρίσκεται μια κρίση επενδυτικών κεφαλαίων ύψους 20 δισ. δολαρίων, που έχει επηρεάσει σχεδόν μισό εκατομμύριο μικροεπενδυτές και έχει αποκτήσει στην Τουρκία ένα όνομα που συνδυάζει την ειρωνεία με την οργή: «Fonzi».
Η λέξη προκύπτει από το τουρκικό fon, δηλαδή επενδυτικό κεφάλαιο, και το όνομα του Τσαρλς Πόντσι, του ανθρώπου που έδωσε το όνομά του στις διαβόητες πυραμίδες εξαπάτησης επενδυτών.
Μόνο που στην τουρκική περίπτωση η υπόθεση δεν περιορίζεται σε έναν διαχειριστή που υποσχόταν εξωπραγματικά κέρδη. Η έρευνα εξετάζει ένα πολύ ευρύτερο δίκτυο συναλλαγών, πιθανής χειραγώγησης μετοχών και διασυνδέσεων με τον κρατικό μηχανισμό.
Η τελευταία εξέλιξη: Ο άνθρωπος της τραπεζικής εποπτείας ζητά να φύγει
Ο Καβτσίογλου ανακοίνωσε μέσω της πλατφόρμας X ότι ζήτησε από τον Ερντογάν να αποδεχθεί την αποχώρησή του, προκειμένου, όπως υποστήριξε, να προστατευθεί το κύρος της υπηρεσίας του από τις καταγγελίες που έχουν διατυπωθεί.
«Υπό το φως των πρόσφατων ισχυρισμών που αφορούν την BDDK και εμένα προσωπικά, ζήτησα από τον πρόεδρό μας να με απαλλάξει από τα καθήκοντά μου, ώστε να αποτραπεί περαιτέρω βλάβη στον θεσμό», ανέφερε.
Σύμφωνα με το Bloomberg, δεν είχε διευκρινιστεί μέχρι την ώρα της δημοσίευσης εάν ο Τούρκος πρόεδρος είχε αποδεχθεί το αίτημά του.
Ο Καβτσίογλου δεν έχει κατηγορηθεί για κάποια παράνομη πράξη. Μάλιστα, σε συνέντευξη που δημοσιεύθηκε πριν από την ανακοίνωσή του, είχε υποστηρίξει ότι η BDDK δεν έχει απολύτως καμία σχέση με την υπόθεση των επενδυτικών κεφαλαίων.
Ωστόσο, η αποχώρηση που ζητά αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η έρευνα έχει ήδη οδηγήσει στη σύλληψη του αντιπροέδρου της τραπεζικής εποπτικής αρχής, καθώς και άλλων κορυφαίων στελεχών του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Στη λίστα των συλληφθέντων περιλαμβάνονται, σύμφωνα με το Bloomberg, ο διευθύνων σύμβουλος του χρηματιστηρίου, ο πρώην επικεφαλής της Takasbank, που διαχειρίζεται την εκκαθάριση και τον διακανονισμό συναλλαγών τίτλων, και υψηλόβαθμο στέλεχος του κυβερνώντος AKP.
Πώς άρχισαν όλα: Επενδυτικά κεφάλαια που υπόσχονταν μια περιουσία
Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος της υπόθεσης, πρέπει να επιστρέψει στην περίοδο κατά την οποία ορισμένα τουρκικά επενδυτικά κεφάλαια εμφάνιζαν αποδόσεις που έμοιαζαν αδιανόητες.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Tera Group, του χρηματοοικονομικού ομίλου που ίδρυσε το 2005 ο Εμρέ Τεζμέν και βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο των ερευνών.
Σε εταιρικές παρουσιάσεις της Tera εμφανιζόταν το βασικό επενδυτικό της κεφάλαιο, TLY, να έχει αποδώσει 4.233% μέσα στο 2025, όταν ο γενικός δείκτης του χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης είχε ενισχυθεί μόλις κατά 13%.
Για έναν επενδυτή που αναζητούσε τρόπο να προστατεύσει τις αποταμιεύσεις του από τον υψηλό τουρκικό πληθωρισμό, τέτοιες αποδόσεις έμοιαζαν με μοναδική ευκαιρία.
Και το σημαντικότερο: δεν επρόκειτο για άγνωστα επενδυτικά σχήματα που λειτουργούσαν στο περιθώριο. Τα κεφάλαια εμφανίζονταν ως νόμιμα, εποπτευόμενα χρηματοοικονομικά προϊόντα.
Ο Αλιτζάν Μορνταλγκά, ένας από τους εκατοντάδες χιλιάδες επενδυτές που επλήγησαν, τοποθέτησε περίπου 6 εκατ. τουρκικές λίρες, ποσό που αντιστοιχούσε σε περίπου 120.000 δολάρια, σε ένα από αυτά. Όπως εξήγησε στους Financial Times, εμπιστεύθηκε το προϊόν ακριβώς επειδή βρισκόταν υπό εποπτεία.
«Δεν νομίζω ότι κανείς φανταζόταν πως θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο», ανέφερε.
Το κόλπο με τις μετοχές: Πώς δημιουργούνταν οι εξωπραγματικές αποδόσεις
Ο μηχανισμός που εξετάζουν οι τουρκικές αρχές θυμίζει τις κλασικές πρακτικές χειραγώγησης της αγοράς, γνωστές ως pump and dump.
Σύμφωνα με την έρευνα που παρουσίασαν οι Financial Times, ορισμένα επενδυτικά κεφάλαια συγκέντρωναν μεγάλες θέσεις σε μετοχές συγκεκριμένων εταιρειών, συχνά με μεταξύ τους διασυνδέσεις.
Οι συνεχείς αγορές περιόριζαν τις διαθέσιμες μετοχές στην αγορά και ωθούσαν τις τιμές προς τα πάνω.
Η άνοδος των τιμών αύξανε με τη σειρά της την αποτιμώμενη αξία των επενδυτικών κεφαλαίων, δημιουργώντας την εικόνα εντυπωσιακής κερδοφορίας.
Οι αποδόσεις προσέλκυαν νέους επενδυτές, οι οποίοι τοποθετούσαν περισσότερα χρήματα στα ίδια κεφάλαια. Έτσι, δημιουργούνταν πρόσθετη αγοραστική δύναμη για τις ίδιες ή συναφείς μετοχές.
Ο κύκλος μπορούσε να συνεχίζεται όσο εισέρχονταν νέα κεφάλαια και οι τιμές παρέμεναν υψηλές.
Όταν όμως οι επενδυτές άρχισαν να ζητούν μαζικά τα χρήματά τους πίσω, ο μηχανισμός κατέρρευσε.
Δεν έχει αποδειχθεί δικαστικά ότι όλα τα εμπλεκόμενα κεφάλαια λειτουργούσαν ως απάτες τύπου Πόντσι. Ωστόσο, ο Τούρκος υπουργός Δικαιοσύνης έχει χρησιμοποιήσει τον χαρακτηρισμό «σχήμα που μοιάζει με Πόντσι» για να περιγράψει την υπόθεση.
Η μετοχή που εκτινάχθηκε 1.600% και στη συνέχεια κατέρρευσε
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι εκείνη της ναυπηγικής εταιρείας Özata Denizcilik.
Όταν εισήχθη στο χρηματιστήριο το 2024, η χρηματιστηριακή της αξία ήταν περίπου 200 εκατ. δολάρια, ενώ λιγότερο από το 20% των μετοχών της ήταν ελεύθερα διαπραγματεύσιμο.
Τον Απρίλιο του 2026, επενδυτικά κεφάλαια της Tera άρχισαν να αγοράζουν μετοχές της εταιρείας σε τιμή περίπου 281 τουρκικών λιρών.
Μέχρι τα τέλη Αυγούστου είχαν συγκεντρώσει σχεδόν το 96% των διαθέσιμων προς διαπραγμάτευση μετοχών. Η τιμή εκτινάχθηκε, φτάνοντας σχεδόν τις 5.000 λίρες στα μέσα Σεπτεμβρίου. Μέσα σε πέντε μήνες, η άνοδος πλησίασε το 1.600%. Ακολούθησε η κατάρρευση.
Στις αρχές Νοεμβρίου, η μετοχή διαπραγματευόταν περίπου στις 170 λίρες, έχοντας χάσει σχεδόν το 98% της αξίας της από τα υψηλά της.
Η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SPK) υπέβαλε μηνυτήριες αναφορές σε βάρος 11 προσώπων, μεταξύ των οποίων και ο ιδρυτής της Tera, Εμρέ Τεζμέν, για υποψίες χειραγώγησης της μετοχής.
Ο Τεζμέν έχει προφυλακιστεί, αλλά αρνείται ότι διέπραξε οποιαδήποτε παρανομία.
Τρία στελέχη της Özata, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρός της, έχουν επίσης προφυλακιστεί στο πλαίσιο της ευρύτερης έρευνας. Η εταιρεία επισημαίνει ότι οι συλλήψεις δεν συνιστούν απόδειξη ενοχής και ότι η επιχειρησιακή της λειτουργία συνεχίζεται κανονικά.
Η 15η Σεπτεμβρίου και το ντόμινο των 131 κεφαλαίων
Η φούσκα άρχισε να ξεφουσκώνει στα τέλη Αυγούστου, έπειτα από αλλαγές στους κανόνες για την ελεύθερη διασπορά των μετοχών.
Στις 15 Σεπτεμβρίου, η εταιρεία διαχείρισης επενδύσεων Pusula Portföy ανακοίνωσε ότι ορισμένα κεφάλαιά της αδυνατούσαν να ικανοποιήσουν αιτήματα εξαγοράς μεριδίων.
Ήταν η στιγμή που η ανησυχία μετατράπηκε σε πανικό.
Χιλιάδες επενδυτές επιχείρησαν να αποσύρουν τα χρήματά τους, προκαλώντας ένα κύμα μαζικών ρευστοποιήσεων που συμπαρέσυρε την αγορά.
Οι αρχές αναγκάστηκαν να παρέμβουν. Στις 17 Σεπτεμβρίου, η Επιτροπή Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας ανακοίνωσε έκτακτα μέτρα, μεταξύ των οποίων αναστολές συναλλαγών και εκκαθάριση 131 επενδυτικών κεφαλαίων με συνολικά περιουσιακά στοιχεία περίπου 20 δισ. δολαρίων.
Η κεντρική τράπεζα αύξησε παράλληλα τη διαθέσιμη ρευστότητα σε τουρκικές λίρες, προκειμένου να περιορίσει τις αναγκαστικές πωλήσεις.
Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ υποστήριξε ότι η προβληματική περιοχή της αγοράς είχε τεθεί σε «καραντίνα» και ότι αντιπροσώπευε περίπου το 10% του τομέα των επενδυτικών κεφαλαίων. Διαβεβαίωσε επίσης ότι δεν υπήρχε συστημική απειλή για την οικονομία.
Ωστόσο, για εκατοντάδες χιλιάδες επενδυτές, η ζημιά είχε ήδη γίνει.
Το πολιτικό σκάνδαλο: Ποιοι γνώριζαν και γιατί δεν παρενέβησαν;
Εδώ βρίσκεται ίσως η σοβαρότερη διάσταση της υπόθεσης.
Προειδοποιήσεις για ύποπτες συναλλαγές είχαν διατυπωθεί πολύ πριν από την κατάρρευση.
Ήδη από τον Δεκέμβριο του 2025, η Επιτροπή Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, στην οποία συμμετέχουν ο υπουργός Οικονομικών και ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας, είχε εξετάσει ασυνήθιστες κινήσεις στις τιμές μετοχών.
Τον ίδιο μήνα, η βουλευτής της αντιπολίτευσης Αϊουτζέ Τουρκές Τας είχε καταγγείλει στη Βουλή πρακτικές χειραγώγησης και είχε ζητήσει έρευνα.
Η πρόταση απορρίφθηκε από την κυβερνητική πλειοψηφία. Τον Ιούνιο, ακόμη και ο διεθνής πάροχος χρηματιστηριακών δεικτών MSCI προειδοποίησε ότι συντονισμένες συναλλαγές ενδέχεται να αλλοίωναν τις τιμές στην τουρκική αγορά.
Ο πρώην υποδιοικητής της τουρκικής υπηρεσίας καταπολέμησης οικονομικού εγκλήματος MASAK, Ραμαζάν Μπασάκ, υποστηρίζει ότι είχε επανειλημμένα ενημερώσει τις αρχές για ύποπτες συναλλαγές.
Τον Απρίλιο είχε μάλιστα συλληφθεί με την υποψία διάδοσης παραπλανητικών πληροφοριών, αφού αμφισβήτησε τις αστρονομικές αποδόσεις ορισμένων κεφαλαίων. Αφέθηκε στη συνέχεια ελεύθερος και αρνείται οποιαδήποτε παρανομία.
Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στην Τουρκία είναι γιατί οι αρμόδιες αρχές δεν σταμάτησαν εγκαίρως μια πρακτική για την οποία υπήρχαν δημόσιες προειδοποιήσεις.
Και ένα δεύτερο, ακόμη πιο ευαίσθητο: Εάν υπήρξε συγκάλυψη ή συνεργασία, μέχρι ποιο επίπεδο της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας έφτανε;
Από το κυβερνών κόμμα μέχρι την κορυφή της οικονομικής γραφειοκρατίας
Η δικαστική έρευνα έχει λάβει πλέον διαστάσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ τον χώρο των επενδύσεων.
Περισσότερα από 400 πρόσωπα αντιμετωπίζουν δικαστικές διαδικασίες, ενώ οι συλλήψεις έχουν ξεπεράσει τις 100, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσαν οι Financial Times στις 4 Νοεμβρίου.
Στους εμπλεκόμενους περιλαμβάνονται πρώην και νυν υψηλόβαθμα στελέχη του χρηματοπιστωτικού τομέα, πρώην κυβερνητικοί αξιωματούχοι και πρόσωπα με διασυνδέσεις με το κυβερνών κόμμα.
Ιδιαίτερη αίσθηση έχει προκαλέσει η περίπτωση της Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, πρώην αντιπροέδρου του AKP. Η ίδια και ο σύζυγός της πούλησαν 400.000 μετοχές της Özata πριν από την κατάρρευση της τιμής.
Η Καγιά υποστηρίζει ότι δεν είχε προνομιακή πληροφόρηση και δεν διέπραξε καμία παράνομη πράξη. Έχει δηλώσει επίσης ότι επέστρεψε οικειοθελώς περισσότερα από 2 δισ. τουρκικές λίρες, περίπου 40 εκατ. δολάρια, από κέρδη χρηματιστηριακών συναλλαγών.
Η υπόθεση έχει ήδη προκαλέσει απομακρύνσεις και αποχωρήσεις κορυφαίων στελεχών, μεταξύ των οποίων δύο διαδοχικών επικεφαλής της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ έκανε λόγο για έρευνα σχετικά με μια «εκτεταμένη εγκληματική οργάνωση» που ενδέχεται να φτάνει στα υψηλότερα κλιμάκια της οικονομικής γραφειοκρατίας.
Οι ισχυρισμοί αυτοί αποτελούν αντικείμενο της δικαστικής διερεύνησης και δεν συνιστούν διαπιστωμένη ενοχή των προσώπων που ελέγχονται.
Ο Ερντογάν, η οργή και ο φόβος για το πολιτικό κόστος
Ο Τούρκος πρόεδρος έχει επιχειρήσει να εμφανιστεί ως εγγυητής της κάθαρσης. Δήλωσε ότι η υπόθεση αντιμετωπίζεται με «χειρουργική ακρίβεια» και υποσχέθηκε ότι όσοι απέκτησαν παράνομα και υπέρογκα κέρδη θα λογοδοτήσουν στη Δικαιοσύνη.
«Δεν προστατεύουμε όσους αδικούν τον λαό μας», ανέφερε σε συνεδρίαση του AKP τον Οκτώβριο. Ωστόσο, η πολιτική πίεση είναι μεγάλη. Σύμφωνα με τους Financial Times, ιδιωτική δημοσκόπηση που φέρεται να έφτασε στον Ερντογάν κατέγραψε πτώση έξι ποσοστιαίων μονάδων στη δημοτικότητα του κυβερνώντος κόμματος μέσα σε έναν μήνα, όπως υποστήριξε ο πρώην βουλευτής του AKP Σαμίλ Ταγιάρ.
Ταυτόχρονα, η καταναλωτική εμπιστοσύνη υποχώρησε κατά 8% τον Οκτώβριο. Η αντιπολίτευση μιλά για «κλοπή του αιώνα», ενώ επικριτές της κυβέρνησης υποστηρίζουν ότι το σκάνδαλο αποκαλύπτει βαθύτερα προβλήματα στη λειτουργία των εποπτικών θεσμών.
Ο Wolfango Piccoli, επικεφαλής γεωπολιτικού κινδύνου της Consello, εκτιμά ότι η υπόθεση δεν μπορεί να εξηγηθεί απλώς ως δράση ορισμένων επίορκων στελεχών, αλλά αντανακλά τη σταδιακή αποδυνάμωση των θεσμών.
Πρόκειται για αξιολόγηση που διατυπώνουν επικριτές της κυβέρνησης, ενώ η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η έκταση των ερευνών αποδεικνύει την αποφασιστικότητά της να αντιμετωπίσει τις παρανομίες.
100 δισ. δολάρια από το χρηματιστήριο
Πέρα από τις πολιτικές συνέπειες, το σκάνδαλο έχει επιφέρει ισχυρό πλήγμα στην τουρκική οικονομία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσαν οι Financial Times, μέσα σε περίπου δύο μήνες το χρηματιστήριο έχασε σχεδόν το ένα τρίτο της αξίας του, με τη συνολική μείωση της κεφαλαιοποίησης να υπολογίζεται σε περίπου 100 δισ. δολάρια.
Οι καθαρές συναλλαγματικές εφεδρείες της χώρας μειώθηκαν κατά περισσότερα από 30 δισ. δολάρια, στα 38 δισ., σύμφωνα με εκτιμήσεις της Bürümcekçi Research.
Το πλήγμα έρχεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη συγκυρία. Η τουρκική οικονομία αντιμετωπίζει πληθωρισμό κοντά στο 30% και κόστος δανεισμού που υπερβαίνει το 40%, ενώ η άνοδος των διεθνών επιτοκίων δυσχεραίνει περαιτέρω την πρόσβαση σε κεφάλαια.
Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει μέτρα στήριξης των επενδυτών, με πληρωμές έως 1 εκατ. τουρκικές λίρες ανά επενδυτή και ανά κεφάλαιο.
Έχει επίσης δημιουργηθεί ειδικός λογαριασμός στον οποίο όσοι αποκόμισαν υπερβολικά κέρδη μπορούν να επιστρέφουν οικειοθελώς χρήματα.
Ωστόσο, επικριτές του μηχανισμού θέτουν ερωτήματα για τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητά του.
Το μεγαλύτερο θύμα είναι η εμπιστοσύνη
Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια να αναδείξει την Κωνσταντινούπολη σε διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο.
Το σκάνδαλο Fonzi, όμως, πλήττει ακριβώς το στοιχείο πάνω στο οποίο στηρίζεται κάθε χρηματοπιστωτική αγορά: την εμπιστοσύνη ότι οι συναλλαγές γίνονται με διαφανείς κανόνες και ότι οι εποπτικές αρχές παρεμβαίνουν όταν διαπιστώνουν παρατυπίες.
Η σημερινή κίνηση του Καβτσίογλου να ζητήσει την αποχώρησή του δείχνει ότι οι πολιτικές και θεσμικές αναταράξεις δεν έχουν ολοκληρωθεί.
Οι έρευνες συνεχίζονται, η κυβέρνηση αναμένει πόρισμα κρατικού ελέγχου έως το τέλος του έτους και εκατοντάδες χιλιάδες επενδυτές εξακολουθούν να αγωνιούν για τις αποταμιεύσεις τους.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο ποιος χειραγώγησε τις μετοχές ή ποιος αποκόμισε τα μεγαλύτερα κέρδη. Είναι πώς μια χρηματοοικονομική φούσκα τέτοιου μεγέθους μπόρεσε να διογκωθεί σε μια εποπτευόμενη αγορά, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις, και εάν η έρευνα θα φτάσει σε όλους όσοι ενδεχομένως είχαν ευθύνη.
Για την κυβέρνηση Ερντογάν, η απάντηση θα κρίνει πολύ περισσότερα από την τύχη ορισμένων τραπεζιτών ή χρηματιστών. Θα κρίνει εάν η Τουρκία μπορεί να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς που καλούνται να προστατεύουν τα χρήματα των πολιτών της.
Πηγή: Ναυτεμπορική
