Ένα από τα ισχυρότερα διαπραγματευτικά χαρτιά της Κίνας βρίσκεται πάνω στο τραπέζι της σημερινής συνάντησης του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ στην Ουάσιγκτον: οι σπάνιες γαίες.
Παρά τα δισεκατομμύρια δολάρια που έχει διοχετεύσει η αμερικανική κυβέρνηση στην ανάπτυξη εγχώριας παραγωγής και επεξεργασίας κρίσιμων ορυκτών, οι ΗΠΑ αναμένεται να εξακολουθούν να χρειάζονται κινεζικές εισαγωγές ακόμη και μέσα στη δεκαετία του 2030, σύμφωνα με στοιχεία της Benchmark Mineral Intelligence που επικαλείται το Reuters.
Η αμερικανική παραγωγή των δύο ευρύτερα χρησιμοποιούμενων σπάνιων γαιών έχει υπερτριπλασιαστεί από την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Ωστόσο, η χώρα μπορεί σήμερα να καλύψει μόλις το 42% της ζήτησής της.
Ακόμη και σε πέντε χρόνια, σχεδόν το ένα τέταρτο των αναγκών των ΗΠΑ θα εξακολουθεί να πρέπει να καλύπτεται από εισαγωγές.
Ο στόχος του 2027 που μοιάζει ανέφικτος
Η εξάρτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ο Λευκός Οίκος έχει θέσει ως στόχο τον Ιανουάριο του 2027 για τον αποκλεισμό των εισαγωγών κινεζικών σπάνιων γαιών.
Με τα σημερινά δεδομένα, το Reuters επισημαίνει ότι ο στόχος αυτός είναι σχεδόν αδύνατον να επιτευχθεί. Το Πεκίνο, από την πλευρά του, είχε συμφωνήσει πέρυσι να αναβάλει έως τις 10 Νοεμβρίου την εφαρμογή περιορισμών στις εξαγωγές σπάνιων γαιών.
Μια νέα παράταση βρίσκεται μεταξύ των θεμάτων που αναμένεται να συζητήσουν Τραμπ και Σι, καθώς οι δύο πλευρές επιχειρούν να διαχειριστούν μια σχέση στην οποία οι δασμοί, η τεχνολογία και οι κρίσιμες πρώτες ύλες έχουν μετατραπεί σε βασικά εργαλεία διαπραγμάτευσης.
Γιατί οι σπάνιες γαίες είναι τόσο κρίσιμες
Οι σπάνιες γαίες περιλαμβάνονται στα 60 ορυκτά που η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει κρίσιμα για την αμερικανική οικονομία και την εθνική ασφάλεια.
Μετά την εξόρυξή τους πρέπει να υποστούν ιδιαίτερα σύνθετη επεξεργασία και διαχωρισμό πριν χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή μαγνητών και άλλων υλικών απαραίτητων σε οπλικά συστήματα, αυτοκίνητα, ηλεκτρονικούς υπολογιστές και σειρά βιομηχανικών εφαρμογών.
Και ακριβώς στην επεξεργασία βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της Κίνας.
Οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν μηδενική παραγωγική δυνατότητα στην επεξεργασία των λεγόμενων βαριών σπάνιων γαιών, οι οποίες έχουν κρίσιμες στρατιωτικές εφαρμογές. Η αμερικανική παραγωγή αναμένεται να αυξηθεί έως το 2031, αλλά, σύμφωνα με την Benchmark, και τότε θα υπολείπεται της ζήτησης.
Το δύσκολο κομμάτι δεν είναι μόνο η εξόρυξη
Η δημιουργία μιας εναλλακτικής αλυσίδας εφοδιασμού αποδεικνύεται πολύ πιο περίπλοκη από το άνοιγμα νέων ορυχείων.
Οι 17 σπάνιες γαίες πρέπει να διαχωριστούν μεταξύ τους μέσω σύνθετων χημικών και μηχανικών διαδικασιών – τεχνογνωσία και βιομηχανική υποδομή στις οποίες η Κίνα έχει αναπτύξει κυρίαρχη θέση.
«Οι δυτικές χώρες βρίσκονται σε καλύτερη θέση για να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα, αλλά η αντικατάσταση της κινεζικής προσφοράς σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας είναι πολύ δυσκολότερη», σημειώνει ο Τοντ Ντάουνινγκ της Project Blue.
Όπως επισημαίνει η Κόκο Ζανγκ της ING, ο ρεαλιστικός στόχος για τις ΗΠΑ δεν είναι να αντικαταστήσουν την Κίνα ως κυρίαρχο παγκόσμιο προμηθευτή, αλλά να δημιουργήσουν μια αρκετά ισχυρή εναλλακτική αλυσίδα ώστε να προστατεύονται οι στρατηγικοί τομείς σε περιόδους γεωπολιτικής αναταραχής.
Τα δισεκατομμύρια της Ουάσιγκτον
Ο Τραμπ έχει αναγάγει τις σπάνιες γαίες σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας από την επιστροφή του στην προεδρία, κατευθύνοντας δισεκατομμύρια δολάρια σε εταιρείες όπως οι MP Materials, USA Rare Earth και Energy Fuels.
Οι επενδύσεις αρχίζουν ήδη να αποδίδουν.
Η MP Materials ξεκίνησε αυτόν τον μήνα να παραδίδει στην General Motors μαγνήτες που κατασκευάζονται από σπάνιες γαίες τις οποίες επεξεργάζεται η ίδια.
Η USA Rare Earth, μετά την επένδυση της αμερικανικής κυβέρνησης, έχει προχωρήσει σε σειρά εξαγορών, μεταξύ των οποίων ένα ορυχείο στη Βραζιλία και μια μονάδα επεξεργασίας στη Γαλλία.
Η Energy Fuels συμφώνησε επίσης φέτος να αποκτήσει εταιρεία που έχει δημιουργήσει μεγάλη μονάδα παραγωγής μαγνητών στη Νότια Καρολίνα.
Παράλληλα, νεοφυείς επιχειρήσεις αναπτύσσουν νέες τεχνολογίες επεξεργασίας και ανακύκλωσης σπάνιων γαιών.
Η αμερικανική αλυσίδα επομένως χτίζεται. Το πρόβλημα είναι ότι η Κίνα έχει ήδη τη δική της – και βρίσκεται δεκαετίες μπροστά.
Τι μπορεί να συμβεί εάν το Πεκίνο κλείσει τη στρόφιγγα
Το πόσο ευάλωτη παραμένει η αμερικανική βιομηχανία φάνηκε ήδη στην αυτοκινητοβιομηχανία.
Η Ford αναγκάστηκε πέρυσι να διακόψει προσωρινά την παραγωγή σε αμερικανικά εργοστάσια όταν στέρεψαν οι προμήθειες κινεζικών μαγνητών σπάνιων γαιών.
Το Reuters ανέφερε επίσης νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι ορισμένοι Κινέζοι προμηθευτές έχουν αρχίσει να περιορίζουν αποστολές προς τις ΗΠΑ, φοβούμενοι ότι διαφορετικά μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με το Πεκίνο.
Ένας επίσημος αποκλεισμός των εξαγωγών από τον Σι θα μπορούσε επομένως να προκαλέσει πολύ ευρύτερα προβλήματα στην αμερικανική μεταποίηση.
Το παράδοξο στο τραπέζι Τραμπ – Σι
Η Ουάσιγκτον προσπαθεί να οικοδομήσει μια αλυσίδα εφοδιασμού που δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μοχλός πίεσης από το Πεκίνο. Το Πεκίνο, όμως, διατηρεί ακριβώς αυτόν τον μοχλό όσο η αμερικανική βιομηχανία χρειάζεται κινεζικές πρώτες ύλες και –κυρίως– κινεζική δυνατότητα επεξεργασίας.
Γι’ αυτό και η σημερινή συζήτηση για πιθανή παράταση των περιορισμών στις εξαγωγές αφορά πολύ περισσότερα από μια εμπορική παραχώρηση.
Για τις ΗΠΑ, ο χρόνος είναι απαραίτητος για να χτίσουν εναλλακτικές αλυσίδες. Για την Κίνα, ο χρόνος αυτός είναι διαπραγματευτική ισχύς.
Και παρά την εντυπωσιακή επιτάχυνση των αμερικανικών επενδύσεων, τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η ισορροπία δύσκολα θα ανατραπεί σύντομα.
