Η Ελεγκτική Υπηρεσία προτίθεται να διαβιβάσει στον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, την Ειδική Εκθεσή της για το ζήτημα του σχεδιασμού και της υλοποίησης των κατασκευαστικών έργων στο Εθνικό Δασικό Πάρκο (ΕΔΠ) Ακάμα, ζητώντας όπως ασκώντας, κατά την κρίση του, τις συνταγματικές του εξουσίες, να αποφασίσει κατά πόσο συντρέχει λόγος διερεύνησης του ενδεχομένου διάπραξης αδικημάτων.
Αυτό αναφέρεται στην Εκθεση, στην οποία σημειώνεται ότι διαπιστώνονται αδυναμίες σε κρίσιμα και αλληλένδετα στάδια των κατασκευαστικών έργων στον Ακάμα, δεδομένου ότι οι εκθέσεις των διοικητικών ερευνών δεν υποβλήθηκαν ακόμα στην Υπηρεσία, τρία και πλέον έτη μετά την έναρξη των εργασιών, τον Οκτώβριο του 2022, όπως επισημαίνεται στην έκθεση.
Ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, υπογραμμίζει εισαγωγικά ότι η ανάπτυξη υποδομών μπορεί να εξυπηρετεί θεμιτές ανάγκες διαχείρισης και επισκεψιμότητας, δεν μπορεί όμως να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά από την υποχρέωση προστασίας της περιοχής. Επισημαίνει, δε, ότι η δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων του Σχεδίου Αειφόρου Ανάπτυξης διενεργήθηκε χωρίς να έχουν προηγουμένως καθοριστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για την περιοχή.
Ο κ. Παπακωνσταντίνου αναφέρει ότι μετά την έναρξη των έργων, επιβλήθηκαν 19 συμπληρωματικοί ή τροποποιημένοι περιβαλλοντικοί όροι, όπως προκύπτει όμως από τον έλεγχο της Υπηρεσίας, 17 όροι δεν έχουν ακόμη εκπληρωθεί πλήρως, ενώ σε σχέση με τους άλλους δύο, που αφορούσαν στις υπερεκσκαφές, η περιβαλλοντική επιβάρυνση δεν μπορούσε να αναστραφεί.
Παράλληλα, αναφέρει ότι εντοπίστηκαν περιπτώσεις στις οποίες νομικά δεσμευτικοί περιβαλλοντικοί όροι δεν αποτυπώθηκαν επαρκώς στα κατασκευαστικά σχέδια, καθώς και αποκλίσεις κατά την εκτέλεση των έργων.
«Η συνολική εικόνα καταδεικνύει ότι ο σχεδιασμός, η περιβαλλοντική αξιολόγηση, η ενσωμάτωση των όρων στα σχέδια και η παρακολούθηση της κατασκευής δεν λειτούργησαν ως ενιαία αλληλουχία προληπτικών δικλίδων», σημειώνει ο Γενικός Ελεγκτής.
Υπογραμμίζει ότι «η προστασία του Ακάμα απαιτεί αποτελεσματικές προληπτικές δικλείδες, συνεχή εποπτεία και έγκαιρη παρέμβαση» και ότι «οι αρμόδιες Υπηρεσίες οφείλουν να διασφαλίσουν ότι στα επόμενα στάδια δεν θα επαναληφθούν αντίστοιχες αδυναμίες».
Επιπρόσθετα, η έκθεση επισημαίνει τους πιθανούς κινδύνους από την αυξημένη επισκεψιμότητα της περιοχής. «Συγκεκριμένα, η ανεξέλεγκτη διακίνηση οχημάτων και η διάνοιξη χωμάτινων οδών στην περιοχή προκαλούν αλλοίωση της μορφολογίας του εδάφους, εκπομπές σκόνης και αέριων ρύπων, αυξημένα επίπεδα θορύβου και καταπάτηση της βλάστησης και της χλωρίδας, με επιπτώσεις και στην πανίδα της περιοχής», αναφέρει, με τα στοιχεία του Τμήματος Δασών να κάνουν λόγο για περίπου 400.000 επισκέπτες ανά έτος.
Συνοπτικά, τα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσία διαπιστώνουν αδυναμίες σε σχέση με τη διαδικασία της εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και της διαμόρφωσης των σχετικών περιβαλλοντικών όρων, αποκλίσεις στα κατασκευαστικά σχέδια, σε σχέση με την ενσωμάτωση των όρων της Περιβαλλοντική Αρχή, αποκλίσεις από τα κατασκευαστικά σχέδια κατά το στάδιο υλοποίησης του έργου, αποκλίσεις από άλλους ουσιώδεις όρους που έθεσε η Περιβαλλοντική Αρχή.
Η Περιβαλλοντική Αρχή, αναφέρεται περαιτέρω, διενέργησε την προβλεπόμενη δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον, για το ΣΑΑ του ΕΔΠ Ακάμα, χωρίς να έχουν προηγουμένως θεσπιστεί για την υπό εξέταση περιοχή ειδικοί στόχοι διατήρησης.
«Συνεπώς, δεν φαίνεται να διασφαλίστηκε με την απαιτούμενη, από την Ευρωπαϊκή Οδηγία, βεβαιότητα, ότι το έργο δεν θα επηρέαζε αρνητικά την οικολογική ακεραιότητα του τόπου», επισημαίνεται.
Αναφέρεται ακόμα ότι δεν αξιολογήθηκε η ανάγκη εκπόνησης Μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΜΕΟΑ) για το έργο «Βελτίωση μέρους του κύριου οδικού δικτύου του ΕΔΠ Ακάμα – Φάση Α΄» μέσω Έκθεσης Προελέγχου, παρόλο που η πιθανότητα επηρεασμού του οικοτόπου από αυτό ήταν αδιαμφισβήτητη.
Σε άλλο σημείο επισημαίνεται ότι η χρονική ακολουθία που ακολουθήθηκε περιόρισε τη δυνατότητα τα αποτελέσματα της εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων να ενσωματωθούν ουσιαστικά στον σχεδιασμό του έργου πριν από την οριστικοποίησή του.
Οι περιβαλλοντικοί όροι δεν ήταν σε όλες τις περιπτώσεις επαρκώς συγκεκριμένοι. Η Υπηρεσία μας δεν θεωρεί ότι η περιβαλλοντική αξιολόγηση πρέπει να υποκαθιστά τον λεπτομερή τεχνικό σχεδιασμό, προστίθεται.
«Ως αποτέλεσμα, η ερμηνεία των σχετικών όρων σε σχέση με την αποτύπωσή τους στα τελικά κατασκευαστικά σχέδια αφέθηκε στην κρίση του ιδιώτη μελετητή του έργου», αναφέρει η Ελεγκτική Υπηρεσία, ενώ σε άλλο σημείο συμπληρώνει ότι δεν εντοπίστηκε αλληλογραφία που να τεκμηριώνει ότι ο μελετητής ενημερώθηκε, από το ΤΔ, για όλες τις απαιτήσεις που προέκυψαν από την Αιτιολογημένη Διαπίστωση, μέσω των όρων που τέθηκαν στις 2.12.2021 και ενδεχομένως να καθιστούσαν απαραίτητη την τροποποίηση των κατασκευαστικών σχεδίων.
«Δεν εντοπίστηκε τεκμηρίωση ότι τα τελικά κατασκευαστικά σχέδια τέθηκαν ενώπιον της Περιβαλλοντικής Αρχής, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι όροι που είχε θέσει είχαν ενσωματωθεί και να εντοπισθούν τυχόν ασυνέπειες πριν από την έναρξη των έργων», διαπιστώνεται στην Εκθεση.
«Τα κατασκευαστικά σχέδια δεν στάλθηκαν, από την Περιβαλλοντική Αρχή στο Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ), ώστε να βεβαιωθεί ότι λήφθηκαν υπόψη κατά τον σχεδιασμό όλοι οι σχετικοί νομικά δεσμευτικοί περιβαλλοντικοί όροι, προτού αυτά οριστικοποιηθούν/εγκριθούν», προστίθεται.
Λόγω των πιο πάνω αδυναμιών, αναφέρει η Ελεγκτική Υπηρεσία, αποφασίστηκε, μετέπειτα, όπως ο αγωγός και το καλώδιο που τοποθετήθηκαν θα πρέπει να αφαιρεθούν, γεγονός που καταδεικνύει σπατάλη δημοσίου χρήματος και περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Σε ό,τι αφορά τις διαπλατύνσεις δρόμων η ΕΥ σημειώνει ότι ακόμη και αν γίνει αποδεκτό ότι μέρος των διαπλατύνσεων ήταν προσωρινής φύσης και προβλέπεται να αποκατασταθεί, οι επεμβάσεις αυτές αύξησαν την πραγματική έκταση που επηρεάστηκε κατά την κατασκευαστική φάση πέραν εκείνης που είχε ληφθεί υπόψη κατά την αρχική αξιολόγηση.
«Η έκδοση από την ΠΑ Συμπληρωματικής Έκθεσης ΕΟΑ τον Μάρτιο του 2024 δεν αποτελεί, από μόνη της, απόδειξη ανεπάρκειας της αρχικής περιβαλλοντικής αξιολόγησης. Ωστόσο, το περιεχόμενο των 19 συμπληρωματικών ή τροποποιημένων όρων, σε συνδυασμό με τα προβλήματα που είχαν ήδη εμφανιστεί κατά την εκτέλεση των έργων, καταδεικνύει ότι σειρά περιβαλλοντικά ουσιωδών ζητημάτων, χρειάστηκε να επανεξεταστεί ή να ρυθμιστεί, ειδικότερα μετά την έναρξη των εργασιών», τονίζεται περαιτέρω.
Το Συμπέρασμα της ΕΥ είναι ότι πέραν του θεμελιώδους ζητήματος που προκύπτει από τη μη προηγούμενη θέσπιση ειδικών στόχων διατήρησης, ο έλεγχος εντόπισε σημαντικές αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο περιβαλλοντικά ουσιώδεις παράμετροι του έργου εξειδικεύτηκαν, ενσωματώθηκαν στα κατασκευαστικά σχέδια και παρακολουθήθηκαν κατά την εκτέλεση. Αναγνωρίζεται ότι η περιβαλλοντική αξιολόγηση δεν υποκαθιστά τον λεπτομερή τεχνικό σχεδιασμό και ότι ορισμένες τεχνικές παράμετροι είναι δυνατό να εξειδικεύονται κατά τη μελέτη ή την κατασκευή. Ωστόσο, όπου οι επιλογές αυτές δύνανται να μεταβάλουν ουσιωδώς το είδος ή την έκταση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, πρέπει να διασφαλίζεται ότι καλύπτονται από την προηγηθείσα αξιολόγηση και τους περιβαλλοντικούς όρους ή, διαφορετικά, ότι επαναξιολογούνται πριν από την εφαρμογή τους. Στην προκειμένη περίπτωση, σειρά ζητημάτων χρειάστηκε να αντιμετωπιστεί μετά την έναρξη των εργασιών, όταν είχαν ήδη πραγματοποιηθεί επεμβάσεις, γεγονός που οδήγησε σε αναστολή εργασιών για μεγάλο χρονικό διάστημα, ανάγκη πρόσθετων μέτρων, τροποποιήσεων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αποκαταστατικών εργασιών και πρόσθετου κόστους.
«Από επισκόπηση των κατασκευαστικών σχεδίων που ετοιμάστηκαν τον Οκτώβριο του 2021 από τον ανάδοχο ιδιώτη μελετητή, διαπιστώσαμε παραβάσεις των νομικά δεσμευτικών περιβαλλοντικών όρων που έθεσε η Περιβαλλοντική Αρχή», σημειώνεται.
Σύμφωνα με την ΑΔ , σε δύο σημεία (30Α και 30Β Τοξεύτρα – Άβακας – Λίπατη (Δρόμος 4Β)), προνοείται η κατασκευή τύπου γεφυριού που να μην σφραγίζει την κοίτη του ποταμού, ώστε να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη διακίνηση του κρισίμως κινδυνεύοντος και αυστηρά προστατευόμενου ευρωπαϊκού χελιού «Anguilla Anguilla». Ωστόσο, σύμφωνα με τα κατασκευαστικά σχέδια, στα εν λόγω σημεία προνοείτο η κατασκευή κιβωτιοειδών οχετών, οι οποίοι σφραγίζουν πλήρως την κοίτη του ποταμού.
«Επισημαίνουμε ότι, το Τμήμα Περιβάλλοντος δεν απέστειλε στο ΤΑΥ τα κατασκευαστικά σχέδια του έργου, έτσι ώστε να βεβαιωθεί ότι οι σχετικοί περιβαλλοντικοί όροι που έθεσε αποτυπώθηκαν ορθά στα κατασκευαστικά σχέδια πριν την οριστικοποίηση/έγκρισή τους». Επίσης, αναφέρεται, εντοπίστηκε ασυνέπεια των τελικών κατασκευαστικών σχεδίων με τις επιμέρους κατασκευαστικές λεπτομέρειες των σχεδίων, όσον αφορά στο τελικό πλάτος συγκεκριμένου δρόμου.
Στη συνέχεια η ΕΥ διαπιστώνει αποκλίσεις από τα κατασκευαστικά σχέδια, κατά το στάδιο υλοποίησης του έργου και σημειώνει ότι το υφιστάμενο σύστημα παρακολούθησης δεν αποδείχθηκε επαρκώς αποτελεσματικό για τον έγκαιρο εντοπισμό των συγκεκριμένων αποκλίσεων.
«Όπως προκύπτει από τα πιο πάνω, ούτε το ΤΠ, ως η ΠΑ, ούτε το ΤΔ, ως ο κύριος του έργου, δεν εντόπισαν τις υπό αναφορά αποκλίσεις και δεν έλαβαν έγκαιρα διορθωτικά μέτρα, έτσι ώστε να περιοριστεί το αρνητικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο που ενδέχεται να προκύψει στο ΕΔΠ Ακάμα».
Προβλήματα εντοπίζονται και σε υδραυλικά έργα με παραβάσεις που δεν εντοπίστηκαν έγκαιρα.
«Επισημαίνουμε ότι η μη ορθή και ελλιπής διαχείριση των ΑΕΚΚ, αυξάνει τους κινδύνους περιβαλλοντικής υποβάθμισης των οικοτόπων και δημιουργεί πρόσθετη ανάγκη αποκατάστασης των επηρεαζόμενων περιοχών», αναφέρεται στην έκθεση.
«Θεωρούμε ιδιαίτερα προβληματικό το γεγονός ότι τοποθετήθηκε, με σημαντικό κόστος, αγωγός και καλώδιο που κρίθηκε, στη συνέχεια, ότι θα έπρεπε να αφαιρεθούν εφόσον, πέραν του ότι αυτό συνεπάγεται επιπρόσθετες δαπάνες που θα μπορούσαν να αποφευχθούν και άρα σπατάλη δημοσίων πόρων, για την τοποθέτησή του ήταν απαραίτητη η διάνοιξη βαθιών αυλακιών, που προκάλεσαν επιπρόσθετη περιβαλλοντική επιβάρυνση. Τα πιο πάνω καταδεικνύουν και πάλι αδυναμίες στη διαδικασία καθορισμού επαρκών και κατάλληλων περιβαλλοντικών όρων από το ΤΠ», αναφέρει η ΕΥ.
«Κατόπιν επιτόπιας επίσκεψης που πραγματοποιήσαμε τον Απρίλιο 2025, διαπιστώσαμε ότι μεγάλο μέρος της οδού Λάρας, η οποία συνδέει την Πέγεια με τη νότια είσοδο του ΕΔΠ Ακάμα, ανακατασκευάστηκε (ασφαλτοστρώθηκε και διαπλατύνθηκε). Από επισκόπηση δορυφορικών εικόνων, προκύπτει ότι τα έργα αυτά υλοποιήθηκαν μετά τον Μάϊο του 2023» και δεν εκπονήθηκε σχετική μελέτη.
Παρά το ότι παρήλθαν πέραν των δύο χρόνων από την έκδοση της Συμπληρωματικής Έκθεσης ΕΟΑ (Μάρτιος 2024), από τους 19 όρους που τέθηκαν από την ΠΑ, οι 17 δεν έχουν ακόμα εκπληρωθεί πλήρως, παρόλο που για ορισμένους αναφέρονται ορισμένες ενέργειες που προωθήθηκαν, τονίζεται στην Εκθεση.
Αναφέρεται περαιτέρω ότι προβλέπεται αύξηση της επισκεψιμότητας μετά τη βελτίωση του οδικού δικτύου και τη λειτουργία των κόμβων εξυπηρέτησης επισκεπτών. Η μεγαλύτερη αύξηση προβλέπεται σε ευαίσθητες διαδρομές, περιλαμβανομένων των δρόμων Άσπρος Ποταμός–Λάρα και Λάρα–Τζιόνι, που επηρεάζουν την περιοχή «Λάρα – Τοξεύτρα», η οποία, όπως αναφέρουμε πιο πάνω, είναι ενταγμένη στο δίκτυο SPAMI.
Παρά την αναμενόμενη πίεση, δεν καθορίστηκαν ανώτατα όρια στον αριθμό επισκεπτών ή οχημάτων. Οι αναφορές σε μηχανισμούς ελέγχου, όπως το κλείσιμο του Πάρκου όταν γεμίζουν οι χώροι στάθμευσης, δεν συνοδεύονται από σαφή και δεσμευτική διαδικασία εφαρμογής, τονίζει η ΕΥ.
Η απουσία ορίων δημιουργεί κίνδυνο οι υποδομές να οδηγήσουν σε αύξηση της επισκεψιμότητας χωρίς να ελέγχεται η φέρουσα ικανότητα της περιοχής. Η επιβάρυνση μπορεί να εκδηλωθεί με διατάραξη ειδών, καταπόνηση οικοτόπων, αυξημένη κυκλοφορία, απόβλητα, θόρυβο και πίεση σε παραλίες ωοτοκίας.
Αναφορά γίνεται και στην ανακαίνιση εστιατορίου και τοποθέτηση εξέδρας εκδηλώσεων με προβολείς στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας και σε καταγγελία, τον Αύγουστο του 2025, συνοδευόμενη από φωτογραφικό υλικό, σύμφωνα με την οποία στον περίβολο του εστιατορίου είχε τοποθετηθεί εξέδρα με προβολείς και ηχεία για τη διοργάνωση συναυλίας στο πλαίσιο ιδιωτικού πάρτι γνωστού επιχειρηματία.
Μέρος του επηρεαζόμενου τεμαχίου εμπίπτει εντός των περιοχών του Δικτύου Natura 2000, της καθορισμένης Ζώνης Προστασίας της Παραλίας, εντός της οποίας απαγορεύεται η κατασκευή ή τοποθέτηση οποιουδήποτε κατασκευάσματος χωρίς τις απαιτούμενες εγκρίσεις και άδειες και γειτνιάζει με τη Θαλάσσια Προστατευόμενη, τονίζει η ΕΥ.
«Λόγω της σοβαρότητας των θεμάτων που καταγράφονται στην παρούσα Ειδική Έκθεση, η Υπηρεσία μας προτίθεται να τη διαβιβάσει στον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, ζητώντας όπως ασκώντας, κατά την κρίση του, τις συνταγματικές του εξουσίες, να αποφασίσει κατά πόσο συντρέχει λόγος διερεύνησης του ενδεχομένου διάπραξης αδικημάτων», σημειώνει τέλος η Ελεγκτική Υπηρεσία.
Πηγή: ΚΥΠΕ
