Η Ουάσιγκτον, που επί χρόνια προειδοποιούσε την Ευρώπη για την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, προωθεί τώρα την επιστροφή του.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει την ταχεία επανέναρξη πωλήσεων αερίου της Ρωσίας μέσω των αγωγών που διασχίζουν την Ουκρανία, επιχειρώντας να εξασφαλίσει μια συμφωνία παύσης των επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές πριν από τον χειμώνα.
Το σχέδιο προβλέπει αμερικανό ενδιάμεσο στις συναλλαγές, ώστε να παρακαμφθούν οι ευρωπαϊκές κυρώσεις, και θα μπορούσε να δημιουργήσει επικερδείς ευκαιρίες για Αμερικανούς επενδυτές, αναφέρουν στην εφημερίδα πρόσωπα που συμμετείχαν στις συζητήσεις.
Για τους Ευρωπαίους, όμως, το ζήτημα υπερβαίνει την τιμή της ενέργειας. Αφορά την επιστροφή σε μια εξάρτηση που, μετά τη ρωσική εισβολή, αντιμετωπίζουν ως στρατηγικό κίνδυνο — και την οποία έχουν νομοθετήσει να τερματίσουν.
Το αντάλλαγμα που προτείνουν οι ΗΠΑ στον Πούτιν
Την ιδέα έθεσαν οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ κατά τις επισκέψεις τους στη Μόσχα και στο Κίεβο τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με Αμερικανούς, Ευρωπαίους και Ουκρανούς αξιωματούχους που επικαλείται η WSJ.
Η λογική των διαπραγματευτών είναι ότι η επαναφορά της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου θα έδινε στον Βλαντίμιρ Πούτιν ισχυρό οικονομικό κίνητρο να αποδεχθεί μια ενεργειακή εκεχειρία.
Παράλληλα, η Ουκρανία θα αποκτούσε έσοδα από τα τέλη διέλευσης. Το δίκτυο που μεταφέρει αέριο από τα κοιτάσματα του Ουρενγκόι στη Σιβηρία συνδέεται μέσω Ουκρανίας με τη Σλοβακία και από εκεί με την Αυστρία και τη Γερμανία.
Σε αντίθεση με άλλες διαδρομές, θα μπορούσε, κατά το δημοσίευμα, να επαναλειτουργήσει σχεδόν αμέσως. Περιορισμένες ποσότητες ρωσικού αερίου συνέχιζαν να περνούν από την Ουκρανία κατά τη διάρκεια του πολέμου, έως τη διακοπή της ροής τον Ιανουάριο του 2025.
Έσοδα σε ειδικό λογαριασμό
Για να αντιμετωπίσει την ένσταση ότι οι ευρωπαϊκές πληρωμές θα χρηματοδοτούσαν τη ρωσική πολεμική μηχανή, ο Λευκός Οίκος πρότεινε τα έσοδα της Μόσχας να κατατίθενται σε δεσμευμένο λογαριασμό σε τρίτη δικαιοδοσία, σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο.
Η Ουάσιγκτον παρουσιάζει επίσης το σχέδιο ως τρόπο μείωσης των τιμών ενέργειας, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη προετοιμάζεται για τον χειμώνα με χαμηλότερα αποθέματα.
Ωστόσο, η ύπαρξη αμερικανικού μεσάζοντα δεν αίρει από μόνη της τα πολιτικά και ρυθμιστικά εμπόδια. Το σχέδιο προσκρούει στην ευρωπαϊκή επιλογή σταδιακής κατάργησης των αγορών ρωσικού φυσικού αερίου έως το τέλος του 2027.
Γιατί οι Ευρωπαίοι αντιστέκονται
Οι ηγεσίες των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών χωρών έχουν απορρίψει την επιστροφή στην ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία, την οποία θεωρούν την κυριότερη στρατηγική απειλή για την ασφάλειά τους.
Η επίσημη ευρωπαϊκή θέση, όπως την περιγράφει η WSJ, είναι ότι οι αγορές δεν πρέπει να επανέλθουν ούτε μετά από πλήρη ειρηνευτική συμφωνία — πολύ περισσότερο στο πλαίσιο μιας περιορισμένης εκεχειρίας που θα επέτρεπε τη συνέχιση του πολέμου σε άλλα μέτωπα.
Ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, δήλωσε τον Οκτώβριο ότι η απαγόρευση πρέπει να είναι μόνιμη, ξεκαθαρίζοντας πως δεν θα εμπιστευόταν τη Ρωσία ακόμη και αν η ειρήνη ερχόταν άμεσα.
Στις κατ’ ιδίαν συνομιλίες, οι αντιδράσεις είναι εντονότερες. Αξιωματούχος μεγάλης ευρωπαϊκής χώρας παρομοίασε την πρόταση με την πολιτική κατευνασμού του Νέβιλ Τσάμπερλεν απέναντι στον Χίτλερ, σύμφωνα με την εφημερίδα.
Η ανατροπή στη στάση Τραμπ για τους Nord Stream
Η νέα αμερικανική προσέγγιση απέχει σημαντικά από την πολιτική της πρώτης θητείας Τραμπ.
Τότε, ο Αμερικανός πρόεδρος επέκρινε την Άγκελα Μέρκελ για τον Nord Stream 2, προειδοποιώντας ότι θα καθιστούσε τη Γερμανία «αιχμάλωτη της Ρωσίας». Στα τέλη του 2019 επέβαλε κυρώσεις στο έργο.
Σήμερα, σύμφωνα με τη WSJ, η Ουάσιγκτον εξετάζει ακόμη και την ενδεχόμενη επαναλειτουργία των Nord Stream ως μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας για τον πόλεμο και τις σχέσεις ασφάλειας μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης.
Αυτό παραμένει διαφορετικό και πολύ δυσκολότερο εγχείρημα από την επανεκκίνηση της ουκρανικής διαδρομής. Οι αγωγοί υπέστησαν σοβαρές ζημιές στις υποθαλάσσιες εκρήξεις του Σεπτεμβρίου 2022 και η αποκατάστασή τους θα απαιτούσε χρόνο, πέρα από την υπέρβαση των πολιτικών και νομικών εμποδίων.
Ο πόλεμος στο Ιράν αυξάνει την πίεση
Η κυβέρνηση Τραμπ υπολογίζει ότι η ενεργειακή στενότητα μπορεί να κάμψει τις ευρωπαϊκές αντιστάσεις.
Οι αποστολές υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ παραμένουν εγκλωβισμένες στον Περσικό Κόλπο, ενώ οι διεθνείς τιμές ενέργειας συνεχίζουν να πιέζονται, παρά την αύξηση των πετρελαϊκών φορτίων που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ που παραθέτει η WSJ, ο πόλεμος στο Ιράν έχει επιβαρύνει την Ευρώπη με επιπλέον ενεργειακό κόστος 100 δισ. ευρώ.
Οι υπόγειες αποθήκες φυσικού αερίου είναι γεμάτες περίπου κατά 75%, με τα αποθέματα πριν από τον χειμώνα να βρίσκονται κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας εννεαετίας.
Η πίεση αυτή έχει και πολιτική διάσταση. Στη Γερμανία, η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία έχει ήδη εντάξει την επαναφορά φθηνού ρωσικού αερίου στην εκστρατεία της ενόψει των εθνικών εκλογών του 2028.
Οι επιθέσεις επαναφέρουν το σχέδιο στο τραπέζι
Η πρόταση είχε περάσει σε δεύτερο πλάνο τον προηγούμενο μήνα, όταν η Ουκρανία σταμάτησε μονομερώς για σχεδόν δύο εβδομάδες τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, έπειτα από πίεση του Τραμπ.
Στο διάστημα αυτό, σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Ρωσία συνέχισε να πλήττει τις ουκρανικές ενεργειακές υποδομές και άρχισε να αποστέλλει πετρέλαιο κίνησης στις ΗΠΑ.
Το Κίεβο επανέλαβε την αεροπορική του εκστρατεία την Παρασκευή, με τρεις επιθέσεις σε μεγάλα ρωσικά διυλιστήρια μέσα σε τρεις ημέρες. Η εξέλιξη επαναφέρει την αναζήτηση ενεργειακής εκεχειρίας ενόψει των τριμερών συνομιλιών ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας, που προγραμματίζονται για τα μέσα Νοεμβρίου στο Άμπου Ντάμπι.
Η Μόσχα, μέχρι στιγμής, έχει αποκρούσει τις αμερικανικές προσπάθειες για μια τέτοια συμφωνία.
Το κρίσιμο «ναι» του Κιέβου
Διπλωμάτες εκτιμούν ότι η Ευρώπη θα μπορούσε ευκολότερα να επανεξετάσει τη θέση της εάν η ίδια η Ουκρανία υποστήριζε την επανέναρξη των πωλήσεων ως μέρος συμφωνίας που θα προστάτευε το ενεργειακό της σύστημα.
Το διακύβευμα είναι η αποτροπή εκτεταμένων διακοπών ρεύματος και θέρμανσης στις ουκρανικές πόλεις, με κίνδυνο ανθρωπιστικής κρίσης και νέων προσφυγικών ροών. Η WSJ αναφέρει παράλληλα σοβαρή έλλειψη μέσων αεράμυνας και περιορισμό των αμερικανικών προμηθειών αναχαιτιστικών Patriot, λόγω της αυξημένης ζήτησης που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στο Ιράν.
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στην εφημερίδα ότι οι οικονομικές προτάσεις εξετάζονται στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων και ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα αποτελούσε μέρος συνολικής ειρηνευτικής διευθέτησης.
Προς το παρόν, παραμένει μια πρόταση με δύσκολα ανταλλάγματα: η Ουάσιγκτον αναζητεί οικονομικά κίνητρα για τη Μόσχα, το Κίεβο χρειάζεται προστασία πριν από τον χειμώνα και η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει αν μια άμεση ενεργειακή ανάσα δικαιολογεί την επιστροφή σε μια σχέση εξάρτησης που επιδιώκει να τερματίσει.
