Αντίστροφα μετρά ο χρόνος για την επανέναρξη των ερευνών της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, με το επόμενο διάστημα να θεωρείται καθοριστικό για την πορεία ενός έργου που έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.
Η Αθήνα προχωρά τις προπαρασκευαστικές διαδικασίες για την επιστροφή των ερευνητικών πλοίων στη θάλασσα, γνωρίζοντας ότι η πραγματική δοκιμασία δεν θα είναι η έκδοση της σχετικής NAVTEX, αλλά η στάση που θα επιλέξει να κρατήσει η Άγκυρα όταν αρχίσουν οι εργασίες.
Το ερώτημα είναι εάν η Τουρκία θα περιοριστεί στις γνωστές διπλωματικές αντιρρήσεις και στην έκδοση αντι-NAVTEX ή εάν θα επιχειρήσει να επαναλάβει όσα συνέβησαν τον Ιούλιο του 2024 στην Κάσο, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων προκάλεσε ένταση κατά τη διάρκεια των ερευνών του ιταλικού Ievoli Relume. Δεν αποκλείεται, ωστόσο, ούτε το ενδεχόμενο να αναζητηθεί μια διευθέτηση που θα επιτρέψει την πραγματοποίηση των ερευνών, προσφέροντας ταυτόχρονα στην Άγκυρα τη δυνατότητα να υποστηρίξει στο εσωτερικό της ότι οι θέσεις της ελήφθησαν υπόψη.
Οι διαδικασίες έχουν ήδη δρομολογηθεί, καθώς η γαλλική Nexans υπέβαλε στις αρμόδιες ελληνικές αρχές αίτημα για τη διεξαγωγή ερευνών βυθού με το γαλλικής σημαίας Abeille Marengo, ενώ αντίστοιχες κινήσεις έγιναν και προς την Κυπριακή Δημοκρατία. Η έκδοση των σχετικών NAVTEX για τις έρευνες του καλωδίου αναμένεται, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, εντός Νοεμβρίου, καθώς προηγείται η ολοκλήρωση των απαραίτητων προπαρασκευαστικών διαδικασιών.
Η τουρκική πλευρά παρακολουθεί τις προετοιμασίες, έχοντας ήδη διαμηνύσει ότι δεν αποδέχεται τη διεξαγωγή δραστηριοτήτων χωρίς προηγούμενη συνεννόηση σε περιοχές τις οποίες θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της. Η Άγκυρα επικαλείται τις συντεταγμένες που έχει κοινοποιήσει στον ΟΗΕ και το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, επιχειρώντας να συνδέσει την πρόοδο του έργου με την αναγνώριση των δικών της αξιώσεων. Από την πλευρά της, η Αθήνα επιμένει ότι δεν τίθεται ζήτημα αίτησης άδειας από την Τουρκία για την ηλεκτρική διασύνδεση.
Οι αντιρρήσεις της Άγκυρας έχουν ήδη αποτυπωθεί και στις ναυτικές αγγελίες. Μέσα σε λίγες ώρες εκδόθηκαν δύο τουρκικές αντι-NAVTEX, η πρώτη για την πολυεθνική άσκηση «ΕΥΝΟΜΙΑ» νότια του Καστελλόριζου, με τη συμμετοχή Ελλάδας, Γαλλίας, Ιταλίας και Κύπρου, και η δεύτερη για τις κυπριακές έρευνες που συνδέονται με το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο East to Med Corridor. Στη δεύτερη περίπτωση, η Άγκυρα αμφισβήτησε την αρμοδιότητα της Λάρνακας, επικαλούμενη εκ νέου τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η κινητικότητα αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και στον τουρκικό Τύπο. Δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών παρουσιάζουν τις ελληνικές προετοιμασίες ως προσπάθεια παράκαμψης των τουρκικών διεκδικήσεων, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην παρουσία της Γαλλίας. Το φιλοκυβερνητικό A Haber κάνει λόγο για «παγίδα δύο σεναρίων» κατά της Τουρκίας και της «Γαλάζιας Πατρίδας», συνδέοντας τις επικείμενες έρευνες με το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τη γαλλοϊταλική εμπλοκή. Από την πλευρά του, ο απόστρατος υποναύαρχος Τζιχάτ Γιαϊτζί, από τους γνωστότερους υποστηρικτές της «Γαλάζιας Πατρίδας», υποστήριξε ότι το πραγματικό ζήτημα για την Τουρκία δεν είναι η διεξαγωγή της άσκησης «ΕΥΝΟΜΙΑ», αλλά οι έρευνες που θα ακολουθήσουν για την πόντιση του καλωδίου.
Ο κρίσιμος ρόλος της Γαλλίας
Ιδιαίτερο βάρος αποκτά πλέον η στάση του Παρισιού, το οποίο δεν περιορίζεται στην παρουσία γαλλικών εταιρειών στο έργο. Στο διπλωματικό παρασκήνιο κυκλοφορούν διάφορα σενάρια για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να υπάρξει συνεννόηση με την Άγκυρα, ώστε να πραγματοποιηθούν οι έρευνες χωρίς νέα ένταση. Ένα από αυτά θέλει το Παρίσι να αναλαμβάνει την ενημέρωση της τουρκικής πλευράς για τις επικείμενες εργασίες τού υπό γαλλικής σημαίας πλοίου, αναζητώντας μια φόρμουλα που θα επιτρέψει την πραγματοποίησή τους χωρίς νέα κρίση.
Η τουρκική «Hürriye» έχει επίσης αναδείξει τον ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει η Γαλλία, επισημαίνοντας ότι η εκ των προτέρων ενημέρωση της Άγκυρας μέσω διπλωματικής διακοίνωσης ή η αναζήτηση συντονισμού ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικές για την αποφυγή νέας έντασης.
Η Αθήνα, πάντως, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να ζητήσει άδεια από την Τουρκία, καθώς το διεθνές δίκαιο δεν προβλέπει τέτοια υποχρέωση. Παράλληλα, επισημαίνει ότι Ελλάδα, Γαλλία και Κύπρος έχουν κοινή κατανόηση για τη σημασία και τον τρόπο υλοποίησης του έργου, ενώ παραπέμπει στις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου για την επικοινωνία με τα παράκτια κράτη και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Δεν έχει, ωστόσο, επιβεβαιωθεί ότι το Παρίσι θα αναλάβει πράγματι την ενημέρωση της τουρκικής πλευράς ή ότι έχει υπάρξει σχετική συνεννόηση με την Άγκυρα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν μπορεί να βρεθεί μια φόρμουλα που θα επιτρέψει στην Τουρκία να υποστηρίξει ότι οι θέσεις της ελήφθησαν υπόψη, χωρίς η Ελλάδα να εμφανιστεί ότι αναγνώρισε τουρκική δικαιοδοσία στην επίμαχη περιοχή και, κυρίως, χωρίς να εμποδιστεί η πραγματοποίηση των ερευνών. Σε αυτή τη λεπτή διάκριση, ανάμεσα στην ενημέρωση και στην άδεια, ενδέχεται να αναζητηθεί μια διέξοδος, χωρίς ωστόσο να υπάρχει μέχρι στιγμής επιβεβαίωση ότι έχει επιτευχθεί τέτοια συνεννόηση.
Η Nexans, πάντως, έχει διαψεύσει ότι η ίδια έχει πραγματοποιήσει ή σχεδιάζει απευθείας επαφές με τις τουρκικές Αρχές, διαχωρίζοντας έτσι τον ενδεχόμενο διπλωματικό ρόλο του γαλλικού κράτους από τις ενέργειες της αναδόχου εταιρείας.
Η γαλλική παρουσία αποκτά πρόσθετη σημασία και λόγω της συμμετοχής της Nexans στην κατασκευή του καλωδίου και της Meridiam στο μετοχικό σχήμα του έργου. Ενδεχόμενη τουρκική παρέμβαση στις έρευνες δεν θα αφορούσε, επομένως, αποκλειστικά μια ελληνοτουρκική διαφορά, αλλά θα έθετε και το Παρίσι ενώπιον ενός ζητήματος που συνδέεται άμεσα με γαλλικά οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα.
Η αμερικανική στήριξη και ο παράγοντας Τουρκία
Στην εξίσωση προστίθεται και ο αμερικανικός παράγοντας. Κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα, ο Μάρκο Ρούμπιο εξέφρασε τη στήριξη της Ουάσιγκτον στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις της Ανατολικής Μεσογείου, χωρίς ωστόσο να παραλείψει να δώσει ρόλο στην Τουρκία. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών αναφέρθηκε στις ευαισθησίες άλλων χωρών της περιοχής, αφήνοντας στη διπλωματία τη διαχείριση των σχετικών διαφορών και υπογραμμίζοντας τη σημασία της διακριτικής διπλωματίας. Υπενθύμισε, παράλληλα, ότι οι ΗΠΑ διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Άγκυρα.
Παρ’ όλα αυτά, η Αθήνα διαβάζει την τοποθέτηση Ρούμπιο ως μήνυμα στήριξης στην υλοποίηση του έργου. Όπως διευκρίνιζε, άλλωστε, ανώτατη διπλωματική πηγή μετά τις συνομιλίες στην Αθήνα, η αναγνώριση μιας «ευαισθησίας» από την αμερικανική πλευρά δεν συνεπάγεται και αναγνώριση αντίστοιχου δικαιώματος της Τουρκίας. Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική πλευρά, η οποία επιμένει ότι οι τουρκικές αντιρρήσεις δεν μπορούν να αποτελέσουν προϋπόθεση για την πραγματοποίηση των ερευνών.
Πιο ευθύ ήταν το μήνυμα του Ρεπουμπλικανού γερουσιαστή Ρικ Σκοτ, ο οποίος επισκέφθηκε την Αθήνα ως επικεφαλής αντιπροσωπείας του αμερικανικού Κογκρέσου, πραγματοποιώντας συναντήσεις με τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη, και τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου. Μιλώντας στο Associated Press από την ελληνική πρωτεύουσα, ο Αμερικανός γερουσιαστής επέκρινε έντονα τη στάση της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο, χαρακτηρίζοντας τη συμπεριφορά της «τραμπούκικη» και αμφισβητώντας κατά πόσον ενεργεί ως σύμμαχος στο ΝΑΤΟ. Αναφερόμενος στην ηλεκτρική διασύνδεση, διαμήνυσε ότι θα καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε η Άγκυρα να μη δημιουργήσει προβλήματα στην υλοποίησή της. Η παρέμβασή του δεν αποτελεί κυβερνητική δέσμευση, αποκτά ωστόσο ιδιαίτερη σημασία καθώς πραγματοποιήθηκε κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, λίγες ημέρες μετά τις επαφές του Μάρκο Ρούμπιο.
Η δοκιμασία στη θάλασσα
Παρά τις αντιδράσεις της Άγκυρας, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να βρεθεί μια χρυσή τομή που θα επιτρέψει στο έργο να προχωρήσει, χωρίς καμία από τις δύο πλευρές να εμφανιστεί ότι υποχωρεί δημοσίως από τις θέσεις της. Άλλωστε, το ουσιαστικό ζητούμενο για την Ελλάδα δεν είναι να κερδίσει μια ακόμη αντιπαράθεση ανακοινώσεων με την Τουρκία, αλλά να πραγματοποιηθούν οι έρευνες και να προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση, η οποία έχει ήδη αντιμετωπίσει σημαντικές καθυστερήσεις.
Μια νέα εμπλοκή, αντίστοιχη με εκείνη της Κάσου, θα έθετε εκ νέου ερωτήματα για τη δυνατότητα υλοποίησης του έργου, παρά την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και τη συμμετοχή ισχυρών διεθνών παραγόντων. Αντιθέτως, η πραγματοποίηση των ερευνών χωρίς τουρκική παρεμπόδιση, ακόμη και εάν συνοδευτεί από τις συνήθεις διπλωματικές αντιρρήσεις της Άγκυρας, θα αποτελούσε ουσιαστικό βήμα για την απεμπλοκή του.
Η αντίστροφη μέτρηση, επομένως, δεν αφορά μόνο την έκδοση της επόμενης ελληνικής NAVTEX. Αφορά κυρίως όσα θα συμβούν όταν το ερευνητικό πλοίο βρεθεί στη θάλασσα. Τότε θα φανεί εάν η Τουρκία θα αρκεστεί στη διατύπωση των γνωστών διεκδικήσεών της, εάν θα επιχειρήσει να παρέμβει επί του πεδίου ή εάν στο μεταξύ έχει βρεθεί, με τη συμβολή και της γαλλικής διπλωματίας, ένας τρόπος να προχωρήσουν οι εργασίες χωρίς νέα κρίση. Για την Αθήνα, σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο παραμένει το ίδιο: να προχωρήσει το καλώδιο.
Πηγή: iefimerida.gr
