Η αναχώρηση του πλοίου σηματοδοτεί ένα κρίσιμο βήμα για την επανεκκίνηση ενός έργου στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα, την Κύπρο και την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια, το οποίο έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης. Η Αθήνα και η Λευκωσία έχουν ολοκληρώσει τις προβλεπόμενες διαδικασίες αδειοδότησης, ενώ πλέον το ενδιαφέρον στρέφεται στην εξέλιξη των ερευνών στο πεδίο.

Σαφές μήνυμα ότι η επανεκκίνηση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου προχωρά χωρίς να απαιτείται οποιαδήποτε άδεια από την Τουρκία εκπέμπει η Αθήνα, στον απόηχο της γαλλικής ενημέρωσης προς την Άγκυρα για την έναρξη των εργασιών του Great Sea Interconnector (GSI).

Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, η Γαλλία προχώρησε σε γραπτή ενημέρωση της τουρκικής πλευράς για την επικείμενη έναρξη των ερευνών -και μόνο- δια της διπλωματικής οδού, (ρηματική διακοίνωση), χωρίς να ζητήσει καμία άδεια. Η ενημέρωση, όπως διευκρινίζουν, «δεν συνιστά διαδικασία αδειοδότησης, αναγνώρισης δικαιοδοσίας ούτε παροχή συναίνεσης επί της συγκεκριμένης δραστηριότητας».

Αντιθέτως, η προβλεπόμενη διαδικασία ακολουθήθηκε μέσω των αρμόδιων αρχών και της Ελλάδας, καθώς είναι η μοναδική αδειοδοτούσα χώρα. Όπως σημειώνουν, η Αθήνα έλαβε επίσημο αίτημα από τη γαλλική εταιρεία NEXANS, η οποία ενεργεί για λογαριασμό της εταιρείας του έργου GSI, και στη συνέχεια ολοκληρώθηκε η διαδικασία αδειοδότησης από την Ελλάδα και εκδόθηκε η σχετική NAVTEX από την Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού.

«Για τις εργασίες που εμπίπτουν στην ελληνική αρμοδιότητα και δικαιοδοσία η αδειοδοτική διαδικασία ανήκει αποκλειστικά στην Αθήνα, ενώ για το τμήμα της διαδρομής εντός της κυπριακής ΑΟΖ έχει εκδοθεί αντίστοιχη NAVTEX από τις κυπριακές αρχές», λένε οι ίδιες πληροφορίες.

Μιλώντας συνολικά για το έργο σε vidcast της Ναυτεμπορικής, ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου του Πανεπιστημίου Πειραιώς, Πέτρος Λιάκουρας, εξήγησε ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο την υλοποίηση ενός ενεργειακού έργου, αλλά και την προσπάθεια της Άγκυρας να εμφανίσει ως αναγκαία την άδειά της για δραστηριότητες σε περιοχές όπου διεκδικεί δικαιώματα υφαλοκρηπίδας.

Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η τουρκική επιχειρηματολογία στηρίζεται στην άποψη πως, όταν ένα καλώδιο διέρχεται από την υφαλοκρηπίδα, απαιτείται άδεια του παράκτιου κράτους. Μια αντίληψη που, όπως υποστηρίζει, δεν συμβαδίζει με τις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας.

«Η τοποθέτηση καλωδίου πάνω στο βυθό της υφαλοκρηπίδας είναι εξ ολοκλήρου αρχή της ελευθερίας των θαλασσών», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι τα υποθαλάσσια καλώδια αποτελούν μέσο επικοινωνίας και διασύνδεσης μεταξύ κρατών και δεν μπορούν να υπάγονται σε ένα γενικό καθεστώς αδειοδότησης από τα παράκτια κράτη.

Σύμφωνα με τον κ. Λιάκουρα, η βασική διάκριση αφορά τα δικαιώματα που διαθέτει ένα κράτος στον βυθό και εκείνα που απορρέουν από την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της υφαλοκρηπίδας.

Η υφαλοκρηπίδα δεν συνιστά περιοχή εθνικής κυριαρχίας με την ίδια έννοια που ισχύει για το έδαφος ή την αιγιαλίτιδα ζώνη. Το παράκτιο κράτος διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της, κυρίως των υδρογονανθράκων.

«Δεν προκύπτει λόγος να απαιτείται τουρκική άδεια για την εγκατάσταση του καλωδίου»

Αυτά τα δικαιώματα, ωστόσο, δεν σημαίνουν ότι μπορεί να απαγορεύσει κάθε άλλη δραστηριότητα στον βυθό. Όπως εξήγησε, «η τοποθέτηση καλωδίων υπάγεται σε διαφορετικό νομικό καθεστώς από τις γεωτρήσεις και την εξόρυξη φυσικών πόρων».

Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία στην περιοχή μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, όπου δεν υπάρχει συμφωνημένη οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας σε όλη την έκταση που αφορά το έργο. «Η απουσία οριοθέτησης δεν δημιουργεί αυτομάτως δικαίωμα απαγόρευσης της εγκατάστασης καλωδίου από οποιαδήποτε πλευρά», τονίζει χαρακτηριστικά.

Διαφορετική είναι η περίπτωση των υποθαλάσσιων αγωγών, οι οποίοι, όπως εξηγεί, «υπόκεινται σε ειδικότερες προβλέψεις. Η όδευσή τους χρειάζεται συνεννόηση με το παράκτιο κράτος, ώστε να αποφεύγεται η παρεμπόδιση μελλοντικών δραστηριοτήτων εξερεύνησης ή εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, αλλά και να περιορίζεται ο κίνδυνος περιβαλλοντικής επιβάρυνσης από μεταγενέστερες μετακινήσεις τους».

Η αντι-NAVTEX της Άγκυρας και η αξιολόγηση των αντιδράσεων

Η τουρκική αντίδραση δεν αιφνιδίασε την Αθήνα, καθώς από την πρώτη στιγμή η Άγκυρα ακολούθησε την πάγια τακτική της αμφισβήτησης των ελληνικών αρμοδιοτήτων, εκδίδοντας προκλητική αντι-NAVTEX και προβάλλοντας τις παράνομες και προκλητικές της διεκδικήσεις στην περιοχή ενάντια στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα αξιολογεί τις αντιδράσεις της Άγκυρας και παρακολουθεί τις εξελίξεις, χωρίς να προεξοφλεί την περαιτέρω στάση της τουρκικής πλευράς.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα μηνύματα που εκπέμπονται έως τώρα από την τουρκική πλευρά. Όπως επισημαίνουν οι ίδιες πληροφορίες, έχουν διατυπωθεί αντιφατικά μηνύματα από την Άγκυρα μέσω έκδοσης αντι-NAVTEX και των μετέπειτα δηλώσεων του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν.

Το έργο συνεχίζεται χωρίς τουρκική άδεια

Η Αθήνα, διαμηνύει τη συνέχιση του έργου βάσει του επιχειρησιακού προγραμματισμού, αξιολογώντας παράλληλα κάθε εξέλιξη στο πεδίο.

Άλλωστε από την κυβέρνηση το μήνυμα είναι σαφές: «Η Αθήνα είναι έτοιμη για κάθε σενάριο.»

Την ίδια στιγμή, διπλωματικές πηγές σχολίαζαν ότι «η εσωτερική διαχείριση από την Τουρκία δεν μας αφορά» και επαναλαμβάνουν ότι η «Ελλάδα είναι η μόνη αδειοδοτούσα χώρα» (σσ: των ερευνητικών διαδικασιών) και τονίζουν ότι η χώρα «έπραξε αυτό που όφειλε σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και θα συνεχίσει να το πράττει».

Η αναχώρηση του «Abeille Marengo» αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό τεστ για την επανέναρξη των εργασιών μετά την «κρίση» του 2024. Το κρίσιμο ζητούμενο πλέον είναι η απρόσκοπτη διεξαγωγή των ερευνών και η διατήρηση του επιχειρησιακού προγραμματισμού, χωρίς νέες «εμπλοκές» που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καθυστερήσεις.

Στα βλέμματα όλων, ωστόσο, θα είναι στραμμένα και στα επόμενα ραντεβού μεταξύ ηγετών και εκπροσώπων κρατών της διεθνούς κοινότητας ενόσω θα βρίσκεται σε εξέλιξη το έργο. Τόσο στο περιθώριο της Διάσκεψης για το Κλίµα COP31 στην Αττάλεια 9-20 Νοεµβρίου, αλλά και στην 4η Διακυβερνητική Σύνοδος Ελλάδος – Κυπριακής Δημοκρατίας στη Λευκωσία παρουσία Κυριάκου Μητσοτάκη και Νίκου Χριστοδουλίδη.

Πηγή: Ναυτεμπορική, Νικολέτα Πετανίδου • [email protected]