Στο βιβλίο του Only the Paranoid Survive (Μόνο οι παρανοϊκοί επιβιώνουν), ο θρυλικός επικεφαλής της Intel περιέγραφε τα λεγόμενα στρατηγικά σημεία καμπής: εκείνες τις στιγμές όπου οι δυνάμεις της αγοράς μετατοπίζονται τόσο βαθιά, ώστε ό,τι θεωρούσαμε δεδομένο παύει να ισχύει. Όχι σταδιακά, αλλά απότομα, όχι θεωρητικά, αλλά στην πράξη.
Αυτό ακριβώς είδαν οι αγορές τις τελευταίες ημέρες με αφορμή το νέο εργαλείο της Anthropic. Δεν ήταν ένα ακόμη τεχνολογικό ξεπούλημα, που πυροδοτήθηκε από πρόσκαιρο πανικό. Ήταν κάτι πιο ανησυχητικό, ήταν η υποψία ότι βρισκόμαστε ήδη μέσα σε ένα στρατηγικό σημείο καμπής — και ότι πολλές αποτιμήσεις έχουν μείνει κολλημένες στο «παλιό καθεστώς».
Όταν η AI κατεβαίνει στο επίπεδο της δουλειάς
Για χρόνια, η τεχνητή νοημοσύνη παρουσιαζόταν ως εργαλείο ενίσχυσης. Κάτι που θα έκανε το λογισμικό πιο αποδοτικό, τα δεδομένα πιο χρήσιμα, τους επαγγελματίες πιο παραγωγικούς. Το αφήγημα ήταν καθαρό: η AI θα ωφελήσει όσους την αξιοποιήσουν.
Η Anthropic αμφισβήτησε αυτή τη βεβαιότητα με τον πιο επικίνδυνο τρόπο για τις αγορές: όχι υποσχόμενη περισσότερη παραγωγικότητα, αλλά αυτοματοποίηση της ίδιας της γνωσιακής εργασίας. Νομικά κείμενα, έρευνα, συμμόρφωση, ροές δεδομένων — όλα όσα μέχρι χθες στήριζαν πανάκριβες συνδρομές και εξασφάλιζαν σταθερούς πελάτες στις εταιρείες λογισμικού και επεξεργασίας δεδομένωνμπήκαν ξαφνικά στη ζώνη αμφισβήτησης.
Και τότε η αγορά έκανε αυτό που πάντα κάνει σε τέτοιες στιγμές: δεν περίμενε τις αποδείξεις. Προεξόφλησε τον κίνδυνο.
Από «ασφαλή» μοντέλα σε υπαρξιακό ερώτημα
Οι μετοχές λογισμικού, δεδομένων και επαγγελματικών υπηρεσιών δέχθηκαν σφυροκόπημα, όχι επειδή χάθηκαν ξαφνικά τα έσοδά τους, αλλά γιατί κλονίστηκε κάτι πολύ πιο θεμελιώδες: η βεβαιότητα ότι τα έσοδα αυτά είναι προβλέψιμα και διαρκή.
Το ζήτημα δεν ήταν αν οι εταιρείες αυτές έχουν ενσωματώσει τεχνητή νοημοσύνη — οι περισσότερες το έχουν ήδη κάνει. Το πραγματικό ερώτημα ήταν πιο δυσάρεστο: ποια είναι η αξία μιας ακριβής άδειας χρήσης όταν η ίδια η λειτουργία που χρεώνεται μπορεί να αυτοματοποιηθεί από την τεχνητή νοημοσύνη;
Αυτός είναι ο πυρήνας του σημείου καμπής που περιέγραφε ο Γκρόουβ. Όταν αλλάζουν τα θεμελιώδη, δεν αρκεί να «προσαρμόσεις το προϊόν». Πρέπει να επανεφεύρεις το γιατί υπάρχεις. Και αυτό δεν χωρά εύκολα σε μοντέλα αποτίμησης.
Η αδράνεια της επιτυχίας
Ο Γκρόουβ προειδοποιούσε για κάτι ακόμη πιο επικίνδυνο από τον ανταγωνισμό: την αδράνεια της επιτυχίας. Όταν ένα επιχειρηματικό μοντέλο αποδίδει επί χρόνια, γίνεται δόγμα. Και όταν γίνεται δόγμα, οι οργανισμοί παύουν να ακούν τα προειδοποιητικά σήματα για το πώς μπορεί να ξεπεραστεί.
Κάπως έτσι, ολόκληροι κλάδοι άρχισαν να αντιμετωπίζονται από την αγορά ως «αλώβητες δομές». Η Anthropic δεν επιτέθηκε σε συγκεκριμένες εταιρείες. Επιτέθηκε σε αυτή ακριβώς τη νοοτροπία.
Το χάος δεν είναι στιγμιαίο — είναι διαδικασία
Στο Only the Paranoid Survive, που διάβασα για πρώτη φορά πριν από μία δεκαετία και στο οποίο επιστρέφω σήμερα, ο Γκρόουβ είναι σαφής: το στρατηγικό σημείο καμπής δεν είναι στιγμή, αλλά περίοδος χάους. Πειραματισμός, λάθη, αντιφάσεις. Και εδώ βρίσκεται το πιο δύσκολο μάθημα για τις αγορές.
Οι επενδυτές θέλουν καθαρές απαντήσεις: νικητές και ηττημένους. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η τεχνητή νοημοσύνη θα δημιουργήσει τεράστια αξία, αλλά όχι γραμμικά και όχι δίκαια. Κάποιοι από το επιχειρηματικό κατεστημένο θα προσαρμοστούν. Και άλλοι θα συρρικνωθούν χωρίς ποτέ να «χρεοκοπήσουν» θεαματικά. Απλώς θα πάψουν να αξίζουν ό,τι άξιζαν.
Γιατί αυτή τη φορά ο φόβος είναι λογικός
Μέχρι πρόσφατα, ο μεγάλος φόβος της Wall Street ήταν μια φούσκα στην AI: υπερβολικές επενδύσεις, data centers χωρίς απόδοση, κεφαλαιουχικές δαπάνες χωρίς σίγουρο αποτέλεσμα. Αυτός ο φόβος παραμένει. Αλλά προστέθηκε ένας δεύτερος, πιο υπαρξιακός: κι αν η AI αποδειχθεί τόσο αποτελεσματική, ώστε να διαβρώσει τα ίδια τα μοντέλα που υποτίθεται πως θα ενισχύσει;
Αυτός είναι ο λόγος που το ξεπούλημα δεν περιορίστηκε σε έναν υποκλάδο. Η αγορά «άνοιξε το δίχτυ», όπως παραδέχονται και αναλυτές. Όχι επειδή όλοι κινδυνεύουν άμεσα, αλλά επειδή κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ποιος δεν κινδυνεύει.
Το μάθημα
Ο Άντι Γκρόουβ δεν έλεγε ότι πρέπει να είσαι παρανοϊκός για να φοβάσαι τα πάντα. Έλεγε ότι πρέπει να είσαι παρανοϊκός για να αμφισβητείς τις βεβαιότητές σου πριν το κάνουν οι άλλοι για σένα. Αυτό ακριβώς συνέβη με την Anthropic. Οι αγορές δεν αντέδρασαν στην τεχνολογία. Αντέδρασαν στην επίγνωση ότι μπορεί να έχουν υποτιμήσει το βάθος της αλλαγής, που η τεχνολογία αυτή κομίζει με φόρα.
Πηγή: Ναυτεμπορική, Νατάσα Στασινού • [email protected]
