Η κλιμακούμενη πολιτική αστάθεια στο Ιράν επαναφέρει το γεωπολιτικό ρίσκο στο προσκήνιο της αγοράς δεξαμενόπλοιων, με τους ναύλους, τα ασφάλιστρα και τις θαλάσσιες ροές πετρελαίου να προσαρμόζονται σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.
Aπό τα Στενά του Ορμούζ έως τα κινεζικά διυλιστήρια, η αγορά προεξοφλεί σενάρια που μπορούν να αναδιαμορφώσουν και πάλι τις ισορροπίες μέσα στο 2026.
Σε ένα περιβάλλον όπου έχει ήδη δημιουργηθεί μια διπλή αγορά (νόμιμος και «σκιώδης» στόλος), οι εξελίξεις στο Ιράν λειτουργούν ως επιταχυντής: μπορούν να προκαλέσουν απότομες αυξήσεις στους ναύλους, αλλά και εξίσου γρήγορες διορθώσεις αν το ρίσκο αποδειχθεί διαχειρίσιμο ή προσωρινό.
Συγκεκριμένα, καθώς η αστάθεια εντείνεται, η Kpler εκτιμά ότι «ανεβαίνει» ήδη το γεωπολιτικό premium, ενώ τοποθετεί ένα πιθανό ανοδικό ρίσκο περίπου στα +5 δολάρια/βαρέλι, υπό ένα σενάριο αλλαγής καθεστώτος όπου ο πετρελαϊκός τομέας δεν διαταράσσεται άμεσα.
Η ίδια προσέγγιση υπογραμμίζει ότι η βραχυπρόθεσμη αντίδραση της αγοράς πετρελαίου θα ήταν ακαριαία εκτίναξη των τιμών, καθώς η αγορά φοβάται ότι θα υπάρξει έλλειψη στην προσφορά.
Για τα tankers, το αρχικό αποτέλεσμα -βάσει της ανάλυσηςθεωρείται σχεδόν σίγουρο: οι πλοιοκτήτες ζητούν αποζημίωση ρίσκου για προσεγγίσεις στην περιοχή, οι ναυλωτές σπεύδουν να «κλειδώσουν» χωρητικότητα νωρίτερα ή για μεγαλύτερες περιόδους, μειώνοντας την αβεβαιότητα, ενώ τα ασφάλιστρα και οι συμπληρωματικές απαιτήσεις ασφαλείας μεταφράζονται σε υψηλότερα συνολικά κόστη ταξιδιού.
Ταυτόχρονα, υπάρχει και μια δεύτερη πτυχή, κατά την οποία η πιθανή αναδιάταξη ροών αυξάνει τα τονο-μίλια.
Αν το Ιράν χάσει έστω προσωρινά μέρος των εξαγωγών του ή αν οι αγοραστές θελήσουν να περιορίσουν την έκθεση σε «κυρώσιμα» φορτία, η Ασία θα αναζητήσει εναλλακτικές πηγές.
Αυτό τείνει να ευνοεί κυρίως τα μεγάλα crude tankers (VLCC/Suezmax) όταν φορτία από Ατλαντικό/Δυτική Αφρική/ΗΠΑ αντικαθιστούν τις ροές από τη Μέση Ανατολή.
Οι μεγαλύτερες ανησυχίες
Η μεγαλύτερη συστημική ανησυχία δεν είναι οι εξαγωγές του Ιράν, αλλά η γεωγραφία.
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το κρισιμότερο θαλάσσιο πέρασμα της παγκόσμιας ενέργειας.
Στο υποθετικό σενάριο στρατιωτικής σύγκρουσης ή κλιμάκωσης, ακόμη και η απλή απειλή παρενόχλησης δεξαμενόπλοιων μπορεί να εκτοξεύσει το premium.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται στην ανάλυση, περίπου 13 εκατ. βαρέλια/ημέρα διήλθαν από το Στενό το 2025, δηλαδή γύρω στο 31% των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών αργού.
Η αγορά δεν χρειάζεται πλήρες «κλείσιμο» για να αντιδράσει. Αρκεί μια περίοδος αστάθειας, αυξημένων επιθεωρήσεων, περιστατικών παρενόχλησης ή περιορισμένης παρεμπόδισης για να αυξηθούν οι καθυστερήσεις και να μειωθεί η προσφορά χωρητικότητας.
Δεύτερη ανησυχία είναι το πώς αλληλεπιδρά το Ιράν με το σύστημα κυρώσεων.
Η Kpler θυμίζει ότι στο δ’ τρίμηνο 2025 οι εξαγωγές ιρανικού αργού ήταν κατά μέσο όρο 1,74 εκατ. βαρέλια/ημέρα, με προορισμό αποκλειστικά μικρά, ανεξάρτητα, ιδιωτικά διυλιστήρια
πετρελαίου στην Κίνα.
Αν αυτή η ροή κλονιστεί, οι ανεξάρτητοι Κινέζοι αγοραστές είτε θα στραφούν σε άλλες επιλογές (Ρωσία) είτε θα επιστρέψουν σε mainstream προμήθειες, με συνέπειες τόσο για τα clean trades όσο και για τη «σκοτεινή» χωρητικότητα.
Τα σενάρια
Σε περίπτωση κλιμάκωσης, η Kpler περιγράφει τον βραχυπρόθεσμο κίνδυνο ως ιδιαίτερα σημαντικό, με τις πιθανές διαταραχές εξαγωγών λόγω εσωτερικής παράλυσης, ασφάλειας, καταστολής ή εσωτερικών συγκρούσεων να φέρνουν άμεσο κίνδυνο στις ροές.
Για τα tankers αυτό σημαίνει πιο ακριβά ταξίδια στην περιοχή, μεγαλύτερη απροθυμία πλοιοκτητών να δεχθούν «ευαίσθητες» κλήσεις χωρίς premium, επιτάχυνση και αύξηση των χρονοναυλώσεων από ναυλωτές που θέλουν να μειώσουν την αβεβαιότητα.
Ωστόσο, υπάρχει και το «εύθραυστο» στοιχείο που επισημαίνουν οι αναλυτές.
Το premium μπορεί να είναι απότομο αλλά να ξεφουσκώσει γρήγορα αν δεν υπάρξουν πραγματικές εξελίξεις.
Δηλαδή, αν οι ροές πετρελαίου τελικά συνεχιστούν και το σοκ περιοριστεί στην ειδησεογραφία, οι ναύλοι μπορούν να επανέλθουν σε χαμηλότερα επίπεδα μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Την ίδια ώρα, οι αναλυτές αντιμετωπίζουν ένα σενάριο αλλαγής καθεστώτος ως δυνητικά θετικό για τη «συμμορφούμενη» αγορά δεξαμενόπλοιων.
Περισσότερο ιρανικό αργό θα μπορούσε με τον χρόνο να επιστρέψει σε κανονικές ροές, μεταφέροντας όγκους από τα «σκιώδη πλοία» στις νόμιμες μεταφορές.
Αυτό τείνει να αυξάνει τη ζήτηση για «καθαρά» πλοία, να ενισχύει τη διαφάνεια και να περιορίζει το ρίσκο.
Μεσοπρόθεσμα, όμως, η Kpler χαρακτηρίζει την εικόνα πιθανώς πτωτική, όχι επειδή θα πέσουν αυτόματα οι ναύλοι, αλλά επειδή οι νέες ροές θα χρειαστούν χρόνο για να σταθεροποιηθούν.
Η άρση κυρώσεων θα «ανασχηματίσει» τον παγκόσμιο χάρτη του εμπορίου, αλλά η μεταβλητότητα μπορεί να διατηρήσει για καιρό υψηλά τα περιθώρια αβεβαιότητας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η πλατφόρμα Polymarket (όπου οι χρήστες μπορούν να επενδύουν στο αποτέλεσμα μελλοντικών πραγματικών γεγονότων, όπως εκλογές, πολιτικές αποφάσεις, οικονομικά δεδομένα κ.λπ.), δίνει 41% πιθανότητες πτώσης του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ εντός 78 ημερών, γεγονός που θα είχε σημαντικές επιπτώσεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της πτώσης της προσφοράς πετρελαίου του Ιράν και της απώλειας των εκπτώσεων προς την Κίνα.
Κερδισμένοι και χαμένοι
Σύμφωνα με τους αναλυτές, στους κερδισμένους σε περίπτωση κλιμάκωσης βρίσκονται οι πλοιοκτήτες των μεγάλων crude tankers (VLCC/ suezmax) όταν οι ροές γίνονται πιο «μακρινές» και αυξάνονται τα τονο-μίλια, ενώ στους χαμένους περιλαμβάνονται τα πλοία/ εταιρείες που «ακουμπούν» σε γκρίζες πρακτικές (flag-hopping, αδιαφανείς δομές).
Σε ό,τι αφορά την πιθανότητα αλλαγής καθεστώτος και άρσης κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο, η Kpler επισημαίνει ότι τα ευρωπαϊκά, ινδικά, ιαπωνικά και νοτιοκορεατικά διυλιστήρια θα «χαμογελάσουν», καθώς το ιρανικό αργό «κουμπώνει» στις διαμορφώσεις τους, με δυνατότητα καλύτερων περιθωρίων κέρδους όταν επανέλθουν οι ροές.
Στον αντίποδα, στους χαμένους σε σενάριο άρσης κυρώσεων συγκαταλέγονται τα ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια (teapot refiners), που ωφελούνται από τις εκπτώσεις των κυρώσιμων βαρελιών, καθώς το ιρανικό πετρέλαιο θα χάσει μέρος της ελκυστικότητάς του. Ουσιαστικά, χάνονται εκπτώσεις 8-12 δολ./βαρέλι.
Από την πλευρά της, η Ρωσία μπορεί να ενισχύσει τη θέση της στους Κινέζους ανεξάρτητους αγοραστές σε βραχυπρόθεσμο τουλάχιστον ορίζοντα, όμως μακροπρόθεσμα η αναδιάταξη μπορεί να ανατρέψει τις ισορροπίες.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Fearnley Securities εκτιμά πως αν υπάρξουν δομικές αλλαγές στην Τεχεράνη, περίπου 2 εκατ. βαρέλια/ημέρα ενδέχεται να επιστρέψουν στο κανονικό εμπόριο, «κάτι που σε κάθε περίπτωση θα μπορούσε να επηρεάσει θετικά το συμμορφούμενο εμπόριο δεξαμενόπλοιων.
Πηγή: Ναυτεμπορική, Γιώργος Φωκιανός • [email protected]
