Ενώ το Ιράν συγκλονίζεται από μία άνευ προηγουμένου λαϊκή εξέγερση κατά των μουλάδων, ο αραβικός κόσμος – και κυρίως τα κράτη του Κόλπου – τηρεί μια αξιοσημείωτη σιωπή.
Όχι γιατί συμπαθεί την Ισλαμική Δημοκρατία. Αλλά γιατί, έπειτα από δύο δεκαετίες πολέμων και κρατικών καταρρεύσεων στη Μέση Ανατολή, φοβάται ότι η πτώση του ιρανικού καθεστώτος θα άνοιγε ένα ακόμη, ανεξέλεγκτο κουτί της Πανδώρας.
Την τελευταία φορά που το Ιράν συγκλονίστηκε από μαζικές διαδηλώσεις, το 2022, τα αραβικά μέσα ενημέρωσης —ιδίως όσα χρηματοδοτούνται από μοναρχίες του Κόλπου— παρακολουθούσαν με εμφανή ικανοποίηση. Πολλοί στον αραβικό κόσμο έβλεπαν τότε στις κινητοποιήσεις μια ευκαιρία να αποδυναμωθεί το ιρανικό δίκτυο επιρροής που εκτεινόταν από τη Βηρυτό έως τη Σαναά.
Σήμερα, όμως, ο τόνος έχει αλλάξει. Παρότι οι τωρινές διαδηλώσεις θεωρούνται από πολλούς αναλυτές ακόμη πιο απειλητικές για το καθεστώς, τα δελτία ειδήσεων στην περιοχή σπάνια έχουν πρώτο θέμα το Ιράν. Οι αξιωματούχοι μιλούν διστακτικά και κάποιοι αρνούνται να πουν το παραμικρό, όπως σχολιάζει ο Economist.
Ένα Ιράν πιο αδύναμο, αλλά όχι ακίνδυνο
Η αλλαγή στάσης οφείλεται σε δύο παράγοντες: στην αποδυνάμωση του Ιράν και στον φόβο του χάους. Οι πόλεμοι που ακολούθησαν την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 διέλυσαν μεγάλο μέρος του «άξονα» που είχε οικοδομήσει η Τεχεράνη.
Η Χεζμπολάχ έχει αποδυναμωθεί σοβαρά, το καθεστώς Άσαντ στη Συρία κατέρρευσε, ενώ το ίδιο το Ιράν βγήκε τραυματισμένο από 12 ημέρες ισραηλινών και αμερικανικών βομβαρδισμών τον Ιούνιο.
Ακόμη και έτσι, όμως, το Ιράν δεν είναι ανίσχυρο. Διατηρεί χιλιάδες πυραύλους μικρού βεληνεκούς, ικανούς να πλήξουν στόχους σε όλο τον Κόλπο, και έχει δείξει ότι μπορεί να απαντήσει —έστω συμβολικά— σε αμερικανικά πλήγματα, όπως με την επίθεση στη βάση al-Udeid στο Κατάρ.
Ο φόβος της αμερικανικής κλιμάκωσης
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Wall Street Journal τα κράτη του Κόλπου παρακολουθούν με ανησυχία και την Ουάσινγκτον, καθώς δεν θέλουν σε καμία περίπτωση να δουν μία στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει ανοιχτά με δράση εάν το καθεστώς συνεχίσει να σκοτώνει διαδηλωτές —κάτι που, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έχει ήδη συμβεί σε χιλιάδες περιπτώσεις. Στο παρασκήνιο, όπως αναφέρει η αμερικανική εφημερίδα, Σαουδική Αραβία, Ομάν και Κατάρ πιέζουν τις ΗΠΑ να αποφύγουν ένα χτύπημα που θα αποσταθεροποιούσε τις αγορές πετρελαίου και θα έθετε σε κίνδυνο τις ίδιες.
Ο μεγαλύτερος εφιάλτης τους είναι τα Στενά του Ορμούζ —η θαλάσσια αρτηρία απ’ όπου περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου. Μια σοβαρή σύγκρουση θα μπορούσε να παραλύσει τη ναυσιπλοΐα και να εκτοξεύσει τις τιμές της ενέργειας.
Παρότι το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι θα διευρύνει τους στόχους του αν δεχθεί νέα επίθεση —ενδεχομένως μέχρι και το Μπαχρέιν, όπου εδρεύει ο Πέμπτος Στόλος των ΗΠΑ— κανείς στον Κόλπο δεν θέλει να δοκιμάσει αν αυτές οι απειλές είναι μπλόφα. Ένα ιρανικό πλήγμα με πραγματικές απώλειες θα οδηγούσε σχεδόν βέβαια σε συντριπτική αμερικανική απάντηση.
Το τραύμα του παρελθόντος και ο φόβος του μέλλοντος
Πάνω απ’ όλα, όμως, δεσπόζει ο φόβος του «μετά». Οι αραβικές κυβερνήσεις έχουν ζήσει τις συνέπειες της διάλυσης κρατών όπως το Ιράκ και η Συρία: προσφυγικά κύματα, όπλα, ναρκωτικά, τζιχαντιστές. Ένα αποσταθεροποιημένο Ιράν των 92 εκατομμυρίων κατοίκων, μόλις 200 χιλιόμετρα από τις ακτές τους, θα ήταν εφιαλτικό σενάριο.
Οι πρόσφυγες είναι μόνο ένα ζήτημα. Ένα άλλο είναι ο έλεγχος των όπλων —και κυρίως των πυραύλων και του εμπλουτισμένου ουρανίου— σε μια χώρα που θα μπορούσε να κατακερματιστεί.
Σιωπή από φόβο, όχι από συμπάθεια
Καμία αραβική πρωτεύουσα δεν τρέφει αυταπάτες για το ιρανικό καθεστώς. Πολλές θα χαιρέτιζαν μια κυβέρνηση στην Τεχεράνη που θα περιόριζε το πυρηνικό πρόγραμμα και τη στήριξη σε ένοπλες οργανώσεις στον αραβικό κόσμο. Όμως, έπειτα από χρόνια πολέμων, η σταθερότητα —έστω και εύθραυστη— μοιάζει προτιμότερη από ένα άγνωστο, πιθανώς χαοτικό μέλλον.
Γι’ αυτό και σήμερα, όσο οι δρόμοι του Ιράν γεμίζουν οργή, ο αραβικός κόσμος επιλέγει να παρακολουθεί σιωπηλός. Όχι γιατί δεν ελπίζει σε αλλαγή. Αλλά γιατί φοβάται τι θα φέρει.
Πηγή: Ναυτεμπορική, Νατάσα Στασινού • [email protected]
