Έρευνες υδρογονανθράκων στην Κύπρο: Μετά τον ‘’Γλαύκο’’ και μετά τις τελευταίες εξελίξεις τι;

του Δρ Κωνσταντίνου Νικολάου

Πέρασαν περίπου τρείς μήνες από τις πανηγυρικές ανακοινώσεις, από την Κυπριακή Κυβέρνηση και την Exxon –Mobil, των αποτελεσμάτων της γεώτρησης Γλαύκος-1 στο τεμάχιο 10 της κυπριακής ΑΟΖ. Η ανακάλυψη, σύμφωνα με την ανακοίνωση, υπολογίζεται μεταξύ 5-8 tcf (τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια) φυσικού αερίου (ΦΑ) επί τόπου (in place) και βρίσκεται 120 χλμ ΝΔ της Λεμεσού σε 2063 μ. βάθος θάλασσας και σε βάθος 4200 μ. από την επιφάνεια της θάλασσας. Ο ταμιευτήρας του κοιτάσματος είναι ανθρακικά πετρώματα κρητιδικής ηλικίας και είναι ανάλογος με τον ταμιευτήρα του γειτονικού Αιγυπτιακού κοιτάσματος ‘’Zohr’’, με απολήψιμα αποθέματα 30 tcf, το οποίο βρέθηκε το καλοκαίρι του 2015 από την Ιταλική ENI και βρίσκεται ήδη σε παραγωγή από τον Δεκέμβριο του 2017, τροφοδοτώντας την Αιγυπτιακή αγορά με φυσικό αέριο. Με την πιο πάνω ανακοίνωση η Exxon –Mobil έκανε ταυτόχρονα γνωστό ότι η γεώτρηση Δελφύνι-1, που προηγήθηκε ήταν άγονη. Έκτοτε πολλά γράφηκαν και αναλύθηκαν για την ανακάλυψη ‘’Γλαύκος’’. Κάποια άρθρα εξόγκωσαν την αξία της ανακάλυψης, λίγα κινήθηκαν στις πραγματικές διαστάσεις και κάποια ήταν απαισιόδοξα σε σημείο που να ισχυρίζονται ότι η ενεργειακή πολιτική της Κύπρου είναι ασύμφορη λόγω απουσίας ενεργειακής ασφάλειας και αναμενόμενων πενιχρών εσόδων!

Πέρασαν επίσης περίπου δύο μήνες από την ημερομηνία τερματισμού της θητείας μου στην Εταιρία Υδρογονανθράκων της Κύπρου (ΕΥΚ) η οποία κράτησε πέντε χρόνια Τώρα αισθάνομαι ελεύθερος να διατυπώσω τις απόψεις μου για το ενεργειακό γίγνεσθαι και τις έρευνες υδρογονανθράκων στην ιδιαίτερη πατρίδα μου. Εξ άλλου η εξαγγελία της πρόσφατης ανακάλυψης του νέου κοιτάσματος φυσικού αερίου ‘’North Karish’’ στο Ισραήλ, από την Energean και η ανακοινωθείσα πρόθεση της εταιρίας να δραστηριοποιηθεί και πέραν του Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου, δεν μου άφηνε περιθώρια περαιτέρω παραμονής μου στην ΕΥΚ, λόγω επερχόμενων αντικρουόμενων συμφερόντων.

Με το παρόν άρθρο θα προσπαθήσω να βάλω κάποια πράματα στην θέση τους, έχοντας το πλεονέκτημα της εξειδίκευσης, της εμπειρίας και γνώσης κάποιων θεμάτων εκ του σύνεγγυς.

Η Άποψη μου:

Η ανακοίνωση της ανακάλυψης ‘’Γλαύκος’’ στο τεμάχιο 10 αναφέρεται σε επιτόπια αποθέματα και όχι σε απολήψιμα. Αυτό δείχνει ότι αρκετές παράμετροι που θα οδηγούσαν σε εκτίμηση απολήψιμων αποθεμάτων είναι ακόμα άγνωστες. Προβλέπεται ότι θα χρειασθεί νέα επιβεβαιωτική γεώτρηση για να υπολογισθούν ακριβή αποθέματα. Η άγονη γεώτρηση Δελφύνι-1, η οποία προηγήθηκε, παρότι ‘’έπεσε έξω’’ στις προβλέψεις της Exxon, έδωσε σημαντικότατες πληροφορίες και ωθεί στην ανάγκη αναθεώρησης και επαναπροσδιορισμού του γεωλογικού μοντέλου της περιοχής δυτικά από το υποθαλάσσιο όρος του Ερατοσθένη. Είναι αυτονόητο ότι χρειάζεται επανεπεξεργασία των δεδομένων βασισμένη στις πολύτιμες πληροφορίες των δύο γεωτρήσεων. Μέχρι την υλοποίηση της γεώτρησης Δελφύνι-1 το μεγάλο ρίσκο για την περιοχή ήταν το κάλυμμα των πιθανών κοιτασμάτων από τα άλατα του Μεσσηνίου, όπως συμβαίνει με το κοίτασμα Zohr. Μετά την γεώτρηση Δελφύνη-1 η εικόνα άλλαξε. Το κάλυμμα εξασφαλίσθηκε με την παρεμβολή μεγάλου πακέτου αργίλων κάτω από τα άλατα. Αυτό έγινε σε βάρος του αναμενόμενου ταμιευτήρα, ο οποίος θα πρέπει να βρίσκεται σε βαθύτερα σημεία. Αυτό διαφοροποίησε εν μέρει το μοντέλο, σε σχέση με το κοίτασμα ‘’Zohr’’. Η μετακίνηση προς την δομή ‘’ Γλαύκος’’, ήταν πλέον μονόδρομος. Η δεύτερη δομή Γλαύκος εμπεριείχε όλα τα στοιχεία ολοκληρωμένου πετρελαϊκού συστήματος (παγίδα, κάλυμμα, ταμιευτήρας, μητρικά πετρώματα και σωστή γεωλογική ιστορία) και για αυτό η γεώτρηση ήταν επιτυχής. Άποψη μου είναι ότι η δομική αποτυχία της γεώτρησης Δελφύνη-1 έφερε την δομική επιτυχία της Γλαύκος -1 και νομίζω ότι θα πρέπει να έθεσε σε αμφιβολία τον τρίτο προς διάτρηση στόχο ‘’Άνθια’’, ενώ πρέπει να έφερε στο φως νέους στόχους. Με την σωστή επανεπεξεργασία των σεισμικών καταγραφών της περιοχής δυτικά του υποθαλάσσιου όρους Ερατοσθένης, με χρήση των ευρημάτων των δύο γεωτρήσεων πιστεύω ότι θα ανοίξει νέος δρόμος για τις έρευνες. [Το υπουργείο Ενέργειας της Κύπρου έχει υποχρέωση να καταλάβει ότι πρέπει να βελτιώσει τις γνώσεις και την αποτελεσματικότητα του σε όλους τους τομείς της έρευνας και ιδίως του υπεδάφους για να είναι σε θέση να αξιολογεί σφαιρικά τα δεδομένα και να ελέγχει ουσιαστικά τις ανάδοχες εταιρίες προστατεύοντας τα συμφέροντα της Κύπρου. Δεν αρκούν οι ξένοι σύμβουλοι. Πολλές φορές σημείωσα ότι οι υδρογονάνθρακες στο υπέδαφος δεν υπολογίζονται ωσάν να βρίσκονται σε πρατήριο καυσίμων. Χρειάζονται εξειδικευμένες γνώσεις γεωλογίας και μηχανικής ταμιευτήρων για να βρίσκεσαι σε θέση σωστής αξιολόγησης των ευρημάτων των γεωτρήσεων. Και ο νοών νοείτο].

Η ανακοίνωση των επιτόπιων αποθεμάτων φυσικού αερίου του ‘’Γλαύκου’’ μεταξύ 5-8 tcf βασίζεται σε πιθανότητες (υποθέτω πιθανότητα 75% και 25% αντίστοιχα και περίπου 6 tcf κατά μέσο όρο). Θέλω να θυμίσω παρόμοιες αρχικές εκτιμήσεις για το κοίτασμα Αφροδίτη, που κατέληξαν στο μισό, απογοητεύοντας όσους είχαν άγνοια των πραγματικών δεδομένων. Εδώ μπορεί να τεθεί η ερώτηση: Είναι εκμεταλλεύσιμο το κοίτασμα ‘’Γλαύκος’’ με τα σημερινά δεδομένα; Εκμεταλλεύσιμο είναι ένα κοίτασμα αν μπορεί να πάει στις αγορές και να πωληθεί. Μπορεί να γίνει αυτό με τον ‘’Γλαύκο’’; Εξ αρχής η πρόθεση της Exxon –Mobil για την αξιοποίηση τυχόν ανακαλύψεων ήταν η κατασκευή τερματικού υγροποίησης ΦΑ στο λιμάνι Βασιλικός και η εξαγωγή σε υγροποιημένη μορφή(LNG). Εξ άλλου μετά την επανάσταση του σχιστολιθικού αερίου, οι ΗΠΑ έθεσαν σαν στόχο την υγροποίηση του και την εξαγωγή του πλεονάζοντας αερίου στις διεθνείς αγορές, οπότε η μέθοδος υγροποίησης αποκτά στρατηγικά χαρακτηριστικά. Ταυτόχρονα αυτό συμβαδίζει απόλυτα με την βασική στρατηγική επιδίωξη της Κυπριακής Δημοκρατίας για κατασκευή τερματικού υγροποίησης στο Βασιλικό. Όμως για να γίνει οικονομικά βιώσιμο το κέντρο υγροποίησης απαιτούνται διαθέσιμα 12-15 tcf φυσικού αερίου. Από μόνα τους λοιπόν τα αποθέματα του ‘’Γλαύκου’’ δεν επαρκούν. Απαιτούνται περίπου άλλα τόσα. Πρέπει λοιπόν, αφού πρώτα επιβεβαιωθούν με νέα γεώτρηση τα αποθέματα του κοιτάσματος ‘’Γλαύκου’’, να ανακαλυφθούν νέα κοιτάσματα από την Exxon ή αν δεν γίνει αυτό να υπάρξουν συνεργασίες με άλλες ανακαλύψεις στην Κυπριακή ΑΟΖ ή σε γειτονικές χώρες για να ευρεθούν οι συμπληρωματικές ποσότητες. Υπάρχουν ή μπορεί να υπάρξουν τέτοια διαθέσιμα αποθέματα; Ας εξετάσουμε τις δυνατότητες που υπάρχουν:

-Νέες ανακαλύψεις από Exxon στο τεμάχιο 10: Η γεώτρηση επιβεβαίωσης δεν αναμένεται να αλλάξει δραματικά προς τα πάνω την κατάσταση, ώστε να φτάσει τα επιθυμητά νούμερα. Υπάρχουν νέοι στόχοι στο τεμάχιο 10; Αυτό θα φανεί από την επενεπεξεργασία των σεισμικών δεδομένων και άλλων στοιχείων. Δύσκολο μεν αλλά όχι απίθανο.

-Δανεισμός/Συμπράξεις με ανακαλύψεις άλλων διαχειριστών (operators) στην Κυπριακή ΑΟΖ.

-Η πρώτη υποψήφια εταιρία διαχείρισης στην περιοχή είναι η Ιταλική ENI, η οποία έχει την πρόσφατη ανακάλυψη ‘’Καλυψώ’’ στο τεμάχιο 6, με αποθέματα σύμφωνα με πληροφορίες του τύπου, περίπου 3-5 tcf (;) (ακόμα δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση). Η εκτίμηση γίνεται μόνο για το μέρος της δομής το οποίο βρίσκεται στο τεμάχιο 6. [Το κοίτασμα Καλυψώ φαίνεται ότι επεκτείνεται και εντός του τεμαχίου 7, για το οποίο ήδη έχει επιλεγεί σαν προτιμητέος ανάδοχος η κοινοπραξία ENI-TOTAL και αναμένεται σύντομα η υπογραφή σχετικής σύμβασης. Μόλις γίνει αυτό, η πρώτη γεώτρηση επιβεβαίωσης του κοιτάσματος Καλυψώ προβλέπεται να γίνει στο τεμάχιο 7. Τα συνολικά αποθέματα αναμένονται να κινηθούν σε αρκετά μεγαλύτερα επίπεδα από τις πρώτες εκτιμήσεις]. Είναι γνωστό ότι η ΕΝΙ είναι μέτοχος στο κέντρο υγροποίησης ΦΑ, Damietta στην γειτονική Αίγυπτο, ενώ έχει και σημαντικές συνέργειες με τις υποδομές παραγωγής και μεταφορές ΦΑ από το δικό της κοίτασμα Zohr, που είναι κοντά στα όρια της Κυπριακής ΑΟΖ και βρίσκεται ήδη σε παραγωγή, μεταφέροντας αέριο με αγωγό στην αγορά της Αιγύπτου και στο κέντρο υγροποίησης Damietta. Τίθεται το εύλογο ερώτημα: Γιατί η ΕΝΙ να θελήσει να συμπράξει με εν δυνάμει ανταγωνιστή της, όπως είναι η Exxon και να την βοηθήσει στο στήσιμο νέου (ανταγωνιστικού) τερματικού υγροποίησης στην Κύπρο, τη στιγμή που έχει έτοιμες δικές της υποδομές στην γειτονική περιοχή; Η ΕΝΙ λοιπόν έχει τα δικά της εταιρικά τα συμφέροντα, το δικό της πρόγραμμα και προτεραιότητες και θα σκεφθεί πολύ πριν συμπράξει με τρίτους για κινήσεις που μπορεί να την βλάψουν.

-Δεύτερη υποψήφια εταιρία διαχείρισης είναι η Noble Energy, η οποία δραστηριοποιείται επικεφαλής της κοινοπραξίας Noble/Shell/Delek. Η κοινοπραξία έχει ανακαλύψει στις αρχές του 2011, στο τεμάχιο 12 το κοίτασμα ‘’Αφροδίτη’’ με δυνητικούς πόρους 4-4,5 tcf . Μπορεί η κοινοπραξία αυτή να συμπράξει με την Exxon για δημιουργία κέντρου υγροποίησης στην Κύπρο; Από ότι φαίνεται, όχι. Ήδη κυπριακή κυβέρνηση και η κοινοπραξία έχουν συμφωνήσει να μεταφέρουν το κοίτασμα στο κέντρο υγροποίησης Idku στην Αίγυπτο, στο οποίο είναι μέτοχος η Shell ! Γιατί λοιπόν η κοινοπραξία της Shell να θέλει συμπράξει με τον εν δυνάμει ανταγωνιστή της Exxon, τι στιγμή που έχει δικές της υποδομές και οι οποίες υπολειτουργούν; Από την άλλη το κοίτασμα ‘’Αφροδίτη’’ για να προχωρήσει σε στάδιο εκμετάλλευσης χρειάζεται ακόμα αρκετό χρόνο. Η κοινοπραξία ζήτησε και ήδη βρίσκεται σε διαπραγμάτευση με την Κυπριακή κυβέρνηση, την βελτίωση των όρων εκμετάλλευσης (φυσικά υπέρ αυτής) με τον ισχυρισμό ότι… ‘’δεν βγαίνει’’! Επειδή το κοίτασμα, κατά την άποψη μου, χρειάζεται και δεύτερη επιβεβαιωτική γεώτρηση, για βεβαίωση των πραγματικών αποθεμάτων, θα απαιτηθούν τουλάχιστο άλλα 4-5 χρόνια, προτού παρθεί τελική επενδυτική απόφαση (FID) και να ξεκινήσουν τα έργα εκμετάλλευσης. Πριν το 2026 δεν προβλέπεται να υπάρξει ροή αερίου από το κοίτασμα αυτό , εκτός και αν υπάρξουν άλλες εξελίξεις. Άποψη μου είναι ότι η κοινοπραξία βλέπει το κοίτασμα Αφροδίτη σαν δορυφορικό του γειτονικού Ισραηλινού κοιτάσματος Λεβιάθαν (20-22 tcf), το οποίο ανήκει κατά το μεγαλύτερο μέρος στις Noble-Delek . Πεποίθηση μου είναι ότι η εκμετάλλευση του κοιτάσματος Αφροδίτη θα προχωρήσει (ίσως και συντομότερα) όταν θα βρεθεί η αγορά και ο τρόπος εκμετάλλευσης του μεγάλου κοιτάσματος Λεβιάθαν. Άποψη μου επίσης είναι ότι η επαναδιαπραγμάτευση της σύμβασης, ενώ δίνει αρκετά ποσοτικά πλεονεκτήματα στην κοινοπραξία, δεν θα συντομεύσει ουσιαστικά τα χρονικά όρια εκμετάλλευσης. Εδώ θα ‘’δανειστώ’’ κάποιο σχετικό χάρτη από την ειδική αναλυτή των ενεργειακών της περιοχής καθηγήτρια Cina Cohen, όπου φαίνονται οι εναλλακτικές επιλογές εκμετάλλευσης στην περιοχή. Σαφέστατα το κοίτασμα Αφροδίτη παρουσιάζεται σαν δορυφόρος του Λεβιάθαν.

 

Χάρτης -1. Κοίτασμα ‘’Αφροδίτη’’ σαν δορυφόρος του μεγάλου κοιτάσματος ‘’Λεβιάθαν’’, όσον αφορά την εκμετάλλευση του από την κοινοπραξία Noble/Shell/Delek (χάρτης από Gina Cohen)

Πιστεύω ότι, εφόσον βρεθεί λύση στην εκμετάλλευση του ‘’Λεβιάθαν’’, τότε θα συντομεύσουν σημαντικά και οι χρόνοι εκμετάλλευσης του κοιτάσματος Αφροδίτη.(Εν τω μεταξύ όμως η κοινοπραξία θα έχει αποκομίσει και τα σχετικά οφέλη από την επαναδιαπραγμάτευση !) Νομίζω δε ότι βρισκόμαστε πριν από την επίλυση του προβλήματος, με την μερική μεταφορά του ΦΑ στην Αίγυπτο.

-Πιστεύω όμως ότι τo κοίτασμα ‘’Λεβιάθαν’’ στο Ισραήλ, θα μπορούσε να είναι εν δυνάμει στόχος για την Exxon για την ενίσχυση των αποθεμάτων τα οποία χρειάζονται για την κατασκευή του κέντρου υγροποίησης στο Βασιλικό.

- Άλλη εναλλακτική επιλογή για την Exxon – Mobil είναι οι εξαγορές κοιτασμάτων ή και εταιριών με κοιτάσματα στην περιοχή. Οι εξαγορές είναι συνήθης πρακτική της Exxon – Mobil όταν θελήσει να υλοποιήσει στρατηγικά της σχέδια, τα οποία μπορεί να είναι και σχέδια της χώρας προέλευσης της δηλαδή των ΗΠΑ.

-Νέες ανακαλύψεις στην περιοχή: Νέες ανακαλύψεις στις ΑΟΖ του Ισραήλ θα έχουν σαν διέξοδο το τυχόν κέντρο υγροποίησης στο Βασιλικό ή τα υφιστάμενα κέντρα της Αιγύπτου ή το σχέδιο του Διαμεσογειακού Aγωγού East Med. Επίσης το FPSO (Πλωτή μονάδα, Παραγωγής –Αποθήκευσης και Εκφόρτωσης ) της Energean, το οποίο αναμένεται να εγκατασταθεί στην περιοχή του κοιτάσματος Karish στο Ισραήλ το 2021, προβλέπεται να παίξει σημαντικό ρόλο για την εκμετάλλευση μελλοντικών ανακαλύψεων, ιδίως αν έχει συνδεθεί με αγωγό με το Βασιλικό της Κύπρου. Το ίδιο αναμένεται να γίνει σε απώτερο όμως χρόνο για μελλοντικές ανακαλύψεις στην ΑΟΖ του Λιβάνου.

Για να μπορέσει ο αναγνώστης να απαντήσει με ασφάλεια στο ερώτημα ‘’Μετά τον Γλαύκο Τι;’’, θα προσπαθήσω να αναδείξω την σπουδαιότητα, αν όχι καθοριστικότατα των υποδομών και των αγορών στην εκμετάλλευση κοιτασμάτων φυσικού αερίου.

Οποιαδήποτε ανακάλυψη νέου κοιτάσματος για να είναι εμπορικά εκμεταλλεύσιμη θα πρέπει να οδηγηθεί στις αγορές, οι οποίες θα αγοράσουν το προϊόν σε ανταγωνιστικές τιμές (αν τους συμφέρει). Για την περίπτωση πετρελαίου τα πράγματα είναι πιο εύκολα. Το πετρέλαιο μπορεί να τύχει άμεσης επεξεργασίας και αποθήκευσης σε Πλωτή μονάδα, Παραγωγής –Αποθήκευσης και Εκφόρτωσης (FPSO), μπορεί να μεταφέρεται ευκολότερα είτε με δεξαμενόπλοια σε μεγάλες αποστάσεις, με αγωγούς, με οδικά μεταφορικά μέσα (βυτιοφόρα ή φορτηγά τραίνα) και να αποθηκεύεται ευκολότερα, ενώ πωλείται σύμφωνα με τις επικρατούσες διεθνείς τιμές, προσαρμοσμένες στο προϊόν. Για το φυσικό αέριο τα πράγματα διαφέρουν. Η ύπαρξη ή όχι υποδομών για μεταφορά του ΦΑ στις αγορές είναι καθοριστικής σημασίας για την εκμεταλλευσιμότητα των κοιτασμάτων. Απουσία υποδομών μπορεί να αφήσει πολύ μεγάλα κοιτάσματα στο υπέδαφος και εκτός αγορών για μεγάλα διαστήματα. Αντίθετα, ύπαρξη υποδομών μπορεί να καταστήσει μικρότερα κοιτάσματα εκμεταλλεύσιμα. Παραδείγματα: Η Ρωσία, με τα μεγαλύτερα κοιτάσματα ΦΑ στον κόσμο, διαθέτει μεγάλο σύστημα αγωγών που τις επιτρέπει να συνδέεται με τις μεγάλες αγορές της Ευρώπης και της Ασίας. Τελευταία ανάπτυξε ικανοποιητικά κέντρα υγροποίησης για να έχει πρόσβαση και σε πιο απομακρυσμένες αγορές. [Η Ρωσία κατέχει το 18% των παγκόσμιων βεβαιωμένων αποθεμάτων ΦΑ (35 TCM από τα 193,5 TCM παγκόσμια - ΒΡ Energy Statistics 2018). Δεν είναι το ίδιο για το Ιράν το οποίο αν και διαθέτει το 17,2% των παγκόσμιων αποθεμάτων με 33.2 TCM, εν τούτοις λόγω απουσίας εξαγωγικών υποδομών περιορίζει τις παραγωγικές και εξαγωγικές του δυνατότητες προς τις παγκόσμιες αγορές. Το ίδιο πρόβλημα έχει και το Τουρκμενιστάν με το 10% των παγκόσμιων αποθεμάτων (19,5 TCM). Από την άλλη το Κατάρ ανάπτυξε μεγάλα κέντρα υγροποίησης και μπορεί να εξάγει υγροποιημένο ΦΑ σε όλο τον κόσμο. Το Κατάρ έχει το 13% των παγκόσμιων βεβαιωμένων αποθεμάτων με 25 TCM. Το ίδιο κάνουν και οι ΗΠΑ για να εξάγουν το πλεονάζον σχιστολιθικό αέριο.

-Ας δούμε τι γίνεται στην περιοχή μας από άποψη αποθεμάτων, υποδομών και αγορών: Πρώτο, τα βεβαιωμένα αποθέματα της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου δεν ξεπερνούν το 2,5-3% των παγκόσμιων βεβαιωμένων αποθεμάτων (193,5 TCM). Άρα η Ανατολική Μεσόγειος δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ‘’ομφαλός της γης’’, που θα μπορούσε να καθορίζει εξελίξεις σε αυτό τον τομέα. Δεύτερο, οι εξαγωγικές δυνατότητες είναι περίπου 20 BCM/έτος ( ανάλογα με τις υποδομές που θα γίνουν). Ποιες είναι οι μεγάλες αγορές της περιοχής; Πρώτη είναι η Ευρωπαϊκή με κατανάλωση ΦΑ 460-480 BCM /έτος! Αυτή καλύπτεται κυρίως από την Ρωσία (34-35%), και από τα κοιτάσματα της Β. Θάλασσας , της Αφρικής της Μέσης ανατολής και του Κόλπου. Τι ποσοστό θα κάλυπταν τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου; Απάντηση: Με τα σημερινά δεδομένα το πολύ 4 %. Ακολουθεί η μεγάλη αγορά της Τουρκίας με κατανάλωση 50- 52 BCM /έτος. Αυτή η αγορά σήμερα καλύπτεται από την Ρωσία (54-55%) , το Ιράν (20-22%, το Αζερμπαϊτζάν (12%) και το υπόλοιπο με LNG. Η Τουρκική αγορά θα μπορούσε να είναι εν δυνάμει υποψήφιος πελάτης για τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου.

Υπάρχουν όμως υποδομές στην Ανατολική Μεσόγειο, ικανές να ‘’ενώσουν’’ την περιοχή των κοιτασμάτων με τις αγορές;

Στους επόμενους χάρτες παρουσιάζονται τα κοιτάσματα ΦΑ, οι υφιστάμενες υποδομές και οι εξαγωγικές διαδρομές από την Ανατολική Μεσόγειο.

 

Χάρτης -2: Κοιτάσματα Φυσικού Αερίου και Υποδομές στην Ανατολική Μεσόγειο

 

Χάρτης-3 Εξαγωγικές δυνατότητες από Ανατολική Μεσόγειο

Από τους Χάρτες 2 και 3 βλέπουμε αμέσως το συγκριτικό πλεονέκτημα της Αιγύπτου με τις υποδομές υγροποίησης στο Idku και την Damietta, (ελέγχονται, όπως εξηγήσαμε από τις μεγάλες εταιρίες Shell και ENI αντίστοιχα, οι οποίες δραστηριοποιούνται έντονα στην περιοχή και διαχειρίζονται μεγάλες ανακαλύψεις). Είναι εύλογο οι εταιρίες αυτές να μην θέλουν να προχωρήσουν σε πρόσθετες επενδύσεις για κατασκευή νέων υποδομών, την στιγμή που διαθέτουν ίδιες υποδομές στην περιοχή και οι οποίες σήμερα υπολειτουργούν. Είναι επίσης εύλογο οι δύο εταιρίες που αναφέραμε να επιζητούν να αναπτύξουν περεταίρω και να εκμεταλλευθούν περισσότερο τις υποδομές τους με τα κοιτάσματα της περιοχής. Βέβαιο είναι επίσης ότι δεν θα ήθελαν να επενδύσουν σε αγωγούς μεταφοράς ΦΑ, σε υποδομές τρίτων ή να προχωρήσουν σε νέες επενδύσεις, αχρείαστες για αυτές. Όταν δε μιλούμε για επενδύσεις σε αυτούς τους τομείς αναφερόμαστε σε πολλά δις. δολάρια.

Είναι βέβαιο λοιπόν ότι ένα νέο κέντρο υγροποίησης ΦΑ στο Βασιλικό της Κύπρου από την Exxon- Mobil θα λειτουργούσε ανταγωνιστικά με τα κέντρα υγροποίησης της Αιγύπτου και τις εταιρίες που το λειτουργούν. Είναι επίσης βέβαιο ότι το γεγονός δεν θα είναι ευχάριστο για την κυβέρνηση της Αιγύπτου. (Κάτι παρόμοιο θα γίνει αν ειρηνεύσει η Λιβύη και ‘’αναστηθεί’’ ο τομέας ΦΑ με βεβαιωμένα αποθέματα της τάξης του 1,5 TCM και εφόσον ανακαινισθεί το κέντρο υγροποίησης El Brenga).

Εναλλακτικός τρόπος μεταφοράς του ΦΑ της Ανατολικής Μεσογείου είναι μέσω αγωγών προς την Ευρώπη και την Τουρκία. Για μεν την Ευρώπη έχει προταθεί ο αγωγός East Med , μήκους 1900-2000 χλμ και ο οποίος βρίσκεται υπό μελέτη. Κατά την άποψη μου το σχέδιο αυτό δεν μπορεί να ανταγωνισθεί τα υφιστάμενα κέντρα υγροποίησης της Αιγύπτου, αλλά ούτε και το εν δυνάμει σχέδιο του κέντρου υγροποίησης στο Βασιλικό της Κύπρου. Πιστεύω ότι το σχέδιο East Med συντηρείται ‘’πολιτικά’’ για να θέτει σε αμφισβήτηση τον άλλο εναλλακτικό δρόμο προς την Τουρκία, η οποία θα μπορούσε να είναι η ελκυστικότερη και καλύτερη αγορά στην ανατολική Μεσόγειο. Όμως οι διαρκείς γεωπολιτικές προκλήσεις και εντάσεις εξ αιτίας της απρόβλεπτης, αναθεωρητικής και επεκτατικής πολιτικής της Τουρκίας τα τελευταία χρόνια, αναγκάζει τους γείτονες της και νόμιμους κατόχους των κοιτασμάτων, να διαγράψουν κάθε πιθανότητα σύνδεσης και τροφοδοσίας της Τουρκικής αγοράς με το φυσικό τους Αέριο. Η Τουρκία για να ικανοποιήσει τις ανάγκες της προσπαθεί να απομονώσει και να υφαρπάσει τα κοιτάσματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία είναι ο πιο αδύναμος κρίκος και της οποίας κατέχει στρατιωτικά το βόρειο μέρος. Σαν αντίμετρο σε αυτή την επεκτατική πολιτική, τελευταία αναπτύχθηκαν τριμερείς συνεργασίες Ισραήλ –Κύπρου – Ελλάδας και Αιγύπτου – Κύπρου – Ελλάδας, κάτω από ιδιότυπο πλέγμα συμφερόντων και με την υποστήριξη των ΗΠΑ , στήνοντας αμυντικό τείχος στις επεκτατικές βλέψεις της Άγκυρας. Στον επόμενο χάρτη 4 φαίνεται εξόφθαλμα ο τρόπος με το οποίο η Τουρκία επιβουλεύεται τα κοιτάσματα της Κυπριακής ΑΟΖ , χρησιμοποιώντας την στρατιωτική της ισχύ και επικαλούμενη το διεθνές δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο όχι μόνο δεν υπέγραψε αλλά ερμηνεύει σύμφωνα με τα εκάστοτε συμφέροντα και επιδιώξεις της. Η Τουρκία προβλέπεται να μετέλθει πολλών ακόμα εκβιαστικών χειρισμών για να πετύχει τους σκοπούς της. Εκτός από τις συνεχείς διελεύσεις του σεισμογραφικού Barbaros, ήδη ξεκίνησε την μετακίνηση γεωτρητικών σκαφών μέσα στην εν δυνάμει Κυπριακή ΑΟΖ, πάντοτε με συνοδεία πλήθους πολεμικών σκαφών (λες και φοβάται μήπως παρέμβουν οι ψαρόβαρκες της Λεμεσού και της Πάφου). Στόχος της είναι πάντα η υφαρπαγή των ενεργειακών πόρων της Κύπρου μέσω της ‘’συνεκμετάλλευσης’’. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει άλλη διέξοδο εκτός από την συνέχιση του ενεργειακού της προγράμματος, βασισμένη στο διεθνές δίκαιο και αρνούμενη να παραδώσει την κρατική της υπόσταση.

 

Χάρτης -4 Η κατά την Τουρκία ΑΟΖ της περιοχής. Για να μπορέσει να καταπατήσει και την νότια ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας χρησιμοποιεί το υποχείριο της ψευδοκράτος της Κατεχόμενης Βόρειας Περιοχής κατά το δοκούν. Η προσπάθεια περικύκλωσης και εκβίασης της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι εξόφθαλμη.

Συμπερασματικά:

Δεν υπάρχουν ακόμα οι αναγκαίες ποσότητες φυσικού αερίου στην Κυπριακή ΑΟΖ για να υποστηρίξουν κέντρο υγροποίησης ΦΑ ή τον αγωγό μεταφοράς ΦΑ East Med. Το κοίτασμα ‘’Γλαύκος’’ είναι ανεπαρκές από μόνο του να υποστηρίξει κέντρο υγροποίησης στην Κύπρο. Η Exxon Mobil μπορεί να επιδιώξει την συμπλήρωση των αναγκαίων ποσοτήτων με νέες έρευνες στην Κύπρο και την γύρω περιοχή, ή με συνεργασίες με άλλους διαχειριστές της περιοχής ή με εξαγορές.

Μεταξύ των αναδόχων εταιριών οι οποίες δραστηριοποιούνται στην Κυπριακή ΑΟΖ υπάρχουν αντιτιθέμενα συμφέροντα τα οποία επηρεάζουν αρνητικά την συνένωση δυνάμεων και την κοινή προσπάθεια δημιουργίας υποδομών για εξαγωγικές δυνατότητες.

Η Αίγυπτος διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των γειτόνων της όσον αφορά τις εξαγωγικές υποδομές υγροποίησης και εξαγωγής ΦΑ. Το ίδιο πλεονέκτημα έχουν και οι εταιρίες διαχείρισης των δύο τερματικών υγροποίησης στην Αίγυπτο, ENI και Shell.

Νέες υποδομές στην περιοχή, όπως η επικείμενη εγκατάσταση FPSO από την Energean στο κοίτασμα ‘’Karish’’ στο Ισραήλ, μπορεί να προσφέρουν λύσεις και ευελιξία για εκμεταλλεύσεις μικρών ανακαλύψεων και τροφοδοσία των αγορών.

Η επεκτατική πολιτική της Τουρκίας και οι προσπάθειες υφαρπαγής των κοιτασμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας οφείλεται στις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες της για ενέργεια και στην πάγια επεκτατική της πολιτική. Η πολιτική αυτή έχει σαν αποτέλεσμα την δημιουργία συνασπισμών αντιμετώπισης της από τις υπόλοιπες χώρες οι οποίες είναι και κάτοχοι των κοιτασμάτων ΦΑ.

Η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να συνεχίσει τις προσπάθειες εξερεύνησης στην ΑΟΖ της τονώνοντας την υπόσταση της με την άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων, διευρύνοντας τις συμμαχίες της και αρνούμενη να υποκύψει στους εκβιασμούς της Τουρκίας.

Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν μπορεί να τροφοδοτηθεί σύντομα με ΦΑ από τις υφιστάμενες ανακαλύψεις στην δική της ΑΟΖ, αφενός λόγω του μικρού μεγέθους της αγοράς της, η οποία δεν μπορεί να υποστηρίξει τις αναγκαίες επενδύσεις ανάπτυξης των κοιτασμάτων και μεταφοράς στην Κύπρο και αφετέρου λόγω του μικρού σχετικά μεγέθους των ανακαλύψεων στην ΑΟΖ της, οι οποίες δεν μπορούν να υποστηρίξουν επενδύσεις για δημιουργία τερματικού υγροποίησης για εξαγωγή του πλεονάζοντος αερίου.

Προκειμένου η Κυπριακή Δημοκρατία να καταστεί κόμβος θα πρέπει να πετύχει αφενός την δημιουργία κέντρου υγροποίησης και αφετέρου να δημιουργήσει ανταγωνιστική αγορά ενέργειας αποφεύγοντας τις όποιες μονοπωλιακές καταστάσεις οι οποίες θα την περιορίσουν σημαντικά.

Η στρατηγική της Κυπριακής Δημοκρατίας να προσελκύσει μεγάλες πετρελαϊκές εταιρίες, με ‘’γεωπολιτικό εκτόπισμα και ισχύ’’, να δραστηριοποιηθούν στην ΑΟΖ της έχει πολλαπλά πλεονεκτήματα σε θέματα ασφάλειας και αποτελεσματικότητας. Έχει όμως ένα σημαντικό μειονέκτημα: Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν μπορεί να ασκήσει αποτελεσματικές πιέσεις σε θέματα διαχείρισης των συμβάσεων.

Τα βεβαιωμένα κοιτάσματα ΦΑ στην Ανατολική Μεσόγειο είναι περίπου το 2,5% των παγκόσμιων βεβαιωμένων αποθεμάτων και δεν μπορούν να υποκαταστήσουν πέραν του 4-5% των ευρωπαϊκών αναγκών, οι οποίες προβλέπεται να συνεχίσουν να καλύπτονται από τους μεγάλους προμηθευτές( Ρωσία κλπ).

Ο Δρ Κωνσταντίνος Νικολάου είναι Γεωλόγος Πετρελαίων - Ενεργειακός Οικονομολόγος και τ. Μέλος Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρίας Υδρογονανθράκων Κύπρου

TAGS:
Print Friendly and PDF

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ